Yargıtay 21. Hukuk Dairesi · E. 2015/8105 · K. 2015/13187

21. Hukuk Dairesi         2015/8105 E.  ,  2015/13187 K. "İçtihat Metni" Davacı, davalılardan işverenlere ait işyerinde geçen çalışmalarının tespitine karar verilmesini istemiştir. Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kısmen kabulüne karar vermiştir. Hükmün davalılardan .. Müdürlüğü vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi. K A R A R 1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillere, hükmün dayandığı gerektirici nedenlere göre davalılar..Genel Müdürlüğü ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazlarının reddine, 2-Dava, davacının 01.05.2006 - 01.06.2009 tarihleri arasında davalı işverenlere ait iş yerinde geçen ve Kuruma bildirilmeyen sigortalı çalışmalarının tespiti istemine ilişkindir. Mahkemece, davanın kısmen kabulü ile hükümde yazılı olan sürelerdeki çalışmaların, yazılı olan sicil numaralı işyerlerinde davalılar. Genel Müdürlüğü ve ... nezdinde geçtiğinin tespitine karar verilmiştir. Davanın yasal dayanağını oluşturan 506 sayılı Yasa'nın 79/10. ve 5510 sayılı Yasa'nın 86/9. maddeleri bu tip hizmet tespiti davaları için özel bir ispat yöntemi öngörmemiş ise de, davanın niteliği kamu düzenini ilgilendirdiği ve bu nedenle özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi gerektiği Yargıtay'ın ve giderek Dairemizin yerleşmiş içtihadı gereğidir. Bu tür davalarda öncelikle davacının çalışmasına ilişkin belgelerin işveren tarafından verilip verilmediği yöntemince araştırılmalıdır. Bu koşul oluşmuşsa işyerinin gerçekten var olup olmadığı kanun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlenmeli daha sonra çalışma olgusunun varlığı özel bir duyarlılıkla araştırılmalıdır. Çalışma olgusu her türlü delille ispat kazanabilirse de çalışmanın konusu niteliği başlangıç ve bitiş tarihleri hususlarında tanık sözleri değerlendirilmeli, dinlenen tanıkların davacı ile aynı dönemlerde işyerinde çalışmış ve işverenin resmi kayıtlara geçmiş bordro tanıkları ya da komşu işverenlerin aynı nitelikte işi yapan ve bordrolarına resmi kayıtlarına geçmiş çalışanlardan seçilmesine özen gösterilmelidir. Bu tanıkların ifadeleri ile çalışma olgusu hiçbir kuşku ve duraksamaya yer vermeyecek şekilde belirlenmelidir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 16.9.1999 gün 1999/21-510-527, 30.6.1999 gün 1999/21-549-555- 3.11.2004 gün 2004/21- 480-579 sayılı kararları da bu doğrultudadır. Dosyadaki kayıt ve belgelerden; davalılardan... Genel Müdürlüğü, ... Müdürlüğünün 24.07.2009 tarihli yazısında; “2007 yılı Tarım İşçilikleri ihalesini 1., 2., 3. ve 4. partisi ihalesini...nin aldığı, bu şirketin 07.11.2007 tarihli sözleşme ile aldığı işleri ...’a devrettiği, ...’ın 07.06.2008 tarihine kadar bu işleri yaptığı, 2008 ihalesine ...’ın ... adıyla katıldığı ve 2. ve 4. partileri aldığı, ... tarafından 05.05.2009 tarihine kadar işlerin devam ettiği, 2009 yılında yapılan ihalelerin başka şirketlerin uhdesinde kaldığının” belirtildiği, davacı adına 01.05.2006 tarihinden itibaren... sicil numaralı işyerinden çalışmaların bildirildiği, bu işyerlerinden 1014840 sicil numaralı işyerinin davalılardan ...sicil numaralı işyerinin de davalılardan.. adına tescilli olduğu, diğer işyerlerinin kime ait olduğunun dosya kapsamından belirlenemediği anlaşılmaktadır. Bir hakkı dava etme yetkisi (dava hakkı) kural olarak o hakkın sahibine aittir. Bir hakkın sahibinin kim olduğu, dolayısıyla o hakkı dava etme yetkisinin kime ait olduğu, (o davada davacı sıfatının kime ait olacağı) veya bir hakkın elde edilmesi amacıyla kime karşı dava edileceği (o davada davalı sıfatının kime ait olacağı) tamamen maddi hukuk kurallarına göre belirlenir. Ancak, bir davanın davacısının veya davalısının o dava yönünden davacı veya davalı sıfatına sahip bulunmadığının belirlenmesi halinde, mahkeme dava konusu hakkın mevcut olup olmadığını inceleyemeyeceği ve sıfat yokluğundan davanın reddine karar vermek zorunda olduğu için, taraf sıfatı usul hukukunun da düzenleme alanındadır. Eş söyleyişle, sıfat, dava konusu sübjektif hak (dava hakkı) ile taraflar arasındaki ilişkidir. Taraf ehliyeti, dava ehliyeti ve davayı takip yetkisi, davanın taraflarının kişilikleriyle ilgili olduğu halde, taraf sıfatı dava konusu sübjektif hakka ilişkindir. O halde, dava konusu şey üzerinde kim veya kimler hak sahibi ise, davayı da bu kişi veya kişilerin açması gerekir. Davayı açabilmek için gerekli sıfat, dava konusu şey üzerinde hak sahibi olan kişiye aittir. Bir kimsenin davacı veya davalı sıfatına sahip olup olmadığı tıpkı hakkın mevcut olup olmadığının tayininde olduğu gibi maddi hukuka göre belirlenir. Mahkemenin taraflar arasında dava konusu hakkın esası hakkında bir karar verebilmesi için, bu kişilerin o davada gerçekten davacı ve davalı sıfatlarına sahip olmaları gerekir. Bir davada taraf olarak gösterilen kişiler, taraf ve dava ehliyetine ve davayı takip yetkisine sahip olsalar bile, taraflardan birinin o davada gerçekten davacı ve davalı sıfatı yoksa davanın esası hakkında bir karar verilemez; dava, sıfat yokluğundan (husumetten) reddedilir. Görüldüğü üzere, taraf sıfatı usul hukuku sorunu olmayıp, dava konusu sübjektif hakkın özüne ilişkin bir maddi hukuk sorunu olduğundan taraf sıfatının yokluğu, davada taraf olarak gözüken kişiler arasında dava konusu hakkın doğumuna engel olduğu için def'i değil, yargılamanın her aşamasında taraflarca ileri sürülmesi mümkün ve mahkemece de kendiliğinden nazara alınması zorunlu bir itiraz niteliğindedir. Nitekim aynı ilkeler, Hukuk Genel Kurulu’nun 23.06.2004 gün ve 2004/4-371 E. 2004/375 K.; 18.04.2007 gün ve 2007/5-233 E., 2007/221 K.; 04.03.2009 gün ve 2009/10-34 E. 2009/104 K.; 04.11.2009 gün ve 2009/2-402 E., 2009/484 K.; 03.02.2010 gün ve 2010/4-4 E., 4 K. sayılı kararlarında da benimsenmiştir. 506 sayılı Kanunun 87. maddesinde “Sigortalılar üçüncü bir kişinin aracılığı ile işe girmiş ve bununla sözleşme yapmış olsalar bile, bu kanunun işverene yüklediği ödevlerden dolayı, aracı olan üçüncü kişi ile birlikte asıl işveren de sorumludur.” hükmü yer almaktadır. Bu maddede düzenlenen sorumluluk maddi hukuka yani prim ödemeleri ve alacaklara ilişkin olup hizmet tespitini kapsamaktadır. Somut olayda; ....de yapılması gereken işleri, düzenlenen şartnameler doğrultusunda, çeşitli zamanlarda yapılan ihaleler ile farklı farklı gerçek veya tüzel kişilere ihale eden... Genel Müdürlüğü, sigortalının primlerinin ödenmemesinden dolayı davalı Kuruma karşı sorumlu ise de, hizmet tespiti davasında işveren konumunda değildir. Bu nedenle taraf gösterilmesi ve aleyhine hüküm kurulması hatalı olmuştur. Ayrıca davacının hüküm altına alınan çalışmalarının farklı sicil numarasına sahip birden fazla işyerinden geçtiğinin kabul edildiği anlaşılmasına rağmen, bu işyerlerinin gerçekten davalı ..... ..ne ait olup olmadığı araştırılmaksızın tüm çalışmaların... Genel Müdürlüğü ve ... nezdinde geçtiğinin tespitine şeklinde karar verilmesi de hatalı olmuştur Yapılacak iş, ihale makamı konumunda olan... Genel Müdürlüğü hakkındaki davanın husumet yokluğu nedeniyle reddine karar vermek, ayrıca davacının çalışmalarının geçtiği kabul edilen ..rinin hangi işverene ait olduğunu Kuruma sormak, bu işyerlerinden davalı ......’ne ait olanları tespit etmek ve bu işverene ait işyerleri ile ilgili hüküm kurmak, diğer işyerlerinin işverenleri ile ilgili olarak usulüne uygun şekilde açılan bir dava olmadığından bu işyerlerindeki çalışmalar yönünden davanın reddine karar vermekten ibarettir. Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular gözönünde tutulmaksızın eksik inceleme ve araştırma ile yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir. O halde, davalılar... Genel Müdürlüğü ve ..Kurumu Başkanlığının bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır. SONUÇ: Hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, temyiz harcının istek halinde temyiz eden davalılardan Tarım İşletme Genel Müdürlüğü'ne iadesine, 09/06/2015 gününde oybirliğiyle karar verildi.