Yargıtay 21. Hukuk Dairesi · E. 2007/11172 · K. 2008/5677

21. Hukuk Dairesi         2007/11172 E.  ,  2008/5677 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : Gölyaka Asliye Hukuk Mahkemesi TARİHİ : 20/03/2007 Davacı,  davalı işveren nezdinde 10.4.1988-1.3.2003 tarihleri arası çalıştığının tespiti ile işçilik alacaklarının tahsiline  karar verilmesini istemiştir. Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin reddine karar vermiştir. Hükmün davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan  ve Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tesbit edildi. 1- Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle kanuni gerektirici nedenlere göre davacının aşağıdak ibendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazlarının reddine. 2- Dava, davacının 10.04.1988-01.03.2003 tarihleri arasında davalıya ait işyerinde geçen  davalı Kuruma eksik  bildirilen çalışmalarının tesbiti ile işçilik  alacaklarının davalı işverenden tahsili istemine ilişkindir. Mahkemece istemin reddine karar verilmiştir. Davanın yasal dayanağını oluşturan 506 sayılı Yasanın 79/10. maddesinde, bu tür hizmet tespiti davalarının kanıtlanması yönünden özel bir yöntem öngörülmemiştir. Kimi ayrık durumlar dışında; resmi belge veya yazılı delillerin bulunması, sigortalı sayılması gereken sürelerin saptanmasında güçlü delil olmaları itibariyle sonuca etkili olurlar. Ne var ki bu tür kanıtların bulunmaması, salt, bu nedene dayalı istemin reddine neden olmaz. Somut bilgilere dayanması, inandırıcı olmaları koşuluyla, Kuruma bildirilen dönem bordroları, tanıkları veya iş ilişkisini bilen veya bilmesi gereken işverenler tarafından Kuruma bildirilen komşu işyerleri çalışanları gibi kişilerin bilgileri ve bunları destekleyen kimi diğer kanıtlarla dahi sonuca gitmek mümkündür. Gerçekten, davacının, işyerindeki çalışmaları işe giriş bildirgelerine, aylık ve üç aylık bordrolara dayanılarak Kuruma kısmi olarak bildirilmiş ve bildirime uygun olarak da primleri ödenmiştir. Öte yandan işe giriş bildirgesi ve bordrolar davacı çalışmalarının işyerinde kesintili geçtiğinin karinesidir. Karinenin tersinin ise eşdeğerdeki delillerle kanıtlanması gerektiği söz götürmez. Bu gibi durumlarda çalışma olgusunu ortaya koyabilecek inandırıcı ve yeterli kanıtlar aranmalı, kamu düzenine dayalı bu tür davalarda hakim, görevi gereği doğrudan soruşturmayı genişleterek sigortalılık koşullarının oluşup oluşmadığını belirlemelidir. Bu yön, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 16.9.1999 gün 1999/21-510-527, 30.6.1999 gün 1999/21-549-555, 5.2.2003 gün 2003/21-35-64, 15.10.2003 gün 2003/21-634-572, 3.11.2004 gün 2004/21-480-579 ve 2004/21-479-578, 10.11.2004 gün 2004/21-538 ve 1.12.2004 gün 2004/21-629 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır. Dosyadaki kayıt ve belgelerden davacının 1.9.1988-1.3.2003 tarihleri arasında  çeşitli inşaat işyerlerinden verilen işe giriş bildirgeleri ile kısmi çalışmalarının davalı Kuruma bildirildiği,26.05.1989 tarihinde verilen bildirge ile K. İnş. ve Nakliye adlı işyerinden, 15.6.1991, 15.10.1991, 1.11.1991, 1.12.1991,13.1.1999 tarihlerinde verilen bildirgelerle davalı şirketin ortağı olan B.K.tarafından, 13.12.1996, 6.8.1997,1.5.1998, 7.9.1998,21.10.1998, 1.12.1998, 21.06.1999,16.08.1999,15.12.1999,23.02.2000,3.8.2000,17.11.2000,2.5.2001,17.9.2001,17.1.2002,2.5.2002,4.10.2002 tarihlerinde   verilen  bildirgeler ile davalı şirket tarafından,  bildirimlerin kısmi olarak yapıldığı,  işyeri önce B. K.'a ait iken bilahare B.K.'unda  ortağı olduğu davalı şirketin    kurulması üzerine   davalı şirkete  devredildiği görülmektedir. 506 sayılı Yasa'nın 82. maddesine göre sigortalıların çalıştırıldığı işyerinin devredilmesi veya intikal etmesi halinde eski işverenin kuruma olan sigorta primi ile gecikme zammı ve faiz borçlarından aynı zamanda yeni işverein de müteselsilen sorumlu olacağı, gerek yürürlükten kadırılan 1475 sayılı Yasa'nın 14. maddesinde 12.07.1975 tarihinden itibaren işyerinin devri veya herhangi bir suretle el değiştirmesi halinde işlemiş kıdem tazminatlarından devreden işverenin kendi dönemi ile sınırlı olmak üzere her iki işvereninde sorumlu olacaklarının, 4857 sayılı Yasa'nın 6. maddesinde işyerinin devrinde devir tarihinde mevcud olan iş  sözleşmelerinin  bütün hak ve borçları ile birlikte devralana geçeceği, devir halinde, devirden önce doğmuş olan ve devir tarihinde ödenmesi gereken borçlardan devreden ve devralan işverenin birlikte sorumlu olacağı bildirilmiştir. Bu açık düzenlemeler karşısında işyerini B.K.'tan devir alan davalı şirketin davacının tüm  çalışma süresi içinde hakettiği kıdem tazminatı ile yıllık izin alacağından sorumlu olduğunun kabulü gerekir. Davacı 10.04.1988 tarihinden 1.3.2003 tarihine kadar aynı  işverene ait  işyerinde kış mevsiminde  hava şartları nedeniyle inşaat yapılamayan arizi süreler dışında kesintisiz olarak çalıştığını, işverenin başka  kişilere ait  inşaatların mütahitliğini  yaptığını,  inşaat işyerlerinin inşaat  malikleri adına 506 sayılı Yasa kapsamına alınması nedeniyle işe giriş bildirgelerinin  bu işyerlerinden verilerek çalışmalarının kısmi olarak bu işyerlerinden bildirildiğini,  davalının  kendi adına yaptığı inşaat işyerlerinden  kendisini sigortalı olarak gösterip kısmi bildirimlerde bulunduğunu iddia etmiş,  davacının bu iddiası  tanık beyanları ile de desteklenmiştir.  Mahkemece 1.9.1988 tarihinden itibaren işe giriş bildirgelerinin verildiği işyerlerindeki inşaatların  dava dışı  B.K. veya davalı şirket tarafından yapılıp yapılmadığı araştırılmaksızın bu bildirgelerin verildiği ve kısmi çalışmaların bildirildiği işyerlerinin  davalı işveren  şirket ile ilgisinin  bulunmadığı kabul edilerek sonuca gidilmesi  isabetsiz olmuştur. 13.2.2005 tarihli bilirkişi raporunda ise  imzalı ücret bordrolarının bulunduğu kısmi bildirimlerin bordrolara göre yapıldığından sözedilmişsede imzalı ücret bordrolarının dosya içinde olmadığı, Gölkaya Asliye Hukuk Mahkemesince 30.8.1999 tarihli kararı ile işyeri kayıtlarının 17.8.1999 tarihli depremde zayii olduğunun tespit edildiği,  tanık F.A., Ö.E. ve C.D. davacının işten ayrılıp 1999, yılında yurtdışına gittiği, yurtdışından döndükten sonra önce başka bir müteahhit yanında çalışıp sonra davalıya ait işyerinde çalışmaya başladığını tanık Y.K.'un ise davacının 1994, 1995 yıllarında Suudi Arabistan'a gittiğini beyan ettikleri, tanık beyanlarındanda davacının iddia ettiği gibi 1.3.2003 tarihine kadar çalıştığı anlaşılmaktadır. Yapılacak iş; öncelikle davacının imzalı ücret bordroları ile  Çalışma Bakanlığı müfettişinin düzenlediği rapor ve eklerini getirtmek, Emniyet Müdürlüğünden davacının 1990,1994 ve 1995 yıllarında yurtdışına çıkış ve Türkiye'ye dönüş yaptığı tarihleri sormak 1990 yılında yurtdışından döndüğü tarihten sonra işe giriş bildirgesinin verildiği işyeri kayıtlarını ilgili Sosyal Güvenlik Kurmu Müdürlüğünden getirtmek, uyuşmazlık konusu olan dönemde işe giriş bildirgelerinin verildiği inşaat  işyerlerinde  inşaatların B.K.veya davalı şirket tarafından yapılıp yapılmadığının gerekirse Belediye'den inşaat ruhsat dosyalarını getirtmek suretiyle belirlemek, bu inşaatların davalı tarafından yapıldığının tesbit edilmesi halinde  Düzce İnşaat Mühendisleri Odasından o bölgede kış aylarında  hava şartları nedeniyle inşaatın yapılamadığı tarihleri sormak,  davacının davalıya ait işyerinde işe giriş ve çıkış tarihlerini belirlemek, 17.08.1999 tarihinden önceki işyeri kayıtları zayii olduğundan ve imzalı ücret bordroları bulunmadığından bu tarihe kadar ki hizmet süresini inşaat mevsimi olmayan süre dışında davalıya ait işyerlerinde belirlenen dönemlerde kesintisiz olarak çalıştığının kabulüyle eksik bildirilen sürelerin tespitine karar vermek 17.08.1999-1.3.2003 tarihleri arasındaki  dönem yönünden ise işverenden ücret bordrolarını getirtmek  ücret bordrolarında  davacının imzası olanlar  saptanarak imzasını içeren bordrolara geçmiş süreler dışındaki sürelerle ilgili olarak istemin reddine, imzası olmayan bordrolardaki süreler yönündende  işverence  davalı kuruma  bildirilen süreler ile  inşaat mevsimi olmayan süreler dışında davacının  davalıya ait işyerinde  çalıştığının tesbitine karar vermektir. Davacının kıdem ve ihbar tazminatı ile yıllık izin  alacağı istemine gelince;  Davacı davalı işverence çalışmalarının davalı kuruma eksik bildirilmesi ve ücretlerinin ödenmemesi  nedeniyle aralarında tartışma çıktığını  bu nedenle işverence iş aktinin 1.3.2003 tarihinde sona erdirildiğini  ve kendisine bazı kağıtlar  imzalatılmak istendiğini,  daha önce de  başka kağıtlar  imzalatıldığını,  işten çıkarılmamak için  bu kağıtları imzalamak zorunda kaldığını ileri sürmüş, işyerinde çalışan bordro tanıkları kendilerine de bu tür belgeler imzalatıldığını Sosyal Sigortalar Kurumuna verileceğinin söylendiğini beyan etmişler,  davalı ise  davacının 25.11.2002 tarihinde istifa etmek suretiyle  işyerinden ayrıldığını başka bir  şirkette  çalıştığının ileri  sürmüştür.  Tanık beyanlarından   davacının iş aktinin 1.3.2003 tarihinde son bulup  davacının 25.11.2002  tarihli  istifa dilekçesinde ücret yetersizliği  nedeniyle işten ayrıldığının  beyan ettiği ancak  ibraname başlıklı  davacının imzası olan belgede davacının   16.7.1995-25.11.2002 tarihleri arasındaki çalışmaları karşılığı 2.350.66 YTL kıdem  tazminatı,  258.26 YTL yıllık  izin ücreti  alarak işvereni ibra ettiği yıllık  izinlerini  kullandığının yazılı olduğu eki olan belgedede davacının 7.10.2002-27.10.2002 tarihleri arasında yıllık izin kullanıp 28.10.2002 tarihinde işe başladığının yazılı olduğu,  işten ayrılma bildirgesinde de  davacının ücret yetersizliği nedeniyle  kendisinin işten ayrıldığı ve  bu iki belgede de davacının imzasının  bulunduğu görülmektedir. Ödenmesi gerekmeyen bir hakkın ibrasından  söz edilemeyeceğinden istifa dilekçesi bulunmasına rağmen istifa eden kişiye kıdem tazminatı  ödenmiş olması davalı savunması ile çelişip davacının iddiasını doğruladığından iş aktinin haklı bir neden olmaksızın  1.3.2003 tarihinde davalı işverence  feshedildiği bu belgelerin iş akti son bulmadan önce imzalatıldığı anlaşılmaktadır. Öte yandan ibra sözleşmesi iş hukukunda geniş bir uygulama  alanına sahip olmasına, işçinin iş sözleşmesinden  doğan tazminat ve diğer  işçilik haklarını sona erdirmesine ve  İşviçre Borçlar Kanunu'nun 115. maddesinde düzenlenmiş bulunmasına karşın Türk  Borçlar  Kanununda yer almamış, İş Kanunlarında da bu konuda bir düzenleme öngörülmemiştir. İbra, alacak ve borcu doğrudan doğruya veya kısmi olarak ortadan  kaldırır. İbranamenin geçerli olabilmesi için hizmet aktinin sona ermesinden sonra yapılmalıdır. Tam ibrada borcun tamamı. kısmi ibrada ise borcun ibra edilen kısmı sona  erer.  Bunun sonunda borçlu da borcundan kısmen yada tamamen  kurtulur.  İbraname yanında ödeme  belgelerininde  bulunması  durumunda, ödeme belgelerinde   alacak kalemleri yönünden ibraname makbuz hükmünde sayılarak, bakiye kısmın istenebileceği kabul edilmeli, miktar içermeyen ve hakların tamamen ödendiğine,  hiçbir  alacağın bulunmadığına ilişkin  kalemler  yönünden ise ibra belgesi geçerli sayılmamalıdır. Bu İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Mevzuatının temel prensibi olan " işçinin korunması temel ilkesi" ne de uygun düşecektir. Davacının 4.10.1988-1.3.2003 tarihleri arasındaki davalı işveren yanında geçen çalışma  süresi belirledikten ve yurtdışına gittiğinin anlaşılması halinde belirlenen hizmet dönemlerinin kıdem tazminatı hakedecek şekilde sona erip ermediği tespit edildikten sonra davacının hakettiği kıdem ve ihbar tazminatı ile 7.10.2002-27.10. 2002 tarihleri  arasında  kullandığı yıllık  izin düşülmek suretiyle yıllık izin  alacağını bilirkişiye hesaplattırmak  işverenin ibranameyle ödeme savunması ile kıdem   tazminatı  ile  yıllık  izin alacağına hak kazanmadığı yolundaki savunması ibranameyi çelişkili hale  getirdiğinden ayrıca ibraname hizmet aktinin sona ermesinden önce düzenlendiğinden ibraname geçerli  sayılamayacağından miktar içeren ibranameyi  makbuz niteliğinde kabul ederek ödenen miktarı hakedilen kıdem  tazminatı ile yıllık izin alacağından tenzil ederek bir karar  verilmelidir. Mahkemece bu maddi ve  hukuki olgular gözetilmeksizin  yazılı şekilde karar verilmiş olması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir. O halde, davacının  bu yönleri amaçlayan  temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır. SONUÇ: Hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, 10.4.2008  temyiz harcının istek halinde davacıya iadesine,  gününde oybirliğiyle karar verildi.