Yargıtay 1. Hukuk Dairesi · E. 2012/330 · K. 2012/558

Hukuk Genel Kurulu         2012/1-330 E.  ,  2012/558 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : Uşak 2. Asliye Hukuk Mahkemesi TARİHİ : 06/12/2011 Taraflar arasındaki  “tapu iptal ve tescil” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; Uşak 2. Asliye Hukuk Mahkemesince, davanın reddine dair verilen 14.09.2010 gün ve 2007/373 E. 2010/295 K. sayılı kararın incelenmesi davacı vekili tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin 09.05.2011 gün ve 4882 E.–5537 K. sayılı ilamı ile; (...Dava, inançlı işlem hukuksal nedenine dayalı tapu iptal ve tescil isteğine ilişkindir. Mahkemece, davanın reddine karar verilmiştir. Dosya içeriğinden toplanan delillerden; çekişme konusu 344 ada 15 parsel sayılı taşınmazdaki 29 nolu bağımsız bölümün davacı tarafından 30.12.2005 tarihli akitle davalıya  satış yoluyla temlik ettiği anlaşılmaktadır. Davacı anılan temlikin davalının bankadan kredi çekebilmesi  amacıyla yapıldığını ileri sürerek eldeki davayı açmıştır. Bilindiği üzere ; inanç sözleşmesi, inananla inanılan arasında yapılan , onların hak ve borçlarını belirleyen, inançlı muamelenin sona erme sebeplerini ve devredilen hakkın, inanılan tarafından inanana geri verme (iade) şartlarını içeren borçlandırıcı bir muameledir. Bu sözleşme, taraflarının hak ve borçlarını kapsayan bağımsız bir akit olup, alacak ve mülkiyetin naklinin  hukuki  sebebini teşkil eder. Taraflar böyle bir sözleşme ve buna bağlı işlemle genellikle, teminat teşkil etmek veya idare olunmak üzere, mal varlığına dahil bir şey veya hakkı, aynı amacı güden olağan  hukuki muamelelerden daha güçlü bir hukuki durum yaratarak, inanılana inançlı olarak kazandırmak için başvururlar. Diğer bir anlatımla, bu işlemle borçlu, alacaklısına malını rehin edecek, yani yalnızca sınırlı ayni bir hak tanıyacak yerde, malının mülkiyetini geçirerek rehin hakkından daha güçlü, daha ileri giden bir hak tanır. Sözleşmenin ve buna bağlı temlikin, değinilen bu özellikleri nedeniyle, taşınmazı inanç sözleşmesi ile satan kimsenin artık sadece, ödünç almış olduğu parayı geri vererek taşınmazını kendisine temlik edilmesini istemek yolunda bir alacak hakkı; taşınmazı, inanç  sözleşmesi ile alan kimsenin de borcun ödenmesi gününe kadar taşınmazı başkasına satmamak ve borç ödenince de geri vermek yolunda yalnızca bir borcu kalmıştır. Diğer bir bakış açısıyla taşınmazın mülkiyeti inanılana (alacaklıya) geçmiştir. Taşınmazda inanarak  satanın (borçlu) mülkiyet hakkı kalmadığı gibi, alıcının bu mülkiyet hakkı üzerinde kurulmuş olan bir rehin hakkından da söz edilemez. Bu durumda; gayrimenkul rehni bakımından geçerliliği olan M.K.nun 873. maddesinin inanç sözleşmelerine dayalı temlike konu taşınmazlar bakımından uygulama yeri olmadığı da kuşkusuzdur.  Nitekim bu düşünce Hukuk Genel kurulunun 23.5.1990 gün ve l990/1-202-315  sayılı kararında da aynen benimsenmiştir. Bilindiği gibi, inanç sözleşmeleri, tarafların karşılıklı iradelerine uygun bulunduğu için, onlara karşılıklı borç yükleyen ve alacak hakkı veren geçerli sözleşmelerdir. (Borçlar Kanunu mad.81) Anılan sözleşmelerde, taraflar, sözleşmenin kendilerine yüklediği hak ve borçları belirlerken, inançlı işlemin sona erme sebeplerini; devredilen hakkın inanılan tarafından inanana iade şartlarını, bu arada tabii ki süresini de belirleyebilirler. Bunun dışında, akde  aykırı davranışın yaptırımına da sözleşmelerinde yer verebilirler.Buna dair akit  hükümleri de  Borçlar Kanununun  19 ve 20 maddelerine aykırılık teşkil etmediği sürece geçerli sayılır. İnanç sözleşmesine ve buna bağlı işlemle alacaklı olan taraf, ödeme günü gelince alacağını elde etmek için dilerse; teminat için temlik edilen şeyi “ ifa uğruna edim “  olarak kendisinde alıkoyabileceği gibi; o şeyi, açık artırma yoluyla veya serbestçe satıp satış bedelinden alma yoluna da başvurabilir. Bu sonuçlar kendine özgü bu akdin tabiatında mevcuttur. Sözleşme ile öngörülen ifa süresi  içerisinde, sırf sözleşmeyi imkansız kılmak amacıyla muvazaalı olarak yapılan temliklerin  yasal koruma altında tutulamıyacağı izahtan varestedir. Meri hukuk sistemimizde her hangi bir  düzenleme  olmamasına karşın;inanç sözleşmelerinin ,yukarıda değinilen ilkeler çerçevesinde  uygulama yeri bulan kendine özgü bir müessese  olduğu, öğreti ve uygulamada kabul edilegelen bir olgudur. İnanç sözleşmelerinin  tarafları arasında,onların gerçek iradelerini ve akitten  amaçladıklarını  yansıtması bakımından geçerli olduğu;taraflarına Borçlar Kanunu çerçevesinde nisbi haklarını talep etme olanağını verdiği tartışmasızdır. Burada üzerinde durulması gereken husus,taşınmaz mallar yada şekle bağlı akitlerde inanç sözleşmelerinin ne gibi hukuki sonuç doğuracağıdır. Diğer bir anlatımla,sözleşmede öngörülen koşulların gerçekleşmesi halinde,  taşınmaz mülkiyetinin naklinin sebebini oluşturup oluşturmayacağıdır. Bilindiği üzere; uygulamada mesele,5.2.1947  tarih 20/6  sayılı İnançları Birleştirme kararı  ile ilişkilendirilip, bu karar dayanak yapılmak suretiyle  çözüme gidilmektedir. Söz konusu kararda; eski hukuka göre  mümkün ve geçerli olan muvazaa ve  nam-ı müstear iddialarının, Medeni Kanunun  yürürlüğünden sonra  taşınmaz mallar hakkında  dinlenip dinlenemeyeceği  tartışılmıştır. Anılan kararda; çeşitli sebep  ve amaçlarla bir taşınmaz  kaydına gerçek malik yerine  başka bir  nam ve bir sözleşmede akitlerden  biri yerine üçüncü  bir şahsın gösterilmesinin mümkün olduğu,bu gibi hallerde  vekilin kendi namına ve müvekkili hesabına  yaptığı tasarruflarda olduğu gibi hukuki bir durum veya herhangi bir  maksatla üçüncü şahıslardan  gerçeği gizleme gayesi güdülebileceği, “kötüniyetli  ve haksız gizlemeler”dışında,belirtilen  olasılıklara  göre açılacak bir davanın, gerçekten, ya  mevcut bir hakka dayanarak  bir el değiştirme  veya  bir hakkın korunması  niteliğini taşıyacağı; bu durumun da, temsil ve vekalet ilişkisinde ,mülkiyette halefiyet esası olarak kabul edilmiş bir husus olup,halefiyeti düzeltme  amacıyla  öncelikle mülkiyetin  vekile aidiyeti  düşünülse bile,  temsil hükümlerine  aykırı olduğundan  bunun korunması  ve devamına hükmolunamıyacağı ,zira Borçlar Kanununun “müvekkil vekiline  karşı muhtelif  borçlarını ifa edince  vekilin kendi namına ve müvekkili hesabına  üçüncü şahıstaki alacağı müvekkilin olur” hükmünün bu düşünceyi  doğruladığı, öte yandan gerek taşınır,  gerek taşınmaz  mallara ilişkin  olsun  nam-ı  müstear hadiselerinde, meselenin bir istihkak ve mülkiyet davası niteliğini geçemeyeceğinden, ne resmi senet, ne de şekil meselesinin bahse konu olamıyacağı,meselenin akitte ve isimde muvazaayı  kapsamına  alan Borçlar Yasasının 18.maddesi kapsamında düşünülmesinin  kanunun amacına uygun düşeceğine, değinildikten sonra sonuçta,nam-ı müstear  davalarının dinlenebilir  ve yazılı delil  ile isbatının mümkün olduğuna,hükmolunmuştur. İçtihadı Bileştirme kararlarının konularıyla sınırlı,sonuçlarıyla bağlayıcı  bulunduğu tartışmasızdır.Nam-ı müstear  için düzenleme getiren 1947 tarihli kararın, teminat amacıyla  temlike dair inanç sözleşmelerini kapsadığı da  kuşkusuzdur.Uygulamada anılan sözleşmeler gerek özü,gerek işleyişi  açısından,genelde  muvazaa ,özelde ise nam-ı müstear başlıkları altında nitelendirilegelmektedir. Belirtilen İçtihadı Birleştirme Kararında da değinildiği üzere;inanç  sözleşmeleri bir yandan mülkiyeti nakil borcu doğurması bakımından tarafları  bağlayıcı,  diğer yandan,mülkiyetin  naklinin sebebini  teşkil etmesi açısından  tasarruf işlemlerini bünyesinde barındıran  sözleşmelerdir.Bu durumda koşulların oluşması halinde taşınmaz  mülkiyetini nakil özelliğini taşıdığı  kabul edilmelidir. İçtihadı Birleştirme kararının sonuç bölümünde ifade olunduğu üzere, inançlı işleme dayalı olup dinlenilirliği  kabul edilen iddiaların isbatı, şekle bağlı olmayan yazılı delildir. İnanç sözleşmesi  olarak adlandırılan  bu belgenin  sözleşmeye taraf olanların imzasını  içermesi  gereklidir.Bunun dışındaki bir kabul,hem  İçtihadı Birleştirme kararının kapsamının genişletilmesi, hemde  taşınmazların tapu dışı  satışlarına olanak  sağlamak  anlamını  taşıyacağından  kendine özgü bu sözleşmelerle bağdaştırılamaz. Somut olaya gelince; davacının eski mülkiyet hakkına dayanarak her zaman dava  açabileceği tarafların tapu sicil müdürlüğünde işlem yapmaya zorlanamayacağı gözetildiğinde  uyuşmazlığın adli  yargı yerinde  açılan eldeki  dava ile   çözüme  bağlanması  gerekeceğinde kuşku yoktur. Hal böyle olunca, yukarıda açıklanan ilkeler çerçevesinde inceleme ve araştırma yapılması bu arada davalıdan sadır olan belge ve kabul beyanının da gözetilmesi ve işin esası hakkında bir karar verilmesi gerekirken yanılgılı değerlendirme ile yazılı olduğu üzere hüküm kurulmuş olması doğru değildir. ...) gerekçesiyle davacı yararına bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yapılan yargılama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmiştir. TEMYİZ EDEN:  Davacı Z.. G.. vekili. HUKUK GENEL KURULU KARARI Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü: Dava, inançlı işlem hukuksal nedenine dayalı tapu iptal ve tescil isteğine ilişkindir. Davacı vekili, tarafların gayri resmi birlikte yaşadıklarını, müvekkiline ait U.. Merkez Ü... Mahallesi .. ada .. parseldeki .../..arsa paylı mesken vasfındaki .. nolu bağımsız bölümün bankadan kredi çekmesi için davalıya verildiğini, bu konuda 30.12.2005 tarihli bir belgenin düzenlenerek davalı tarafından imzalandığını, bu belge ile istenildiği anda taşınmazın tapusunun davacıya verilmesinin davalı tarafından kabul edildiğini, bu nedenle sözü edilen 29 nolu bağımsız bölümün davalı adına olan tapu kaydının iptali ile bu taşınmazın evvelce olduğu gibi davacı adına tapuya tesciline karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Davalı ve vekili, cevap dilekçesi ve duruşmadaki beyanları ile açılan davayı kabul etmişlerdir. Müdahiller vekili; Davalı A.. R..’den alacaklı olduklarını, alacaklarını Uşak 2. İcra Müdürlüğünün 2008/230 esas sayılı takip dosyası ile borçlu A.. R..’den istediklerini, dava konusu taşınmaza haciz uygulandığını, müvekkillerinin alacaklarını sonuçsuz bırakmak amacı ile bu davanın danışıklı olarak açıldığını belirterek, davanın reddine karar verilmesini istemiştir. Yerel Mahkemece; davalı ve vekili davayı kabul ettikleri, tarafların tapuda işlem yapmalarının her zaman mümkün bulunduğu, bu davayı sürdürmesinde davacının herhangi bir hukuki menfaati bulunmadığı gerekçeleriyle davanın reddine karar verilmiştir. Özel Dairece; davacı vekilinin temyizi üzerine yukarıda başlık bölümünde belirtilen gerekçele ile yerel mahkeme kararı davacı yararına bozulmuştur. Özel Daire bozması sonrasında yapılan yargılamanın 06.12.2011 günlü oturumunda; davacı vekili ile davalı vekili bozmaya uyulmasını, müdahiller vekili ise, bozmaya karşı direnilmesini istemişlerdir. Aynı oturumda mahkemece, önceki kararda direnilmiş; kararı, davacı vekili temyize getirmiştir. Hukuk Genel Kurulu’nda işin esasının incelenmesine geçilmeden önce, davacı ile davalı tarafın bozma ilamına uyulmasını, müdahilin ise direnilmesini istemesi karşısında, yerel mahkemece direnme kararı verilip verilemeyeceği hususu önsorun olarak öncelikle incelenip değerlendirilmiştir. Durum bu olunca konuya ilişkin genel açıklamaların yapılmasında yarar vardır: Bilindiği üzere, hukukumuzda davaya müdahale (katılma) iki türlü olup; bunlar fer’i müdahale ve asli müdahale olarak adlandırılmaktadır. Fer’i müdahale kanun tarafından düzenlendiği halde (1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu m. 53–58) asli müdahale doktrin ve Yargıtay tarafından geliştirilmiş ve kabul edilmiştir. Her iki halin de davadaki konumu ve sonuçları farklıdır. Asli müdahalede; kısaca, iki taraf arasında devam etmekte olan bir davada, üçüncü bir kişinin o davanın konusunu oluşturan hak veya şey üzerinde kısmen veya tamamen kendisinin hak sahibi olduğunu ileri sürmesi ve bu hakkını, harcını da ödeyerek bağımsız bir davanın konusu yapmasıdır. Başka bir ifadeyle, asli müdahale talebi, bir davanın konusunu oluşturan şey veya hakkın, tamamen veya kısmen o davanın taraflarına değil, tersine müdahale talebinde bulunana ait olduğu iddiasını içerir ve bağımsız bir dava niteliğinde olması nedeniyle de harca tabidir. Fer’i müdahalede; üçüncü kişi hukuki yararı olduğu gerekçesiyle görülmekte olan davaya ancak, taraflardan birinin yanında ve onun yardımcısı olarak katılır. Bu nedenle, fer’i müdahale, bir davanın davalılar aleyhine sonuçlanması halinde, kendi hukuksal durumu dolaylı şekilde etkilenecek olan üçüncü kişinin başvuracağı bir yoldur ve genellikle amaç, açılmış davanın davalı yararına sonuçlanmasını (reddedilmesini) sağlamaktır. Mahkeme, fer’i müdahale dilekçesi üzerine müdahale talebinin kabulüne veya reddine karar verir. Fer’i müdahil, müdahale talebinin reddine ilişkin kararı, asıl hüküm verildikten sonra lehine müdahale etmek istediği taraf aleyhine verilmiş olan hükme karşı temyiz yoluna başvurarak, temyiz edebilir ve hükmün, müdahale talebinin haksız olarak reddedilmiş olması nedeniyle bozulmasını isteyebilir. Müdahale talebinin kabulü halinde ise fer’i müdahil, lehine katıldığı tarafla birlikte hareket ederek davayı ancak bulunduğu noktadan itibaren takip eder. Hüküm, lehine müdahale edilen taraf hakkında verilir. Müdahil hakkında karar verilemez.  Müdahil hükmü ancak, lehine katıldığı tarafla birlikte temyiz edilebilir. Karar düzeltme yolunda da, tıpkı temyiz yoluna başvurmada olduğu gibi, lehine müdahale edilen taraf karar düzeltme yoluna başvurmazsa, HUMK’nun 57.maddesi uyarınca, iltihak ettiği tarafla birlikte hareket etmek zorunda olan fer’i müdahil, yalnız başına karar düzeltme isteyemez. Müdahile husumet tevcih edilmediği gibi, müdahil aleyhine bir karar da verilmemiş bulunan hallerde müdahilin tek başına karar düzeltme isteğinde bulunmaya hakkı yoktur.(Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 17.02.2010 gün ve E:2010/13–114, K:2010/81 sayılı ilamı) Öte yandan, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Geçici 3.maddesi uyarınca uygulanmakta olan 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 429. maddesine göre Yargıtay’ın bozma kararı üzerine hakim tarafları duruşmaya davet edip dinledikten sonra, bozma ilamına uyulup uyulmayacağına karar verir. Görülüyor ki, hakim bozma ilamına uymak zorunda olmayıp eski kararda direnebilir. Eş anlatımla hakim kural olarak Yargıtay bozma kararına uymak ya da bu karara karşı direnme kararı vermek konusunda tarafların istekleri ile bağlı olmayıp, serbest takdir yetkisine sahiptir. Ancak bozma nedenlerinin kamu düzenine ilişkin ve dolayısıyla hakimin kendiliğinden göz önünde bulundurması gereken sebeplerden olmaması halinde taraflar veya vekilleri bozma kararına uyulmasını istemişlerse artık mahkemece önceki kararda direnilemez. Bozma kararına uymak gereklidir. Yargıtay’ın yerleşmiş ve kurallaşmış uygulaması da bu doğrultudadır (Hukuk Genel Kurulu'nun 02.02.1983 gün ve E:7, K:70; 25.5.1983 gün E:377, K:580; 27.6.1990 gün ve E:1990/293, K:400; 04.07.2012 gün ve E:2012/5–180, K:2012/434 sayılı ilamları). Somut uyuşmazlıkta ise, harcını yatırmak suretiyle müdahale talep eden kişilerin, hukuki konumları öncelikle ele alınmıştır. Hukuk Genel Kurulu'nda yapılan görüşmede bu kişilerin, taraflardan ayrı ve bağımsız olarak bir hak iddiasında bulunmayıp açılan davanın reddini talep ettikleri, isteklerinin nitelikleri nazara alındığında taleplerinin davalı tarafın yanında fer'i müdahil (katılan) olarak kabulü gerektiği ve davada yanında katıldıkları tarafla birlikte hareket edebilecekleri sonucuna varılmıştır. Uyuşmazlık konusu eldeki davada, bozma ilamı sonrasında davanın tarafları (davacı ve davalı vekilleri) duruşmaya katılmış ve bozma ilamına uyulmasını istediklerini ifade etmişlerdir. Tarafların bu beyanları karşısında, ortada kamu düzenini ilgilendiren bir durum da bulunmadığına göre, mahkemenin müdahilleri de gerçek taraf olarak kabul edip direnmeye yönelik beyanları esas alınarak, önceki kararında direnmesi usul ve yasaya aykırı görülmüştür. Bu nedenle direnme kararı yukarıda belirtilen değişik gerekçe ve nedenlerden dolayı işin esasına girilmeksizin usul yönünden bozulması gerekmiştir. SONUÇ: Davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile direnme kararının yukarıda gösterilen değişik gerekçe ve nedenlerden dolayı 6217 sayılı Kanunun 30. maddesi ile 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na eklenen “Geçici madde 3” atfıyla uygulanmakta olan 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 429. Maddesi gereğince BOZULMASINA, istek halinde temyiz peşin harcının yatırana geri verilmesine, bozma nedenine göre işin esasına ilişkin temyiz itirazlarının bu aşamada incelenmesine yer olmadığına, aynı kanunun 440/III-(1-2-3-4) maddesi uyarınca karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere, 12.09.2012 gününde  oyçokluğu ile karar  verildi. MUHALEFET ŞERHİ Davaya müdahale talep edenler; davalı borçludan alacaklı olan kişilerdir. Açılan davanın ve davalının davayı kabul beyanının muvazaya dayandığını, amacın kendilerinden mal kaçırma olduğunu açıklamışlardır. Bilindiği gibi İİK'nın 277 v.d maddeleri icra takibinde alacaklı bulunanların borçlunun mal kaçırma amaçlı tasarruflarının iptalini sağlamak için dava açma imkânı tanımıştır. Borçlunun davayı kabul beyanı da iptale tâbi tasarruflardandır. Alacaklıların müstakil bir dava açma yerine bu davanın reddini sağlamak için müdahale talep etmeleri  yerinde olup aslî müdahil sayılmaları gerekir. Öyle olunca; davanın taraflarının Yargıtay bozma ilamına uyulmasını istemeleri kendilerini bağlamayacağından mahkeme direnme kararı verebilir. Müdahale taleplerinin harçlandırılarak, esasının incelenerek dava sonuçlandırılmalıdır. Ayrıca yüksek kurulda karara karşı karar düzeltme isteminde bulunulamayacağı, miktarın karar düzeltme sınırının altında olduğu sonucuna varılmıştır. Oysa müdahale talebine konu icra takibindeki alacağın miktarı ve taşınmazın değeri dikkate alındığında karar düzeltme sınırının üzerinde bulunduğu ve karar düzeltme talep olunabileceği ortadadır.               Bu nedenlerle aksine oluşan sayın çoğunluğun görüşüne katılmıyorum.