Yargıtay 9. Hukuk Dairesi · E. 2014/19737 · K. 2015/33574

9. Hukuk Dairesi         2014/19737 E.  ,  2015/33574 K. * FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİNİN HESABI * MOTORİZE PAKET SERVİS GÖREVLİSİ * FAZLA ÇALIŞMALARIN AYLIK ÜCRET İÇİN ÖDENMESİ * FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİNDE HAKKANİYET İNDİRİMİ * İŞ KANUNU (4857) Madde 41 * İŞ KANUNU (4857) Madde 51 * BORÇLAR KANUNU(MÜLGA) (818) Madde 43 * BORÇLAR KANUNU(MÜLGA) (818) Madde 44 * BORÇLAR KANUNU(MÜLGA) (818) Madde 161 * BORÇLAR KANUNU(MÜLGA) (818) Madde 325 "İçtihat Metni" Y A R G I T A Y K A R A R I A) Davacı İsteminin Özeti: Davacı, 09.09.2008 tarihinde davalı iş yerinde motorize paket servis görevlisi olarak çalışmaya başladığını, son net ücretinin 1.300,00 TL olduğunu, haftada 54 saat çalıştırıldığını fazla çalışmaları ve hava şartlarından dolayı rahatsızlaşmasına rağmen doktora gitmesine izin verilmediğini kendisinin hastane raporu aldıktan sonra da iş veren tarafından çalışma şartlarının zorlaştırıldığını ve fazla sorumlulukları yüklendiğini, iş yerinden tazminatlarını almadan kendi isteği ile ayrılması için iş veren tarafından zorlandığını, iş yerinden ayrılma durumuna kadar geldiğini bu nedenlerle sosyal haklarını almak için dava açtığını beyan ederek; kıdem ve ihbar tazminatlarını, fazla çalışma, sosyal yardım, yemek parası, yıl parası ve elbise parası alacaklarını talep etmiştir. B) Davalı Cevabının Özeti: Davalı vekili; davacının 06.09.2008 tarihinde sürücü olarak işe başladığını ve halen iş sözleşmesinin devam ettiği için kıdem ihbar tazminatlarının doğmadığını, davacının imzaladığı sözleşme ile davacının haftalık çalışmasının 45 saat olduğunu, sözleşmenin 3. Maddesine göre bu sürenin günlere dağıtımı vardiya ve ara dinlenmelerinin düzenlenmesinin davalıya ait olduğunu davacının sürekli aynı mesai saatlerinde çalışmasının söz konusu olmadığını mesai başlangıç ve bitiş saatleri farklılık arz etse de haftalık yasal çalışmanın aşılmadığını dönemsel yoğunluklar sebebiyle davalı tarafından yine sözleşmeye dayalı olarak denkleştirme süreler uygulandığını davacının fazla mesai alacağının bulunmadığını ayrıca davacının aldığı makta ücretin içinde fazla mesai ücretinin de bulunduğunu, davacının talep ettiği soysal haklardan halen çalışan birisi olarak yararlanmaya devam ettiğini bunların dışında iş yerinde sosyal yardımın bulunmadığını davacının iddia ettiği hastalık ve doktor raporunun asılsız olduğunu davacının çalışma şartlarında iddia edildiği gibi herhangi bir değişiklik yapılmadığını beyanla davanın reddini talep etmiştir. C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti: Mahkemece, toplanan kanıtlar ve bilirkişi raporuna dayanılarak, dava tarihi itibariyle çalışma ilişkisinin devam ettiği davacının iş sözleşmesini yargılama sırasında feshettiği, bu nedenle kıdem tazminatı alacağının bulunmadığı, ancak davacının haftalık 3 saat fazla çalışma yaptığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulüyle %25 hakkaniyet indirimi üzerinden hesap edilen 2.812 TL net fazla çalışma ücreti alacağının davalıdan tahsiline karar verilmiştir. D) Temyiz: Kararı davalı temyiz etmiştir. E) Gerekçe: Fazla çalışma ücretlerinin hesabı konusunda taraflar arasında uyuşmazlık bulunmaktadır. 4857 sayılı İş Kanununun 41 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, fazla çalışma saat ücreti, normal çalışma saat ücretinin yüzde elli fazlasıdır. İşçiye fazla çalışma yaptığı saatler için normal çalışma ücreti ödenmişse, sadece kalan yüzde elli kısmı ödenir. Kanunda öngörülen yüzde elli fazlasıyla ödeme kuralı nispi emredici niteliktedir. Tarafların sözleşmeyle bunun altında bir oran belirlemeleri mümkün değilse de, daha yüksek bir oran tespiti olanaklıdır. Fazla çalışma ücretinin son ücrete göre hesaplanması doğru olmayıp, ait olduğu dönem ücretiyle hesaplanması gerekir. Yargıtay kararları da bu yöndedir (Yargıtay 9.HD. 16.2.2006 gün 2006/20318 E, 2006/3820 K.). Bu durumda fazla çalışma ücretlerinin hesabı için işçinin son ücretinin bilinmesi yeterli olmaz. İstek konusu dönemler açısından da ücret miktarlarının tespit edilmesi gerekir. İşçinin geçmiş dönemlere ait ücretinin belirlenememesi halinde, bilinen ücretin asgari ücrete oranı yapılarak buna göre tespiti gerekir. Ancak işçinin işyerinde çalıştığı süre içinde terfi ederek çeşitli unvanlar alması veya son dönemlerde toplu iş sözleşmesinden yararlanılması gibi durumlarda, meslek kuruluşundan bilinmeyen dönemler için ücret araştırması yapılmalı ve dosyadaki diğer delillerle birlikte değerlendirmeye tabi tutularak bir karar verilmelidir. İşçinin normal çalışma ücretinin sözleşmelerle haftalık kırbeş saatin altında belirlenmesi halinde, işçinin bu süreden fazla, ancak kırkbeş saate kadar olan çalışmaları “fazla sürelerle çalışma” olarak adlandırılır (İş Kanunu, Md. 41/3). Bu şekilde fazla saatlerde çalışma halinde ücret, normal çalışma saat ücretinin yüzde yirmibeş fazlasıdır. 4857 sayılı Yasanın 41 inci maddesinin dördüncü fıkrası, işçiye isterse ücreti yerine serbest zaman kullanma hakkı tanımıştır. Bu süre, fazla çalışma için her saat karşılığı bir saat otuz dakika, fazla süreli çalışmada ise bir saat onbeş dakika olarak belirlenmiştir. Bu sürelerin de sözleşmelerle attırılması mümkündür. Parça başına veya yapılan iş tutarına göre ücret ödenen işlerde, fazla çalışma süresince işçinin ürettiği parça veya iş tutarının hesaplanmasında zorluk çekilmeyen hallerde, her bir fazla saat içinde yapılan parçayı veya iş tutarını karşılayan ücret esas alınarak fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma ücreti hesaplanır. Bu usulün uygulanmasında zorluk çekilen durumlarda, parça başına veya yapılan iş tutarına ait ödeme döneminde meydana getirilen parça veya iş tutarları, o dönem içinde çalışılmış olan normal ve fazla çalışma saatleri sayısına bölünerek bir saate düşen parça veya iş tutarı bulunur. Bu şekilde bulunan bir saatlik parça veya iş tutarına düşecek bir saatlik normal ücretin yüzde elli fazlası fazla çalışma ücreti, yüzde yirmibeş fazlası ise fazla sürelerle çalışma ücretidir. İşçinin parça başı ücreti içinde zamsız kısmı ödenmiş olmakla, fazla çalışma ücreti sadece yüzde elli zam miktarına göre belirlenmelidir. Otel, lokanta, eğlence yerleri gibi işyerlerinde müşterilerin hesap pusulalarına belirli bir yüzde olarak eklenen paraların, işverence toplanarak işçilerin katkılarına göre belli bir oranda dağıtımı şeklinde uygulanan ücret sistemine “yüzde usulü ücret” denilmektedir. Yüzde usulünün uygulandığı işyerlerinde fazla çalışma ücreti, 4857 sayılı Kanunun 51 inci maddesinde öngörülen yönetmelik hükümlerine göre ödenir. İşveren, yüzde usulü toplanan paraları işyerinde çalışan işçiler arasında, Yüzdelerden Toplanan Paraların İşçilere Dağıtılması Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre eksiksiz olarak dağıtmak zorundadır. Fazla çalışma yapan işçilerin fazla çalışma saatlerine ait puanları normal çalışma puanlarına eklenir (Yönetmelik Md. 4/1.). Yüzdelerden ödenen fazla saatlerde, çalışmanın zamsız karşılığı ile zamlı olarak ödenmesi gereken ücret arasındaki fark ödenir. Zira yüzde usulü ödenen ücret içinde fazla çalışmaların zamsız tutarı ödenmiş olmaktadır. Yapılan bu açıklamalara göre; yüzde usulü ya da parça başı ücret ödemesinin öngörüldüğü çalışma biçiminde fazla çalışmalar, saat ücretinin % 150 zamlı miktarına göre değil, sadece % 50 zam nispetine göre hesaplanmalıdır. Fazla çalışmaların aylık ücret içinde ödendiğinin öngörülmesi ve buna uygun ödeme yapılması halinde, yıllık 270 saatlik fazla çalışma süresinin ispatlanan fazla çalışmalardan indirilmesi gerekir. İşçiye her ay ödenen ücret içinde fazla çalışmaların bir kısmının yer aldığı taraflarca kabul edildiğine göre 270 saatin 12 aya bölünmesi sonucu belirlenen 22.5 saat, her ay için kanıtlanan fazla çalışma süresinden indirilmelidir. İşçinin fazla çalışmasının kanıtlanamadığı veya çalışmaların karşılığının tam olarak ödendiği aylar için böyle bir indirime gidilmez. Fazla çalışmaların uzun bir süre için hesaplanması ve miktarın yüksek çıkması halinde Yargıtay’ca son yıllarda hakkaniyet indirimi yapılması gerektiği istikrarlı uygulama halini almıştır (Yargıtay 9.HD. 11.2.2010 gün 2008/17722 E, 2010/3192 K; Yargıtay, 9.HD. 18.7.2008 gün 2007/25857 E, 2008/20636 K.). Ancak fazla çalışmanın tanık anlatımları yerine yazılı belgelere ve işveren kayıtlarına dayanması durumunda böyle bir indirime gidilmemektedir. Yapılacak indirim, işçinin çalışma şekline ve işin düzenlenmesine ve hesaplanan fazla çalışma miktarına göre taktir edilmelidir. Hakkın özünü ortadan kaldıracak şekilde bir indirime gidilmemelidir(Yargıtay 9.HD. 21.03.2012 gün, 2009/48913 E, 2012/9400 K .). Dairemizin önceki kararlarında; fazla çalışma ücretlerinden yapılan indirim, kabul edilen fazla çalışma süresinden indirim olmakla, davalı tarafın kendisini avukatla temsil ettirmesi durumunda reddedilen kısım için davalı yararına avukatlık ücretine hükmedilmesi gerektiği kabul edilmekteydi (Yargıtay 9.HD. 11.02.2010 gün 2008/17722 E, 2010/3192 K.). Ancak, işçinin davasını açtığı veya ıslah yoluyla dava konusunu arttırdığı aşamada, mahkemece ne miktarda indirim yapılacağı işçi tarafından bilenemeyeceğinden, Dairemizce maktu ve nispi vekâlet ücretlerinin yüksek oluşu da dikkate alınarak konunun yeniden ve etraflıca değerlendirilmesine gidilmiş, bu tür indirimden kaynaklanan ret sebebiyle davalı yararına avukatlık ücretine karar verilmesinin adaletsizliğe yol açtığı sonucuna varılmıştır. Özellikle seri davalarda indirim sebebiyle kısmen reddine karar verilen az bir miktar için dahi her bir dosyada zaman zaman işçinin alacak miktarını da aşan maktu avukatlık ücretleri ödetilmesi durumu ortaya çıkmaktadır. Yine daha önceki kararlarımızda, yukarıda değinildiği üzere fazla çalışma alacağından yapılan indirim sebebiyle ret vekâlet ücretine hükmedilmekle birlikte, Borçlar Kanununun 161/son, 325/son, 43 ve 44 üncü maddelerine göre, yine 5953 sayılı Yasada öngörülen yüzde beş fazla ödemelerden yapılan indirim sebebiyle reddine karar verilen miktar için avukatlık ücretine hükmedilmemekteydi. Bu durum uygulamada hakkaniyete aykırı sonuçlara neden olduğundan ve konuyla ilgili olarak Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinde de herhangi bir kurala yer verilmediğinden, Dairemizce eski görüşümüzden dönülmüş ve fazla çalışma alacağından yapılan indirim nedeniyle reddine karar verilen miktar bakımından, kendisini vekille temsil ettiren davalı yararına avukatlık ücretine hükmedilemeyeceği kabul edilmiştir. Somut uyuşmazlıkta iş sözleşmesinin 3. maddesinde ücretin içinde yasal fazla çalışma ücretinin bulunduğu hükme bağlanmıştır. Davacının ücreti net 1.000 TL kabul edilmiş olup, dava tarihindeki asgari ücretin net 773,01 TL olduğu davacının haftalık 3 saat fazla çalışma yaptığı, bunun yıllık 270 saatten az olduğu, davacının ücreti ve haftalık fazla çalışma saati değerlendirildiğinde davacıya ödenen 1.000 TL ücretin içinde fazla çalışma ücretinin de bulunduğu kabul edilerek fazla çalışma ücreti alacağının reddine karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi bozma nedenidir. F) Sonuç: Temyiz olunan kararın, yukarıda yazılı nedenden dolayı BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine 26/11/2015 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.