Danıştay Dava Dairesi · E. 2024/1345 · K. 2024/2582

Danıştay 13. Daire Başkanlığı         2024/1345 E.  ,  2024/2582 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ONÜÇÜNCÜ DAİRE Esas No:2024/1345 Karar No:2024/2582 TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Bakanlığı (E-Tebligat) VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Gıda Pazarlama Sanayi ve Ticaret A.Ş. VEKİLİ : Av. ... İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Adalet Bakanlığı Tekirdağ 1 No'lu F Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu tarafından 18/11/2019 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen ... ihale kayıt numaralı "8 Kısım Gıda Ürünleri Alımı" ihalesinin 6 kısmı uhdesinde kalan ve 21/01/2020 tarihinde sözleşme imzalanan davacı şirketin ortağı ve yönetim kurulu başkanı M.D.'nin kesinleşmiş mahkumiyet kararı olduğundan bahisle sözleşmenin feshine, ihalenin iptaline ve kesin teminatın irat kaydına ilişkin ...tarih ve ... sayılı ihale komisyonu kararının, 320.000,00-TL kesin teminatın irat kaydedilmesine yönelik kısmının iptali istemiyle açılan davada, dava konusu işlemin iptali yolundaki .... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararına yönelik istinaf başvurusunun kabulüne, İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve davanın reddine dair ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:.., K:... sayılı kararının gerekçeli onanmasına ilişkin Dairemizin 05/06/2023 tarih ve E:2021/5047, K:2023/2870 sayılı kararının yargılamanın yenilenmesi yoluyla kaldırılması ve dava konusu işlemin iptaline karar verilmesi istenilmektedir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: .... İdare Mahkemesi'nce verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacı şirket ile davalı idare arasında yapılan ihale sözleşmesinin, davacı şirketin yetkilisi M.D.'nin edimin ifasına fesat karıştırma suçundan hapis cezası aldığının anlaşılması nedeniyle, sözleşmenin feshine, ihalenin iptaline ve yüklenicinin yatırmış olduğu kesin teminatın gelir kaydedilmesine karar verildiği, davacı şirketin, anılan kararın, kesin teminatın gelir kaydedilmesine ilişkin kısmının iptali istemiyle açmış olduğu davada, Mahkemelerinin .. tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla dava konusu işlemin iptaline karar verildiği, bu karara karşı davalı idare tarafından istinaf yoluna başvurulduğu, ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesi'nin 29/09/2021 tarih ve E:..., K:2021/1180 sayılı kararıyla istinaf başvurusunun kabulü ile davanın reddine karar verildiği, anılan kararın Danıştay Onüçüncü Dairesi'nin 05/06/2023 tarih ve E:2021/5047, K:2023/2870 sayılı kararıyla gerekçeli onandığı, öte yandan, M.D. hakkında edimin ifasına fesat karıştırma suçundan ... Asliye Ceza Mahkemesi'nin... tarih ve E:..., K:... sayılı dosyasında verilen mahkumiyet kararının, yargılamanın yenilenmesi sonucunda ... Asliye Ceza Mahkemesi'nin ... tarih ve E:.., K:... sayılı kararıyla kaldırılarak M.D.'nin beraatine karar verildiği ve kararın 11/03/2022 tarihinde kesinleştiği; Bu durumda, dava konusu işlemin dayanağı olan 4735 sayılı Kanun'un 21. maddesinde yüklenicinin yasak fiil ve davranışlarda bulunması halinin düzenlendiği, yasak fiil ve davranışların ise 4734 sayılı Kanun'un 17. maddesinde tahdidi olarak sayıldığı, dava konusu işlemin dayanağını oluşturan fiilin ise M.D.'nin edimin ifasına fesat karıştırma suçundan dolayı hapis cezası alması olduğu, M.D.'nin bu fiiline ilişkin yeniden yargılandığı ve yeniden yargılama neticesinde önceki mahkumiyet hükmünün kaldırılarak M.D.'nin beraatine karar verildiği ve kararın da 11/03/2022 tarihinde kesinleştiği anlaşıldığından, davaya konu kesin teminatın gelir kaydedilmesine ilişkin tesis olunan işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle yargılamanın yenilenmesi isteminin kabulüne, hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin davaya konu kısmının iptaline karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesi'nce; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, yargılamanın yenilenmesini gerektiren hallerin 2577 sayılı Kanunda sınırlı sayıda belirlendiği, anılan sebeplerin dışında yargılamanın yenilenmesine imkan bulunmadığı, M.D.'nin adli sicil kaydını ihale kapsamında ibraz etmediği, sözleşme imzalandıktan sonra M.D.'nin edimin ifasına fesat karıştırma suçundan kesinleşen mahkumiyetinin bulunduğunun tespit edildiği, M.D.'nin ihaleye katılmasının yasak olduğunu bilmesine rağmen teklif verdiği, kesin teminatın gelir kaydedildiği tarih itibarıyla kesinleşmiş Mahkeme kararının bulunduğu ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından savunma verilmemiştir. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ... DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE : ESAS YÖNÜNDEN: MADDİ OLAY : Adalet Bakanlığı Tekirdağ 1 No'lu F Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu tarafından 18/11/2019 tarihinde açık ihale usulü ile "8 Kısım Gıda Ürünleri Alım" ihalesi gerçekleştirilmiş, 26/11/2019 tarihli ihale komisyonu kararıyla ihalenin 6 kısmının davacı üzerinde bırakılmasına karar verilmiş, davacı ile 21/01/2020 tarihinde sözleşme imzalanmıştır. Sözleşme imzalandıktan sonra idarece yapılan incelemede davacı şirketin ortaklarından M.D.’nin edimin ifasına fesat karıştırmak suçundan "2 yıl 6 ay" hapis cezası aldığı ve bu cezanın 20/12/2018 tarihinde kesinleştiği öğrenilmiştir. Bunun üzerine ... tarih ve ... sayılı işlemle, sözleşmenin feshine, ihalenin iptaline ve kesin teminatın irat kaydına karar verilmiş, anılan işlemin kesin teminatın irat kaydına ilişkin kısmının iptali istemiyle açılan davada,... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla kesin teminatın irat kaydı işleminin iptaline karar verilmiş, anılan karara karşı yapılan istinaf başvurusu üzerine ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararıyla İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve davanın reddine karar verilmiş, bahse konu kararın temyiz incelemesi neticesinde, Dairemizin 05/06/2023 tarih ve E:2021/5047, K:2023/2870 sayılı kararıyla gerekçeli onanmak suretiyle kesinleşmiştir. Davacı tarafından ... İdare Mahkemesi'ne verilen dilekçeyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 53. maddesi uyarınca Mahkeme kararının yargılamanın yenilenmesi suretiyle kaldırılması ve kesin teminatın irat kaydı işleminin iptaline karar verilmesi istenilmiştir. İLGİLİ MEVZUAT: 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Yargılamanın yenilenmesi" başlıklı 53. maddesinde, "Danıştay ile bölge idare, idare ve vergi mahkemelerinden verilen kararlar hakkında, aşağıda yazılı sebepler dolayısıyla yargılamanın yenilenmesi istenebilir. a) Zorlayıcı sebepler dolayısıyla veya lehine karar verilen tarafın eyleminden doğan bir sebeple elde edilemeyen bir belgenin kararın verilmesinden sonra ele geçirilmiş olması, b) Karara esas olarak alınan belgenin, sahteliğine hükmedilmiş veya sahte olduğu mahkeme veya resmi bir makam huzurunda ikrar olunmuş veya sahtelik hakkındaki hüküm karardan evvel verilmiş olup da, yargılamanın yenilenmesini isteyen kimsenin karar zamanında bundan haberi bulunmamış olması, c) Karara esas olarak alınan bir ilam hükmünün, kesinleşen bir mahkeme kararıyla bozularak ortadan kalkması, d) Bilirkişinin kasıtla gerçeğe aykırı beyanda bulunduğunun mahkeme kararıyla belirlenmesi, e) Lehine karar verilen tarafın, karara etkisi olan bir hile kullanmış olması, f) Vekil veya kanuni temsilci olmayan kimseler ile davanın görülüp karara bağlanmış bulunması, g) Çekinmeye mecbur olan başkan, üye veya hakimin katılmasıyla karar verilmiş olması, h) Tarafları, konusu ve sebebi aynı olan bir dava hakkında verilen karara aykırı yeni bir kararın verilmesine neden olabilecek kanuni bir dayanak yokken, aynı mahkeme yahut başka bir mahkeme tarafından önceki ilamın hükmüne aykırı bir karar verilmiş bulunması. ı) Hükmün, İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşmenin veya eki protokollerin ihlâli suretiyle verildiğinin, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla tespit edilmiş olması veya hüküm aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yapılan başvuru hakkında dostane çözüm ya da tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararı verilmesi."; "Yargılamanın yenilenmesi usulü" başlıklı 55. maddesinin 3. fıkrasında, "Yargılamanın yenilenmesi istemleri, kanunda yazılı sebeplere dayanmıyor ise, istemin reddine karar verilir." kurallarına yer verilmiştir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Dosyanın incelenmesinden, Adalet Bakanlığı Tekirdağ 1 No'lu F Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu tarafından 18/11/2019 tarihinde açık ihale usulü ile "8 Kısım Gıda Ürünleri Alım" ihalesinin gerçekleştirildiği, 26/11/2019 tarihli ihale komisyonu kararıyla ihalenin 6 kısmının davacı üzerinde bırakılmasına karar verildiği, davacı ile 21/01/2020 tarihinde sözleşme imzalandığı, sözleşme imzalandıktan sonra idarece yapılan incelemede, davacı şirketin ortaklarından M.D.’nin edimin ifasına fesat karıştırmak suçundan "2 yıl 6 ay" hapis cezası aldığı ve bu cezanın 20/12/2018 tarihinde kesinleştiğinin tespit edilmesi üzerine davalı idarece tesis edilen 17/02/2020 tarih ve 2020/116 sayılı işlemle, sözleşmenin feshine, ihalenin iptaline ve kesin teminatın irat kaydına karar verildiği, anılan işlemin kesin teminatın irat kaydına ilişkin kısmının iptali istemiyle açılan davada, .... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla kesin teminatın irat kaydı işleminin iptaline karar verildiği, bu karara yönelik yapılan istinaf başvurusunun ise ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla kabulüne, İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve davanın reddine karar verildiği, anılan kararın temyiz edilmesi üzerine Dairemizin 05/06/2023 tarih ve E:2021/5047, K:2023/2870 sayılı kararıyla gerekçeli olarak onandığı, bunun üzerine davacı tarafından, söz konusu kararın 2577 sayılı Kanun'un 53. maddesi uyarınca yargılamanın yenilenmesi yoluyla kaldırılması ve dava konusu işlemin iptaline karar verilmesinin istenildiği anlaşılmaktadır. Öğretide "dava" olarak nitelendirilen ve mevzuat gereği esas kararı vermiş olan Mahkemece karara bağlanması gereken yargılamanın yenilenmesi (iadesi) talebine ilişkin davanın üç safhada incelenmesi esas olup Mahkeme, ilk önce yargılamanın yenilenmesi davasının mesmu (dinlenmeye değer, esasa girmek için yeterli) olup olmadığını re’sen araştırır, genel dava şartları veya yargılamanın yenilenmesi davası şartlarından birinin mevcut olmadığı kanısına varılırsa, yargılamanın yenilenmesi davası esasa girmeden mesmu olmadığından reddedilir, birinci aşamada yargılamanın yenilenmesi davasının mesmu olduğu kanısına varılırsa, esasa girilerek, ileri sürülen yargılamanın yenilenmesi sebebinin doğru (vârit) olup olmadığı araştılır, bu araştırma sonucunda, ileri sürülen yargılamanın yenilenmesi sebebinin doğru olmadığı kanısına varılırsa, yargılamanın yenilenmesi davası reddedilir, ileri sürülen yargılamanın yenilenmesi sebebinin doğru olduğu kanısına varılırsa yargılamanın yenilenmesi talebi kabul edilerek asıl dava hakkında yeni bir karar verilir. (KURU, B., Hukuk Muhakemeleri Usulü, 6. Baskı, 2001, Cilt V, s.5245, 5254-5265) Bu kapsamda öncelikle Mahkeme kararına ilişkin olarak yapılan yargılamanın yenilenmesi isteminin mesmu olup olmadığının tespiti gerekmekte olup Mahkemece verilen ve Dairemizin kararıyla kesinleşen karara ilişkin olarak davacı tarafından verilen yargılamanın yenilenmesi dilekçesinden anlaşıldığı üzere 2577 sayılı Kanun’un 53. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine dayanılarak başvurulduğu görüldüğünden ileri sürülen yargılamanın yenilenmesi sebebinin doğru (vârit) olup olmadığının araştırılması gerekmektedir. Somut olayda, davacının yargılamanın yenilenmesi dilekçesinden anlaşıldığı üzere dayandığı 2577 sayılı Kanun’un 53. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendindeki sebep karara esas alınan bir ilam hükmünün, kesinleşen bir Mahkeme kararıyla bozularak ortadan kalkması durumu olup, bu sebebin gerçekleşmesi için ortada bir Mahkeme kararının bulunması, teminatın irat kaydı işleminin anılan Mahkeme kararı dayanak alınarak tesis edilmesi, işleme dayanak alınan Mahkeme kararının kesin olarak ortadan kalkmış olması şartlarının bir arada bulunması gerekir. Öncelikle kesin teminatın irat kaydı işlemi ihale mevzuatına göre tesis edildiğinden, yargılamanın yenilenmesine ilişkin olarak 2577 sayılı Kanun'da belirtilen şartların ihale hukuku bakımından gerçekleşip gerçekleşmediğinin tespitinin yapılarak buna göre karar verilmesi gerekmektedir. İhale hukuku kendine özgü bir alan olup, bu kapsamda çıkarılan 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu ile kuralları ve çerçevesi belirlenmiştir. İhale sürecinde ve ihale sürecinin tamamlanması sonrasında bu Kanunlara göre idari işlemler tesis edilmektedir. İhalenin başlangıcından sözleşmenin imzalanmasına kadar geçecek süreçte işlemlerin hangi kural ve şartlara ve hangi ilkeler dikkate alınarak tesis edileceği 4734 sayılı Kanunla, ihale sürecinin tamamlanarak sözleşmenin imzalanmasından sonrasındaki süreçte uyulması gereken kurallar ise 4735 sayılı Kanunla düzenlenmiştir. 4734 sayılı Kanun'un 5. maddesinde idarelerin, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludurlar. Bahse konu Kanunlar ile ihaleye katılımda yeterliğe ilişkin kurallar getirilmiş, yine belli durumlarda bazı isteklilerin ihale dışı bırakılacağı kesin olarak kurala bağlanmış, 4735 sayılı Kanun kapsamında yasak fiil ve davranışlarda bulunanların kesin teminatlarının irat kaydedilerek ihale dışı bırakılacakları belirlenmiş, bu yasak fiil ve davranışların gerçekleşmesi hâlinin karşılığı olarak bazı müeyyidelerin uygulanacağı yönünde idarelere yetki ve sorumluluk verilmiştir. Kanun koyucunun buradaki amacının, ihale sürecinin kesintiye uğramadan tamamlanarak kamu hizmetinin bir an önce yerine getirilmesine ve Kanunda belirtilen yasaklara uymayan kişilerin ihaleye katılımının önlenmesine yönelik olduğu konusunda herhangi bir tereddüt bulunmamaktadır. İdari usullerden biri olan ihale yöntemi, idarenin taraf olacağı bir sözleşmede, sözleşmenin karşı tarafını belirlemesini sağlamaktadır. Özel hukuk kişilerinin aksine, idare sözleşme yapacağı tarafı serbestçe seçemez. Gerek harcama yapılmasını gerektiren gerekse gelir getirici ihalelerde, sözleşmenin karşı tarafının belirlenmesi ilgili ihale kanununda öngörülen idari usulün uygulanması sonucunda mümkün olabilecektir. Kesin teminatın irat kaydı işleminin tesis edildiği tarihte davacı şirketin ortağı ve yönetim kurulu başkanı olan M.D.’nın başka bir ihaleye ilişkin olarak sanık sıfatıyla yargılandığı davada .... Asliye Ceza Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla edimin ifasına fesat karıştırma suçu bakımından 2 yıl 6 ay hapis cezası ile cezalandırıldığı, anılan kararın 20/12/2018 tarihinde kesinleştiği görülmektedir. 4734 sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarınca ihale tarihinden önceki beş yıl içinde, mesleki faaliyetlerinden dolayı yargı kararıyla hüküm giyen isteklilerin ihalelere katılamayacağı, yine 4735 sayılı Kanun'un 21. maddesi uyarınca sözleşme öncesi yasak fiil ve davranışta bulunan isteklinin bu fiilinin sözleşme imzalandıktan sonra tespit edilmesi hâlinde kesin teminatın ve varsa ek kesin teminatın irat kaydedileceği anlaşılmaktadır. Bu durumda, teminatın irat kaydı işleminin ihale tarihi itibarıyla bir mahkumiyet kararına rağmen ihaleye katılarak ihale kararını etkileyecek yasak fiil ve davranışın karşılığı olarak tesis edilen bir müeyyide olduğu, ihale tarihi itibarıyla mesleki faaliyeti kapsamında yargı kararı mevcut iken ihaleye katılmak suretiyle ihale kararını etkilemesinin teminatın irat kaydı işlemi için yeterli olduğu, sonradan yapılan yargılama neticesinde mahkumiyetin ortadan kalkmasının, davacının anılan mahkumiyete rağmen ihaleye katıldığı ve ihale kararını etkilediği gerçeğini değiştirmeyeceği, diğer taraftan, davacı şirketin basiretli tacir olarak anılan yasak fiil ve davranışta bulunması nedeniyle tesis edilen teminatın irat kaydı işleminden sonra verilen beraat kararının ihale hukuku bakımından müeyyide uygulanmaması gerektiği sonucunu doğurmayacağı açıktır. Bu itibarla, davacının yargılamanın yenilenmesi istemiyle verdiği dilekçede ileri sürülen nedenler, 2577 sayılı Kanun'un 53. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde ve anılan maddede tek tek ve sınırlı olarak sayılan yargılamanın yenilenmesi nedenlerinden hiçbirine uygun olmadığı anlaşıldığından, yargılamanın yenilenmesi isteminin kabulü ile kesin teminatın irat kaydı işleminin iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Davalının temyiz isteminin kabulüne; 2. Yargılamanın yenilenmesi isteminin kabulü ile kesin teminatın irat kaydı işleminin iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesi'ne gönderilmesine, 04/06/2024 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.