Yargıtay 1. Hukuk Dairesi · E. 2010/4462 · K. 2010/5636

1. Hukuk Dairesi         2010/4462 E.  ,  2010/5636 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : ORHANGAZİ ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ TARİHİ : 23/12/2009 Taraflar arasında görülen davada; Davacı, kayden  maliki  olduğu  834  parsel  sayılı  taşınmazın  Belediye  Meclis ve  Encümen  kararları  doğrultusunda   Sağlık Evi  Hizmet  Binası   yapılmak  üzere  ve  sembolik   bedelle  davalı   Hazineye  22.12.1993  tarihinde  satış  suretiyle   devredildiğini, ancak  şarta  bağlı   devirde   öngörülen  sağlık  ocağı ve  lojman  yapımı  koşulunun  gerçekleştirilmediğini  ileri  sürerek   tapu  iptali  ve  tecsil   isteğinde  bulunmuştur; 17.12.2009  tarihli   oturumda, sembolik   satış  bedelinin   dava  tarihine    uyarlanarak  bu  bedelin  davalıya  iadesi   suretiyle  iptal ve  tescil  istemiştir. Davalı, davaya  yanıt  vermemiştir. Mahkemece, çekişme  konusu  taşınmazın  davacı  belediye  tarafından  davalı  hazineye   sağlık  ocağı  yapılması  şartıyla  ve  sembolik   bedelle   devredildiği, ancak satış   nedeni   olan    şartın  gerçekleşmeyeceğinin  anlaşıldığı gerekçesiyle  davanın  kabulüne  karar  verilmiştir. Karar, davalı  Hazine  vekili  tarafından süresinde temyiz edilmiş olmakla; Tetkik Hakimi ....'in raporu okundu, düşüncesi alındı. Dosya incelendi, gereği görüşülüp, düşünüldü. Dava, koşullu bağıştan rücu hukuksal nedenine dayalı tapu iptali ve tescil isteğine ilişkindir. Mahkemece, davanın kabulüne karar verilmiştir. Dosya içeriği ve toplanan delillerden; çekişme konusu 834 parsel sayılı taşınmazın kayden davacı belediyeye ait iken, belediyenin i .4.1993 tarih ve 1993/6 sayılı Meclis kararı ile 26.7.1993 gün ve 1993/152 sayılı Encümen kararı uyarınca, Sağlık evi hizmet binası yapılmak üzere 200.000TL bedelle satış suretiyle 22.12.1993 tarihinde davalı hazineye temlik edildiği, davacı belediye tarafından" ... hazineye satış şartının yerine getirilmesi amacıyla ii Sağlık Müdürlüğü'ne, 834 sayılı parsele sağlık ocağı hizmet binası yapılması için talepte bulunulmasına, talebin 4.10.2006 tarihine kadar yerine getirilmemesi durumunda ilgili taşınmazın satış şartının yerine getirilmemesi nedeni ile, belediyeye tekrar geri verilmesi                                         hususunda yargıya başvurulmasına ... " ilişkin 4.10.2005 tarih ve 2005/13 sayılı Belediye Meclis kararı alınarak, bu kararın 12.10.2005 tarihli yazı ile İl Sağlık Müdürlüğü'ne bildirildiği, ii Sağlık Müdürlüğü tarafından da anılan yazıya " ... çekişmeli taşııınıazın 2.7.2002 tarihinde Sağlık Bakanlığı adına sağlık ocağı yapılmak üzere tahsis edildiği ve belediyece ilgili arsaya sağlık ocağı yapılmasının istendiği, arsa ile ilgili yapılan fizibilite çalışmasına göre, yerin yerleşim alanı dışında kalması nedeniyle sağlık ocağı için uygun olmadığı, beldenin nüfus potansiyeli, sağlık ocağının fiziki konumu ve bulunduğu mevki göz önüne alındığında, mevcut sağlık ocağının ihtiyacı karşıladığı kanaatine varıldığı. .. " şeklinde cevap verildiği, davacı belediyenin de "bu yazı ile sağlık ocağı yapılmayacağının bildirilmiş olup, temlik şartının gerçekleşmediğini" ileri sürerek 23.09.2008 tarihinde eldeki davayı açtığı anlaşılmaktadır. Bilindiği üzere; bağıştan dönmeCrücu) bağışlayanın tek yanlı, bağışlanana varması gereken beyanıyla geriye yürürlü (makable Şamil) olarak hukuki ilişkiye son veren yenilik doğurucu bir haktır. Bağışlayan koşullu veya mükellefiyetli şekilde bağışta bulunmuşsa, bağışlanandan hukuka, ahlaka aykırı veya imkansız olmadığı sürece BK'nun 241. maddesi uyarınca koşul veya mükellefiyetin yerine getirilmesini isteyebilir. Haklı bir neden olmaksızın yerine getirilmemesi halinde de aynı yasanın 244/3 maddesine dayanarak bağıştan dönme hakkını kullanıp verdiğini geri istiyebilir. Hemen belirtmek gerekirki; bağış sözleşmesindeki koşul veya mükellefiyetin niteliğinin, kapsamının yerine getirilme zamanının tam olarak tesbiti büyük önem taşır. Bu itibarla salt kullanılan sözlerin değil, tarafların gerçek iradelerinin ve bağışlayanın asıl amacının ortaya çıkarılması gerekir. Ayrıca amacın gerçekleşmiyeceğinin kesin biçimde anlaşılması tarihi ile bu tarihten itibaren B.K'nun 246. maddesine göre bir yıllık hak düşürücü süre içerisinde bağıştan dönme (rucu) hakkının kullanılıp kullanılmadığının araştırılması da zorunludur. Öte yandan Borçlar Kanunun borçlunun temerrüdüne ilişkin genel hükümleri; koşullu veya mükellefiyetli bağışlarda da gözden uzak tutulmamalı, 107. maddede sayılan özel haller dışında, sözleşmeden dönme hakkının kullanılabilmesi için mütemerrit duruma düşen bağışlanana işin özelliğine ve hayatın olağan akışına uygun bir süre tanınmalıdır. Somut olaya gelince; çekişme konusu taşınmazın davacı belediye tarafından sembolik bedelle ve sağlık evi hizmet binası yapılmak şartıyla davalı hazineye temlik edildiği dosya kapsamı ile sabit olup, bu haliyle anılan temlikin koşullu bağış niteliğinde bulunduğu kuşkusuzdur. Ne var ki, davacı belediye tarafından temlik koşulunun yerine getirilmesi bakımından alınan Belediye Meclis kararı üzerine, mevcut sağlık ocağının ihtiyacı karşıladığı yönünde verilen cevap ile bağış koşulunun yerine getirilmeyeceği anlaşıldığı halde, bu tarihten itibaren BK.nun 246. maddesinde öngörülen bir yıllık hak düşürücü süre içerisinde dava açılmadığı; başka bir ifadeyle eldeki davanın hak düşürücü süre geçtikten sonra açıldığı kuşkuya yer bırakmayacak şekilde açıktır. Hak düşürücü sürenin mahkemece re' sen gözetilmesi gerekeceği de tartışmasızdır. Hal böyle olunca, davanın hak düşürücü süre nedeniyle reddine karar verilmesi gerekirken, yazılı olduğu üzere hüküm kurulmuş olması doğru değildir. Davalı hazinenin temyizi itirazları yerindedir. Kabulü ile, hükmün açıklanan nedenlerden ötürü HUMK.nun 428. maddesi uyarınca BOZULMASINA, 13.5.2010 tarihinde  oybirliğiyle  karar  verildi.