Yargıtay 14. Hukuk Dairesi · E. 2009/9441 · K. 2009/10969

(Kapatılan)14. Hukuk Dairesi         2009/9441 E.  ,  2009/10969 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ :Ticaret Mahkemesi Davacı vekili tarafından, davalılar aleyhine 05.09.2008 gününde verilen dilekçe ile rödavans sözleşmesinin feshi, elatmanın önlenmesi istenmesi üzerine yapılan duruşma sonunda; davanın reddine dair verilen 11.03.2009 günlü hükmün Yargıtayca incelenmesi davacı vekili tarafından istenilmekle süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra dosya ve içerisindeki bütün kağıtlar incelenerek gereği düşünüldü: K A R A R Dava, maden işletme hakkı devir sözleşmesine aykırılık nedeniyle 05.05.2007 günlü sözleşmenin feshi ve maden sahasına elatmanın önlenmesi istemleriyle açılmıştır. Davalılar savunmada bulunmamıştır. Mahkemece dava reddedilmiştir. Hükmü davacı temyiz etmiştir. Davacı ile davalılardan ... Ltd.Şti. arasındaki 05.05.2007 tarihli sözleşme ruhsat hakkının devri sözleşmesidir. Niteliği itibariyle bu sözleşmenin hasılat kirasına ilişkin bulunduğu kuşkusuzdur. Hâsılat kirası, hâsılat veren bir mal veya hakkın kullanılmak, semerelerinden yararlanılmak ve işletilmek üzere bir bedel karşılığında kiralayan tarafından kiracıya devrinin taahhüt edilmesidir. Başka bir deyişle hâsılat kirasında kiralayan hâsılat getiren bir malı ya da hakkı, kiracının bu malın semeresinden yararlanmasını da içerecek şekilde kiralamaktadır. Hâsılat kirasının konusunu ise hâsılat getiren bir taşınır veya taşınmaz yahut bir ticari işletme veya hak oluşturabilir. Hasılat kirasının özelliği gereği kiralananı işletecek tarafın (işleticinin) kimliği önemlidir. Hasılat kirasında, işletme asıl olduğundan kiralayan, işleticinin meslek, sanat ve kariyerine değer vererek bu sözleşmeyi yapar. Nitekim, somut olayda da işleticinin kimliği ön plana çıkartılmış, sözleşmenin 8.3 maddesinde “işletmeci bu sözleşmedeki şartla bile işletme hakkını herhangi bir kimseye devredemez” hükmüne yer verilmiştir. Kaldı ki, BK m.284’de de “kiracı, kiralayanın muafakatı olmaksızın kiralananı başkasına kiraya veremez” hükmü bulunmaktadır. Uygulamada bu durum “alt kiraya verme yasağı” olarak bilinir. Davada, davalılar arasındaki 15.07.2008 günlü sözleşmenin bir alt kira sözleşmesi olduğu ileri sürüldüğünden, bu sözleşmenin niteliği üzerinde de durulması gerekecektir. Bir tanımlama yapmak gerekirse taşeron; asıl iş sahibinin işin uygulaması sırasında, kendi adına iş yapan ancak yaptığı sözleşmeyle iş sahibine yardımcı olan kişidir. “Taşeron” kavramı yabancı kökenli bir kavramdır. Taşeronun iş sahibine karşı bağımsız hareket etme yetkisi varsa da, sonuç olarak yaptığı işte asıl iş sahibine yardımcıdır. 15.07.2008 günlü sözleşme incelendiğinde her ne kadar “taşeronluk sözleşmesi” başlığı taşınmakta ise de burada davalı ... A.Ş.’nin maden çıkarma işini bir bedel karşılığı üstlendiği bütün işletmenin de anılan sözleşmeyle davalı ... A.Ş.’ye devredildiği görülmektedir. Bu sözleşme, niteliği itibariyle taşeron sözleşmesi değil, bir alt kira sözleşmesidir. Bu şekilde davalı ... Ltd.Şti.’nin hem 05.05.2007 tarihli sözleşmenin 8.3 maddesine hem de BK m.284 f.1’e aykırı davrandığı sabittir. Kuşkusuz, davalı ... Ltd.Şti.’nin bu akte aykırı davranışı 05.05.2007 günlü sözleşmenin BK m.284 f.1’e göre feshini gerektirir. Ancak; BK m.284 f.1’de kiralayanın, kiracının akte aykırı davranması halinde örneğin, BK m.288 ve 289’da olduğu gibi bir mehil tayininden bahsedilmemiş ise de iki tarafa borç yükleyen sözleşmelerin feshini düzenleyen ve Borçlar Kanununun genel hükümleri arasında bulunan m.106 gereği, fesih için akte aykırı davranan tarafa bu aykırılığı gidermek üzere mehil vermesi zorunludur. BK m.106’da öngörülen ve temerrüde düşen borçluya verilmesi gereken münasip bir mehilin nedeni borçluyu korumaktır. Fesih ise, temerrüde düşen borçluya verilen mehile rağmen borçlunun borcunu yerine getirmekte direnmesi halinde ayrıca yeni bir ihtar gerekmeksizin talep edilebilir. Eldeki davada davacı, temerrüde düşen borçluya BK m.106 gereği akte aykırılığı gidermek üzere münasip bir süre vermeden fesih istemiyle bu davayı açtığından davanın reddi sonuç olarak doğrudur. Yapılan yargılamaya, toplanan delillere ve tüm dosya içeriği ile yukarıda yazılan gerekçeye göre davacını bütün temyiz itirazlarının reddi ile, temyiz olunan kararın HUMK.nun 438/son maddesince gerekçesi DEĞİŞTİRİLMİŞ ve DÜZELTİLMİŞ bu şekli ile ONANMASINA, aşağıdaki onama harcının temyiz edene yükletilmesi, 14.10.2009 tarihinde oybirliği ile karar verildi.