Yargıtay 9. Hukuk Dairesi · E. 2013/15118 · K. 2013/34133
9. Hukuk Dairesi 2013/15118 E. , 2013/34133 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ :İŞ MAHKEMESİ DAVA :Davacı, davalı işveren tarafından terfi ettirilip, Toplu İş Sözleşmesine göre sendikalı olmaları gerekirken sendika üyeliklerine son verilen 23 işçinin Toplu İş Sözleşmesinden yararlandıkları ve sendikalı olmaları gerektiğinin tespiti, davalı tarafından ortaya çıkarılan muarazanın men'i, terfi ettirilen 23 işçinin TİS kapsamında ve sendikalı üye olmaları nedeni ile davalı tarafından yatırılmayan Ocak 2012-Mart-2012 aylarına ait birikmiş 5.829.81 TL. sendikal aidatın davalıdan 2821 sayılı Yasanın 61. maddesi uyarınca ödenmesi gereken vade tarihlerinden itibaren bankalarca işletme kredilerine uygulanan en yüksek faiz ile birlikte tahsiline karar verilmesini istemiştir. Yerel mahkeme, davayı reddetmiştir. Hüküm süresi içinde davacı avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:
Y A R G I T A Y K A R A R I
A) Davacı İsteminin Özeti: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davalı şirket ile davacı sendika arasında 11. Dönem Toplu İş Sözleşmesinin 01.01.2011-31.12.2012 tarihleri arasında geçerli olmak üzere imzalandığını, sendika üyesi olan kişilerin terfi komisyonunca 2011 yılı Aralık ayında 12 çarkçı, 11 kişi ise kaptanlık olmak üzere 23 kişinin terfi aldığını, bu 23 kişinin terfi öncesi sendikalı üye iken, terfi sonrası kaptan ve baş makinist olan işçilerin sendikasız ve kapsam dışı olduğu beyan edilerek sendikal aidatlarının sendikaya ödenmediğini, gemi kaptanı ve baş makinistlerin ... kurulduğundan bu yana yıllardır sendika üyesi yani kapsam içi personel olduğunu, davalı tarafından terfi ettirilip TİS kapsamından çıkartılan işçilerin TİS kapsamında olduklarının tespiti ve TİS kapsamında olmaları nedeni ile sendikalı üye olduklarının tespiti ile birikmiş sendikal aidatlarının tahsilini talep etmiştir. B) Davalı Cevabının Özeti: Davalı vekilinin cevap dilekçesinde özetle; davacı sendikanın davayı temsil ettikleri üye işçilerin adı belirtilerek dava açabileceklerini, taraf ehliyetlerinin bulunmaması nedeniyle davanın görülüp sonuçlandırılması olanağı bulunmadığını, kaptan ve baş makinistlerin TİS nin 5. maddesi uyarınca TİS kapsamında olmadıklarından davacının tespit ve muarazanın meni taleplerinin reddi gerektiğini, TDİ Genel Müdürlüğünden naklen gelen personelin ise hariç tutulduğunu, nakil tarihinde gemi kaptanı ve başmühendisi olmadan geçenlerin sonradan gemi kaptanı veya başmühendisi olması halinde unvan ve pozisyonları gereği TİS'in şahıs bakımından kapsamı dışına çıktıklarının kabul edilmesi gerektiğini, bu nedenlerle davacı sendikanın TDİ den nakille geldikten sonra gemi kaptanı ve baş mühendisliğe yükseltilen personelin TİS kapsamında olmaması nedeniyle davanın reddine karar verilmesini savunmuştur. C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti: Mahkemece, toplanan kanıtlar ve bilirkişi raporuna dayanılarak, İDO da çalışmakta olan bir işçinin, kaptan veya baş mühendisliğe terfi edince kapsam dışı kalması TİS hükmü gereği iken, Türkiye Denizcilik İşletmeleri'nden naklen gelme sırasında kaptan veya başmühendis olmayan bir kişinin 6-7 yıl sonra terfi etmek suretiyle kaptan veya başmühendis olması halinde ilk naklen gelme sırasında kaptan ve başmühendisler için tanınan istisna içine konularak kapsam içi sayılmasının eşit davranma ilkesine aykırı olduğunu, tarafların imzalamış bulunduğu dava konusu TİS nin madde 5/B-b hükmüne göre kaptan ve baş mühendisler şahıs bakımından kapsam dışında olup, bu TİS hükmünün tarafları bağlayıcı olduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir. D) Temyiz: Kararı davacı temyiz etmiştir. E) Gerekçe: Toplu iş sözleşmesinden doğan hakların ihlâli veya inkârı halinde, yani kısaca ademi ifa halinde ortaya çıkacak bir hak uyuşmazlığı mahkemede bir eda davasına konu yapılabilecektir. Genelde bu davanın mutat eda (ya da ifa) davalarından herhangi bir farklı yönü bulunmamaktadır. Davanın özelliği toplu iş sözleşmesinden doğan hakların taraflardan birince yerine getirilmemesi halinde açılabilmesidir. Toplu iş sözleşmesi hükümlerinin, her iki türünün yani gerek vecibeyi gerekse normatif hükümlerin eda davasına konu yapılması kuşkusuz mümkündür. Bununla beraber, eda davası çoğu kez toplu iş sözleşmesinin normatif hükümlerinin işveren tarafından ihlâli ya da inkârı halinde hakkı ihlâl veya inkâr edilen işçiler tarafından açılacaktır; ancak işverenin de böyle bir dava açmasına engel bulunmamaktadır. Bu itibarla, uygulamada daha çok hakkı ihlâl veya inkâr edilen işçi ya da işçiler eda davası açabileceklerdir. Kuşkusuz işçi sendikaları da, üyeleri işçiler adına eda davası ikame edebileceklerdir; bu husus Sendikalar Kanunu tarafından açıkça hükme bağlanmış bulunmaktadır. ( PROF. DR. ÜNAL NARMANLIOĞLU İŞ HUKUKU 2. TOPLU İŞ İLİŞKİLERİ KİTABI sayfa 526) Somut olayda davacı sendika sendika üyesi yani kapsam içi personel statüsünde olan , davalı tarafından terfi ettirilip TİS kapsamından çıkartılan işçilerin TİS kapsamında Sendikalı üye olduklarının tespiti ve birikmiş sendikal aidatlarının tahsilini talep etmiştir. Davacı sendikanın iş veren tarafından kapsam dışı olarak değerlendirilen işçilerin kapsam içi personel olduğunun tespitiyle bu işçilerin sendika üyesi olmalarından kaynaklanan aidat alacaklarının da ödenmesini talep ettiği anlaşılmakla yargılama konusunun hem tespit hem de eda davası niteliğinde olması sebebiyle yukarıdaki açıklamalar ışığında davacı sendikanın taraf ehliyetinin bulunduğu kanaatine varılmıştır. Uyuşmazlık TDİ Genel Müdürlüğünden naklen geldikleri sırada kaptan ve başmühendis olmayan işçilerin, daha sonra terfi ettirilerek kaptan ve başmühendis olmaları halinde kapsam dışı mı, yoksa kapsam içi mi olacakları konusunda toplanmaktadır. 01.01.2011-31.12.2012 arasında geçerli 11. Dönem Toplu İş Sözleşmesi 5. maddesi incelendiğinde baş makinistlere ilişkin bir hükmün yer almadığı dolayısıyla yargılamaya konu edilen ve baş makinistliğe terfi eden ... üç işçi bakımından yanlış değerlendirme yapıldığı, Kaptan olarak terfi edilen ... işçi bakımından ise dosyaya davacı tarafından sunulan belgeler incelendiğinde 2005 Yılında TDİ den usta gemici olarak naklen gelen ve 2009 Yılında kaptan olarak atanan bazı işçilerin kapsam içi değerlendirildiği görülmekle; 2005 Yılında TDİ ‘den naklen gelen 2011 Haziran ayında yapılan özelleştirme sonrası kaptan olarak terfi eden işçinin kapsam dışı değerlendirildiği yönündeki davacı iddialarının incelenmemesi hatalı ise de davacının gerekçeli temyiz dilekçesinde yargılamaya konu edilen işçilerin dava devam ettiği esnada davalı işveren tarafından Sendikalı üye olduklarının kabul edildiği ve kapsam içine alındıklarına dair açıklama mahkemece değerlendirilmelidir. Ocak 2012-Mart 2012 aylarına ait birikmiş 5.829,81 TL sendikal aidata yönelik gerekçede her hangi bir açıklamaya yer verilmemesi hatalı olup mahkemece öncelikle davalı tarafından yirmi üç işçinin kapsam içi kabul edilip edilmedikleri hususu açıklığa kavuşturulduktan sonra dosyaya sunulan bordrolar ve banka dekontları değerlendirilerek taraflar arasındaki TİS hükümleri kapsamında bu talebin incelenmesi gerekmektedir. F) Sonuç: Temyiz olunan kararın, yukarıda yazılı sebepten dolayı BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine 19.12.2013 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.