Yargıtay 14. Hukuk Dairesi · E. 2007/8532 · K. 2007/14665

14. Hukuk Dairesi 2007/8532 E., 2007/14665 K. 14. Hukuk Dairesi 2007/8532 E., 2007/14665 K. - ALACAK - RÖDOVANS SÖZLEŞMESİ - SÖZLEŞMENİN FESHİ - TAZMİNAT- 818 S. BORÇLAR KANUNU [ Madde 117 ] - 818 S. BORÇLAR KANUNU [ Madde 253 ] - 3213 S. MADEN KANUNU [ Madde 7 ] "İçtihat Metni" Davacı vekili tarafından, davalı aleyhine 08.02.1996 ve birleştirilen dosyalarda verilen dilekçeler ile alacak-tazminat davalı-karşı davacı tarafından dava ve birleştirilen davalarda verilen dilekçeler ile de sözleşmenin feshi istenmesi üzerine bozmaya uyularak yapılan muhakeme sonunda; dava ve birleştirilen davaların kabulüne, karşı dava ve birleştirilen dosyalardaki karşı davaların reddine dair verilen 30.11.2005 günlü hükmün Yargıtay'ca duruşmalı olarak incelenmesi davalı-karşı davacı vekili tarafından istenilmekle, süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra dosya ve içerisindeki bütün kağıtlar incelenerek gereği düşünüldü: Davacı, L., T... İlçesi İR ... numaralı demir madeni sahasının rödovans karşılığı işletmek üzere davalıya 19.04.1994 tarihli sözleşmeyle devredildiğini, sözleşme süresinin 5 yıl olduğunu, 29.04.1994 tarihinde de yer teslimi yapıldığını, sözleşmeye göre rödovans bedelinin yılın Ocak, Nisan, Temmuz ve Aralık dönemlerinde ödeneceğini, ancak davalının ruhsat kapsamında kalan alanda Özel şahıslardan kaynaklanan mülkiyet iddialarından ötürü işletme imkansızlığını ileri sürerek kararlaştırılan rödovans bedellerini ödemediğini, 1995 yılı 3 ve 4. dilim ödenmeyen rödovans bedeli, gecikme cezası ve KDV alacağı toplamı 3.162.50 YTL'nin 01.01.1996 tarihinden itibaren işleyecek faizi İle birlikte davalıdan tahsilini istemiştir. Ankara Altıncı Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 1996/623 Esasında açılan davada; Davacı aynı nedenlere dayalı olarak 1996 yılı 1, 2 ve 3. dönemlerine ait ödenmeyen rödovans alacağının gecikme cezası ve KDV ile birlikte 11.612.70 YTL olduğunu, bunun 01.11.1996 tarihinden itibaren gecikilen her ay İçin aylık yüzde 10 faizi ile birlikte davalıdan tahsilini talep etmiştir. Ankara Üçüncü Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 1997/139 Esasında kayıtlı davada; Davacı aynı İddialarını tekrar ederek 1996 yılının 4. dönemine ait ödenmeyen rödovans alacağının gecikme cezası ve KDV dahil olmak üzere 2.960,00 YTL olduğunu, alacağının 17.03.1997 olan dava tarihinden itibaren her ay için yüzde 10 gecikme faizi ile birlikte davalıdan tahsili isteminde bulunmuştur. Ankara Yedinci Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 1997/241 Esasında kayıtlı davada; Davacı 1997 yılı 1 ve 2. dönemlerine ait rödovans alacağının gecikme cezası ve KDV dahil 11.100,37 YTL olduğunu, bu alacağın 30.05.1997 olan dava tarihinden geçerli her ay için aylık yüzde 10 faizi ile birlikte davalıdan tahsilini istemiştir. Ankara Dördüncü Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 1998/17 Esasında kayıtlı davada; Davacı aynı iddiaları tekrar ederek ödenmeyen 1997 yılı 3 ve 4. dönemlere ait rödovans alacağının gecikme cezası ve KDV dahil 11.100,37 YTL bulunduğunu, alacağın her ay için aylık yüzde 10 gecikme faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir. Davalı; işletme sahasında öze! kişilere ait alanlarda faaliyet göstermek üzere izin almak için girişimlerde bulunulduğunu fakat sonuç alınamadığını, maden işletmesinde imkansızlık ortaya çıktığını, rödovans sözleşmesinin 20/3. maddesindeki "işletmecilik faaliyetlerinin mümkün olmaması veya ekonomiklik şartlarının ortadan kalkması" nedeninin kendilerine sözleşmesinin feshini istemek yetkisi tanıdığını, rödovans bedelinin bu nedenle ödenmediğini, açılan alacak davalarının reddini; Aynı gerekçelerle 14.04.1994 başlangıç tarihli ve 5 yıl süreli rödovans sözleşmesinin feshine karar verilmesini karşı dava olarak istemiştir. Mahkemece asıl ve birleşen davalardaki davacının alacak isteminin kabulüne, sözleşmenin feshine ilişkin karşı davanın reddine karar verilmiştir. Hükmü davalı-karşı davacı temyiz etmiştir. Burada öncelikle üzerinde durulması gereken husus; 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 7. maddesidir. Gerçekten; anılan bu hüküm uyarınca, özel kişilere ait taşınmazlar üzerinde madencilik faaliyetlerinin sürdürülebilmesi için gerekli izinlerin ruhsat sahibi tarafından sağlanması gerekir. Bu kurala hasılat kira ilişkilerinde uygulanması zorunlu Borçlar Kanunu'nun 272. maddesinde de değinilmiş, kiralayanın borçlarını düzenleyen bu hüküm ile kiralayanın kiralananı akitteki amaca uygun kullanmaya ve işletmeye hazır bir halde kiracıya teslim ile mükellef olduğu belirtilmiştir. Diğer taraftan; Yasa'nın 275. maddesinin yaptığı gönderme nedeniyle uygulanması gereken 253. maddesine göre de, üçüncü bir kişisinin sözleşmenin yapılmasından önce mevcut olan ayni (mülkiyet, irtifak hakkı gibi) veya tapu siciline şerh verilmiş şahsi bir hak dolayısıyla kiracının haklarıyla bağdaştın I a mayaca k bir İddiada bulunması halinde kiralayan, kiracının ihbarı üzerine husumeti deruhte etmeye ve dava sonunda kiracının kiralanandan akit gereğince yararlanmasına halel gelmiş ise, tazminat vermeye mecburdur. Bu genel bilgilerden sonra somut olaya gelindiğinde; Taraflar arasında rödovans sözleşmesinin yapıldığı 19.04.1994 ve işletme sahasının teslim edildiği 29.04.1994 tarihlerinden sonra ruhsat sahasında kalan ve davacı-karşı davalının genel müdürlük makamına yazılan 20.12.1994 tarihli yazı ile cevherleşmenin yoğun olduğunun saptandığı 772 numaralı özel kişilere ait taşınmaz maliklerinin davalı-karşı davacının çalışmalarına engel olduğunun bildirildiği, davalı ve karşı davacının üçüncü kişilerin mülkiyet hakkını kullanarak çıkardığı muarazayı 14.12.1994 ve 27.07.1995 tarihli yazılarla davacı-karşı davalıya ihbar ettiği, ruhsat sahibinin ise, kiracıya vekaletname verdiğini, sözleşmenin imzalandığı tarihte söz konusu taşınmazın özel mülkiyete konu teşkil ettiğinin davalı-karşı davacı tarafından bilindiğini, Anayasa Mahkemesi kararının da sözleşmenin imzalandığı 19.04.1994 tarihinden önce, 16.04.1994 tarihli Resmi Gazete'de yayınlanmış olduğunu ileri sürerek mevcut muarazadaki husumeti deruhte etmediği dosyada yer alan bilgi ve belgelerle sabittir. Yanlar arasındaki 19.04.1994 günlü rödovans sözleşmesinin 20/3. maddesinde yer alan "işletmecilik faaliyetlerinin mümkün olmaması veya ekonomiklik şartlarının ortadan kalkması (bu durumda işletmeci teminatın iadesi dışında hiçbir talepte bulunamaz) ..." şeklindeki hüküm İse sözleşmenin sona ermesini gerektiren sebep olarak kabul edilmiştir. Bu hükümle tarafların işletmecilik faaliyetlerinin mümkün olmaması durumunu sözleşmenin İfasından sonra ortaya çıkan imkansızlık nedeni saydıkları açık-seçiktir. Gerçekten; kural olarak borç ilişkisinden kaynaklanan bütün borçlar ifa edilince o borç ilişkisi sona erer. Genel bir ifadeyle İfa, borçlanılan edimin yerine getirilmesi demektir. Yani ifanın konusu borçlanılan edimdir. İmkansızlık ise ifa konusunun yerine getirilememesi Borçlar Kanunu'nun 117. maddesine göre de, borçluya isnat olunamayan haller münasebetiyle borcun ifası mümkün olmazsa borç sakıt olur. Burada sözleşmenin yapılmasından sonra borçluya isnat edilemeyecek nedenlerle ifada imkansızlık söz konusu olur. Somut olayda da; cevherleşmenin yoğun olduğu, mülkiyeti özel kişilere ait 772 parsel maliklerinin madencilik çalışmalarına izin vermemek suretiyle çıkardıkları muarazanın işletme faaliyetlerinde imkansızlığa sebebiyet verdiği ortadadır. Çünkü 19.04.1994 tarihli rödovans sözleşmesinin taraflarına yükledikleri hak ve borç dengesi İşletmeden beklediği faydayı sağlamayan kiracı aleyhine sonuç meydana getirmiştir. Borçlar Kanunu'nun 253. Maddesi hükmünce