Danıştay Dava Dairesi · E. 2024/1244 · K. 2024/2134

Danıştay 13. Daire Başkanlığı         2024/1244 E.  ,  2024/2134 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ONÜÇÜNCÜ DAİRE Esas No:2024/1244 Karar No:2024/2134 TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü (E-Tebligat) VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Sanayi Ticaret Ltd. Şti. VEKİLİ : Av. ... İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nce 07-08/11/2017 tarihlerinde gerçekleştirilen Antalya ili hudutlarında bulunan ER:..., ER:..., ER:... ve ER:... sayılı II. Grup maden sahası arama ruhsatı ihalelerinin uygun bulunmamasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Bağlı, İlgili ve İlişkili Kuruluşlar Taşınmaz Komisyonu (Taşınmaz Komisyonu) kararının bildirilmesine ilişkin .... tarih ve E... sayılı işlemin iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacı tarafından ruhsat başvurusuyla ilgili herhangi bir işlem tesis edilmediği ileri sürülmüş ise de, dava konusu işlemde davacının lehine sonuçlanan ihalelerin Taşınmaz Komisyonu'nun ... tarih ve ... sayılı kararıyla uygun bulunmadığının belirtildiği, ihalesi onaylanmayan bir saha için ruhsat alınamayacağı, davacının ihale onayının uygun bulunmamasını dava konusu etmediği anlaşıldığından dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nce; dava konusu işlemin sebebinin davacının lehine sonuçlanan ihalelerin Taşınmaz Komisyonu'nun ... tarih, ... sayılı kararıyla uygun bulunmamasına dair işlem olduğu, gerek bu işlemde gerek dava konusu işlemde davalı idarece herhangi bir gerekçe belirtilmeksizin sadece talebin uygun görülmediğinin belirtildiği, dava dosyasına sunulan savunma dilekçesinde de anılan talebin uygun görülmemesinin haklılığını ortaya koyan inceleme ve değerlendirmeye dayalı somut bir bilgi ve belgenin gösterilmediği ve davacı şirket talebinin salt Taşınmaz Komisyonu'nca yapılan değerlendirme sonucunda talebin uygun olmadığına dair verilen karara atıf yapılmak suretiyle reddedildiği, dolayısıyla dava konusu işlemin gerekçesiz olduğu, davalı idarece işlemin sebep unsurunun ortaya konulamadığı anlaşıldığından, davacı şirketin ruhsat başvurusunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uygunluk, davanın reddi yolundaki İdare Mahkeme kararında ise hukukî isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Öte yandan, işbu kararın, davacıya doğrudan arama ruhsatı verilmesi sonucunu doğurmayacağı, davalı idarece, yukarıda yer verilen gerekçe de dikkate alınarak 3213 sayılı Maden Kanunu ve ilgili mevzuat uyarınca yapılacak inceleme ve araştırma neticesinde yeniden işlem tesis edileceği, bundan sonra davacı şirketin başvurusunun reddedilmesi ve davacı şirket tarafından dava konusu edilmesi hâlinde bu işlemin yargısal denetiminin ayrıca yapılacağı belirtilmiştir. Açıklanan nedenlerle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi'nin davanın reddi yolundaki kararının kaldırılmasına ve dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, gerek maden ihale yönetmeliği gerek ihale şartnamesi uyarınca idarelerinin gerekli gördüğü hâllerde ihaleyi iptal etme yetkisinin bulunduğu ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, ruhsat başvurusunun hiçbir somut bilgi, belge ve gerekçe olmaksızın reddedildiği, dava konusu işlemin sebep unsuru yönünden sakat olduğu, idarenin takdir hakkının mutlak ve sınırsız olmadığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE: USUL YÖNÜNDEN: MADDİ OLAY : Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nce 07-08/11/2017 tarihlerinde Antalya ili hudutlarında bulunan ER:..., ER:..., ER:... ve ER:... sayılı II. Grup maden sahası arama ruhsatı ihaleleri gerçekleştirilmiş, söz konusu ihaleler davacı şirketin üzerinde bırakılmış, davacı şirket 26/12/2017 tarihinde ruhsat başvurusunda bulunmuştur. İhale komisyonunun ihaleyi sonuçlandıran kararı, 2018/8 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi uyarınca Taşınmaz Komisyonu'na sunulmuş, ... tarih ve ... sayılı Taşınmaz Komisyonu kararı ile dava konusu ihalenin uygun bulunmadığına karar verilmiştir. İhale onayının uygun bulunmamasına yönelik Taşınmaz Komisyonu kararının ... tarih ve ... sayılı MAPEG işlemiyle davacıya bildirilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, idarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptal davaları idarî dava türleri arasında sayılmış; 14. maddesinin üçüncü fıkrasında, dilekçelerin görev ve yetki, idarî merci tecavüzü, ehliyet, idarî davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, süre aşımı, husumet ve Kanun'un 3. ve 5. maddelerine uygun olup olmadıkları yönlerinden sırasıyla inceleneceği belirtilmiş; 15. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, yetkili olmayan mahkemeye açılan davanın yetki yönünden reddine karar verileceği kurala bağlanmıştır. 2577 sayılı Kanun'un "İvedi yargılama usulü" başlıklı 20/A maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, ihaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemlerinden doğan uyuşmazlıklarda söz konusu yargılama usûlünün uygulanacağı; (g) bendinde, verilen nihaî kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde temyiz yoluna başvurulabileceği kurala bağlanmıştır. 2577 sayılı Kanun'un 6545 sayılı Kanun'un 19. maddesiyle değiştirilen "İstinaf" başlıklı 45. maddesinin 1. fıkrasında, idare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı, başka kanunlarda aksine hüküm bulunsa dahi, mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde istinaf yoluna başvurulabileceği; 6. fıkrasında, bölge idare mahkemelerinin 46. maddeye göre temyize açık olmayan kararlarının kesin olduğu, 8. fıkrasında, ivedi yargılama usûlüne tâbi olan davalarda istinaf yoluna başvurulamayacağı kuralları yer almıştır. 2577 sayılı Kanun'un "İdarî davalarda genel yetki" başlıklı 32. maddesinin birinci fıkrasında, "Göreve ilişkin hükümler saklı kalmak şartıyla, bu Kanun'da veya özel kanunlarda yetkili idare mahkemesinin gösterilmemiş olması hâlinde, yetkili idare mahkemesi, dava konusu olan idarî işlemi veya idarî sözleşmeyi yapan idarî merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir."; 34. maddesinin birinci fıkrasında ise, "İmar, kamulaştırma, yıkım, işgal, tahsis, ruhsat ve iskan gibi taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasında veya bunlara bağlı her türlü haklara veya kamu mallarına ilişkin idarî davalarda yetkili mahkeme taşınmaz malların bulunduğu yer idare mahkemesidir." kurallarına yer verilmiştir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Taleple bağlılık ilkesi" başlıklı 26. maddesinin birinci fıkrasında, "Hâkim, tarafların talep sonuçlarıyla bağlıdır; ondan fazlasına veya başka bir şeye karar veremez. Duruma göre, talep sonucundan daha azına karar verebilir." kuralı yer almaktadır. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: a) Dava konusunun tespiti yönünden yapılan incelemede; İdare hukukunun yerleşik içtihatlarından olan "taleple bağlılık" ilkesi uyarınca, idari yargı mercilerinde açılan davalarda, yargı mercileri davacının talep sonucu ile bağlı olup, Mahkemece istemin genişletilmesi, daraltılması veya talep edilmeyen bir konuda karar verilmesi mümkün değildir. İdari yargı mercilerinin taleple bağlılık ilkesi çerçevesinde yargılama yapma yetkisine sahip oldukları dikkate alındığında, dava dilekçesinde davanın konusunun hiçbir tereddüde yer bırakmayacak biçimde açık bir şekilde ortaya konulması ve Mahkemece davanın konusu doğru bir biçimde tespit edildikten sonra dosyanın karara bağlanması zorunludur. Dosyanın incelenmesinden, dava dilekçesinin "açıklamalar" kısmında 26/12/2017 tarihinde ruhsat başvurusunda bulunulduğu ve iptali talep edilen işlemle ruhsat başvurularının reddedildiği ifade edilmiş ve yargı mercilerince dava konusu işlem "ruhsat başvurularının reddine ilişkin işlem" olarak tespit edilmiş ise de, dava dilekçesinin "iptali talep edilen işlem" ve "sonuç ve istem" kısımlarında ... tarih ve E... sayılı işlemin iptalinin talep edildiği ve söz konusu işlemin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nce 07-08/11/2017 tarihlerinde gerçekleştirilen Antalya ili hudutlarında bulunan ER:..., ER:..., ER:... ve ER:... sayılı II. Grup maden sahası arama ruhsatı ihalelerinin uygun bulunmamasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Taşınmaz Komisyonu kararının bildirimine ilişkin olduğu, dolayısıyla dava konusu işlemin maden sahası arama ruhsatı ihalelerinin uygun bulunmamasına yönelik Taşınmaz Komisyonu kararının bildirimine ilişkin işlem olduğu, uyuşmazlığın ruhsat başvurularının reddine yönelik olmadığı, Mahkeme tarafından dava konusunun hatalı tespit edildiği, talep sonucundan farklı bir işlem hakkında karar verildiği anlaşılmaktadır. b) Yetkili yargı yeri yönünden yapılan incelemede; İdari davalarda genel yetki, 2577 sayılı Kanun'un 32. maddesinde düzenlenmiş olup 32. maddenin birinci fıkrasına göre, iptal davalarında yetki konusundaki genel kural, dava konusu idari işlemi tesis eden idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinin yetkili olmasıdır. 2577 sayılı Kanun'un 33. ile 37. maddeleri arasında ise, kamu görevlileri ile ilgili davalarda, taşınmaz ve taşınır mallara ilişkin davalarda, tam yargı davalarında ve vergi uyuşmazlıklarında geçerli olan özel yetki kuralları düzenlenmiştir. 2577 sayılı Kanun'un 34. maddesinde, taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasından kaynaklanan iptal ve tam yargı davaları ile konusu taşınmaz mal olan idarî sözleşme uyuşmazlıklarından ve ayrıca kamu mallarına ilişkin idari davalardan söz edilmiştir. Maddenin öngördüğü yetki kuralı özel ve kesin nitelikte olduğundan; anılan davaların mutlaka uyuşmazlık konusu taşınmaz malın bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde görülmesi gerekmekte, 32. maddenin birinci fıkrasındaki genel yetki kuralının bu alanda geçerliliği bulunmamaktadır (YENİCE Kâzım / ESİN Yüksel, Açıklamalı-İçtihatlı-Notlu İdari Yargılama Usulü, 1983, Ankara, s.656). Aslında, 2577 sayılı Kanun'un 2. maddesinde düzenlenen idarî dava türlerinden hiç birinin konusu taşınmaz mallar değildir. Dolayısıyla, 34. maddede yer alan "taşınmaz mallara ilişkin davalar" ifadesinden anlaşılması gereken, taşınmaz malları konu edinen idarî davalar değil; "idarî uyuşmazlığın kaynağı olan taşınmaz mallarla ilgili bir isteği karşılayan" ya da "taşınmaz mallar üzerindeki bir hakkı ihlâl eden" idarî işlemleri konu edinen idarî davalardır (CANDAN Turgut, Açıklamalı İdari Yargılama Usulü Kanunu, 2017, Ankara, s.929). Bu durumda, idarî dava türlerinden olan iptal davalarında, yetkili mahkemenin tespitinde kural olarak 32. maddede belirlenen ilkenin uygulanmasının esas olduğu; bu genel kuraldan ayrılmanın ancak istisna öngören özel bir yetki kuralının varlığı hâlinde mümkün olduğu; 2577 sayılı Kanun'un 34. maddesinde düzenlenen özel yetki kuralının ise taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasını veya taşınmaza bağlı hakları konu alan işlemlere karşı açılan davalara yönelik olduğu açıktır. Dosyanın incelenmesinden, uyuşmazlığın, 2577 sayılı Kanun'un 34. maddesinin birinci fıkrası kapsamında imar, kamulaştırma, yıkım, işgal, tahsis, ruhsat ve iskân gibi taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasına veya taşınmaza bağlı hak kapsamında bulunan bir işleme yönelik olmadığı, taşınmaz hukukuna ilişkin herhangi bir kuralla ilgili olmaksızın, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nce gerçekleştirilen maden sahası arama ruhsatı ihalelerinin uygun bulunmamasına ilişkin ...tarih ve ... sayılı Taşınmaz Komisyonu kararının bildirilmesine ilişkin işlemin iptali istemine yönelik olduğu, dolayısıyla uyuşmazlığın çözümünde 2577 sayılı Kanun'un 32. maddesinin birinci fıkrası kapsamındaki genel yetki kuralı uyarınca, dava konusu işlemi tesis eden idarî merci olan Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın bulunduğu yerdeki Ankara İdare Mahkemesi'nin yetkili olduğu, uyuşmazlığın Antalya 2. İdare Mahkemesi'nce çözümlenmesinde usul hükümlerine uygunluk bulunmadığı anlaşılmaktadır. c) Yargılama usûlü yönünden yapılan incelemede; Aktarılan düzenlemelere göre ivedi yargılama usûlüne tâbi olan işlemlerden doğan uyuşmazlıklarla ilgili olarak ilk derece mahkemelerince verilen kararlara karşı hangi tarihte verildiğine bakılmaksızın temyiz kanun yoluna başvurulabileceği, bunlar dışında kalan uyuşmazlıklarla ilgili olarak 20/07/2016 tarihinden sonra verilen kararlara karşı kural olarak istinaf kanun yoluna başvurulabileceği, ancak 2577 sayılı Kanun'un 46. maddesinde tahdidî olarak sayılan uyuşmazlıklarla ilgili kararlara karşı istinaf kanun yolundan sonra temyiz kanun yoluna da başvurulabileceği açıktır. Mahkeme kararına karşı istinaf kanun yoluna mı yoksa temyiz kanun yoluna mı başvurulabileceğinin belirlenmesi için öncelikle dava konusu uyuşmazlığın ivedi yargılama usûlüne tâbi olup olmadığının tespiti zorunludur. 2577 sayılı Kanun'a 6545 sayılı Kanun'un 18. maddesiyle eklenen "İvedi yargılama usulü" başlıklı 20/A maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, ihaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemlerinden doğan uyuşmazlıklarda ivedi yargılama usulünün uygulanacağı kurala bağlandığından, ihale işlemlerinden doğan uyuşmazlıklardan ne anlaşılması gerektiğinin açıklığa kavuşturulması gerekmektedir. İhale işlemlerine ilişkin idarî usûlü düzenleyen temel kanunlardan olan 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 4. maddesinde, ihalenin, "Bu Kanunda yazılı usûl ve şartlarla, işin istekliler arasından seçilecek birisi üzerine bırakıldığını gösteren ve yetkili mercilerin onayı ile tamamlanan sözleşmeden önceki işlemleri"; 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 4. maddesinde ise, "Bu Kanunda yazılı usul ve şartlarla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin istekliler arasından seçilecek birisi üzerine bırakıldığını gösteren ve ihale yetkilisinin onayını müteakip sözleşmenin imzalanması ile tamamlanan işlemleri" ifade ettiği belirtilmiş, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun "İhale" başlıklı 30. maddesinde, herhangi bir sebeple hükümden düşmüş, terk edilmiş veya taksir edilmiş alanlar ile II. Grup (b) bendi ve IV. Grup madenler dışındaki yeni alanların ihale yoluyla ruhsatlandırılacağı kurala bağlanmış olup bu kanuni tanımlamalar ve istikrar kazanan içtihatlar dikkate alınarak ihale ilanı ile başlayıp sözleşmenin imzalanması ile tamamlanan süreçte tesis edilen işlemlerin ivedi yargılama usûlüne tâbi ihale işlemleri olduğunun kabulü gerekir. Dosyanın incelenmesinden, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nce 07-08/11/2017 tarihlerinde gerçekleştirilen Antalya ili hudutlarında bulunan ER:..., ER:..., ER:... ve ER:... sayılı II. Grup maden sahası arama ruhsatı ihalelerinin uygun bulunmamasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Taşınmaz Komisyonu kararının bildirilmesine ilişkin ... tarih ve E.. sayılı işlemin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı, ihale sürecindeki işlemlerden kaynaklanan uyuşmazlıklara ivedi yargılama usulü uygulanacağından uyuşmazlığın ivedi yargılama usulü uygulanarak çözümlenmesi gerektiği, İdare Mahkemesi'nce verilen kararın 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesi uyarınca ivedi yargılama usûlü kuralları gereğince doğrudan temyize tâbi olduğu, ivedi yargılama usûlüne tâbi olan davalarda anılan Kanun'un 45/8. maddesi uyarınca istinaf kanun yoluna başvurulmasının mümkün olmadığı anlaşılmaktadır. Bu durumda, tüm bu hususlar birlikte dikkate alındığında, "07-08/11/2017 tarihlerinde gerçekleştirilen Antalya ili hudutlarında bulunan ER:..., ER:..., ER:... ve ER:... sayılı II. Grup maden sahası arama ruhsatı ihalelerinin uygun bulunmamasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Taşınmaz Komisyonu kararının bildirilmesine ilişkin ... tarih ve E... sayılı işlem"in iptali istemi hakkında yetkili mahkemece 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesi uyarınca ivedi yargılama usûlü kuralları uygulanarak karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu itibarla, davanın yetki yönünden reddedilerek dava dosyasının Ankara İdare Mahkemesi'ne gönderilmesini teminen İdare Mahkemesi kararının kaldırılarak Mahkemesi'ne iadesi gerekirken esasın incelenmesi suretiyle verilen karara karşı yapılan istinaf başvurusunun kabul edilerek dava konusu işlemin iptaline ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında usul hükümlerine uygunluk bulunmamaktadır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Davalının temyiz isteminin kabulüne; 2. Davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi kararının kaldırılması ve dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptali yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'ne gönderilmesine, 14/05/2024 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.