Yargıtay 9. Hukuk Dairesi · E. 2016/10557 · K. 2016/15069

9. Hukuk Dairesi         2016/10557 E.  ,  2016/15069 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ :İŞ MAHKEMESİ DAVA : Davacı, feshin geçersizliğine, işe iadesine ve yasal sonuçlarına hükmedilmesine karar verilmesini istemiştir. Yerel mahkemece, davanın kabulüne karar verilmiştir. Hüküm duruşmalı olarak süresi içinde davalı avukatı tarafından temyiz edilmiş ise de; işin mahiyeti itibarıyla duruşma isteminin reddine, incelemenin evrak üzerinde yapılmasına karar verilmiş olmakla dava dosyası için Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü: Y A R G I T A Y K A R A R I A) Davacı İsteminin Özeti: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, davacının davalıya ait işyerinde çalışırken iş sözleşmesinin davalı işverence feshedildiğini, yapılan bu feshin haksız ve geçersiz olduğunu, feshin gerçek sebebinin işyerinde davalı işveren tarafından desteklenen ve yetkili sendika olan ... Sendikası'ndan davacı ve arkadaşlarının istifa ederek ... İş Sendikası'na üye olmaları olduğunu iddia ederek , feshin geçersizliğine, işe iadesine karar verilmesini ve sendikal tazminata hükmedilmesini talep ve dava etmiştir. B) Davalı Cevabının Özeti: Davalı vekili cevap dilekçesi ile özetle; uyuşmazlığın yaşandığı şirket işyerinde ... Sendikasının örgütlü olduğunu, sendika tarafından bağıtlanan ... in yürürlükte olduğunu, işçilerin alacakları ücret uygulanacakları zammın ... de kararlaştırıldığını, ... Sendikasının örgütlü olduğunu, işçilerin tabi olacakları ücret düzeyi ve uygulanacak zam oranları toplu iş sözleşmesinde kararlaştırıldığını,...iş yerinde ... Sendikasının sektöründeki diğer iş yerlerinden daha yüksek oranda zam aldığını duyan işçilerin ülke çapında eyleme başladıklarını ...işyerinde uygulanan zam oranın kendilerine uygulanmasını istediklerini,...'ta çalışan işçilerin yıllardır alamadıkları ücreti zamlı olarak aldıklarını, davacının katıldığı eylemlerin işçilerin yasal haklarını kullandığı ve emeklerin karşılığını talep ettiği eylemler olmadığını, eylemlerin ölçülü olmadığını, sendikal bir eylem olmayıp , işçilerin üye oldukları ya da iş yerinde yetkili bulunan sendikadan bağımsız olarak örgülenip gerçekleştirilen eylem olduğunu, davacının bir mazereti olmaksızın fesih bildiriminde belirtilen tarihlerde devamsızlık yaptığından iş akdinin haklı nedenle feshedildiğini, davacının 08/06/2015 tarihli yazılı savunmasında kanun dışı grev eylemine katıldığını beyan ettiğini, davacının kanun dışı greve katılmasının tartışma konusu edilemeyeceğini, davacının iş akdinin sendikal faaliyetlerde bulunması sebebi ile feshedilmesinin söz konusu olmadığını, davacının ... den doğacak haklarının kendisine ödendiğini, davacının yasa dışı eylemlere katılarak devamsızlık yaptığının tespit edilmesi nedeni ile iş akdinin sona erdirildiğini, davacının katıldığı eylemler sendikal faaliyet niteliğinde olmadığını, toplu eylem kapsamında da değerlendirilemeyeceğini, ülke genelinde metal iş kolunda gerçekleşen eylemlerin tamamını işçiler ve işverenler arasında anlaşma ile sona erdirildiğini buna karşılık diğer iş yerlerinde işçilere sağlanan hakların teklif edilmesine karşın davalı şirkette işçilerin eylemlerini sürdürmeye devam ettiği olayda işverence son çare olarak sözleşmelerin feshi yoluna gidilmeye başlandığını, fesihlerin yapılmaya başlandığı duyulunca diğer işçilerin eylemlerini sona erdirdiğini, işvereni ekonomik yönden zarara uğratan eylemlerin ancak bu suret ile son bulduğunu, davacının katıldığı eylemlerin sendikal faaliyet niteliğinde olmadığını, ortada halen hukuken geçerli bir ... varken bu sözleşme ile tanımlanan haklara ilişkin uyuşmazlık varmış gibi grev hakkının kullanılmaya çalışılmasının açıkça kanun dışı grev niteliğinde olduğunu, söz konusu eylemlerin bu eylemlere katılan işçilerce çalışma koşullarını iyileştirmek üzere toplu eylem hakkı kapsamında gerçekleştirildiğinin de ileri sürülemeyeceğini, dava konusu iş yerinde iddiaya göre eyleme katılan işçilerin bir kısmının sendikalarından istifa etmiş olsalar da, yasaya uygun bir şekilde bağıtlanmış geçerli bir ... in söz konusu olduğunu bu itibar ile ücretin yeniden tartışmaya açılmasının yasa dışı olduğu gibi dürüstlük kurallarına da aykırı olduğunu ileri sürüldüğü gibi işçilerin sendika ile aralarında bir sorun varsa iş yerinde yürürlükte bulunan Toplu Sözleşme yapılırken menfaatlerinin iyi korunmadığını düşünüyorlar ise bunu bir dahaki Toplu Sözleşme döneminde sendikaya üye olup olmama konusundaki demokratik haklarını kullanarak çözebileceklerini, bu konuda davalı işverene sorumluluk yüklenmesinin haklı olmadığını, davacı işçinin katıldığı eylemin ölçülü de olmadığını, toplu eylem hakkının ölçülülüğünden söz edilebilmesi için, yapılan eylem de varılmak istenen amaca ulaşmak için uygun ve gerekli olması ve eylemin kapsamı ve süresinin de talep ile orantılı bulunmasının gerektiğini, talebi aşan nitelikte uzun saatler ile süren eylemlerin Türk yargı organları tarafından ölçüsüz sayıldığını, davacının içinde yer aldığı işçi topluluğunun 13 gün süre ile işi bırakma eyleminin davalı işveren şirkete verdiği zararın büyüklüğü karşısında barışçıl olarak değerlendirilmesinin olanaklı olmadığını bu itibar ile davacının katıldığı eylemin ölçülü olmadığı için toplu eylem hakkı içinde değerlendirilemeyeceğini, ayrıca davacının katıldığı eylemin sendikal bir eylem olmayıp işçilerin üye oldukları ya da iş yerinde yetkili bulunan sendikadan bağımsız olarak örgütlenip gerçekleştirdikleri bir eylem olduğunu, davalı şirketin çalışanlarını sendikaya üye olmaya zorlaması veya işçilerin ... İş Sendikası dışında bir başka sendikaya üye olup olmadıklarını bilebilmesinin mümkün olmadığını davalı işverenin bu şekilde çalışanları belli bir sendikaya zorlamış ve aksi yönde davrananlara husumet gütmüş olması durumunda öncelikle söz konusu sendikaya üye olmayan veya üye olmadığı halde dayanışma aidatı ödeyen çalışanların iş akitlerini feshetmesi gerekirken bu şekilde davranmadığını savunarak davanın reddini talep etmiştir. C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti: Mahkemece, davalıya ait işyerinde çalışan davacı ve diğer arkadaşlarının davalı işyerinin yetkili sendikası olan ... Sendikası ile işveren arasında yapılan Eylül 2014-Ağustos 2017 tarihleri arasında yürürlükte olan Toplu İş Sözleşmesi’nin taleplerini karşılamamış olması, daha önce toplu sözleşme süreleri 2 yıl iken son sözleşmenin yürürlük süresinin 3 yıla çıkartılmış olması, işyerinde hemen hemen herkesin üyesi olduğu yetkili ... Sendikası'nın davalı işverenle birlikte hareket ederek çalışanlar aleyhine şartlar oluşturmasına tepki olarak ve öncesinde davalı işyeri ile aynı iş kolunda faaliyet gösteren Bursa ilindeki işyerlerinde aynı nedenlerle yapılan grev eylemlerinden de etkilenerek 21.05.2015 tarihinden 03.06.2015 tarihine kadar davalı işyerinin üretim alanının dışında işyerine yaklaşık 500 metre uzaklıkta bulunan üçüncü bir şahsa ait özel boş arazide grev eylemi yaptıkları, eylem süresince üretime müdahale etmedikleri, çalışan işçilere sataşmadıkları, üretimi engelleyecek herhangi bir tavır ve davranışta bulunmadıkları, eyleme yaklaşık 3000-4000 kişinin katıldığı, bunlardan 550 kişinin her gün eyleme katılıp çalışmadığı, geri kalan kişilerin zaman zaman çalıştığı, bazen eyleme katıldığı, ... İş Sendikası üyesi olan yaklaşık 4000 kişinin ... İş Sendikası'ndan istifa ettiği, bunlardan yaklaşık 1000-1500 kişinin ... İş Sendikası'na üye oldukları, eylem sürecinde eylem yapan çalışanların cep telefonuna SMS yoluyla mesaj gönderilerek işlerinin başına dönmeleri gerektiği, aksi taktirde işten atılacakları uyarısının yapıldığı, eylemin sona erdirilmesinden sonra eylem süresince hiç işe gelmeyen ve eyleme katılmadığı işveren tarafından belirtilen 550 çalışanın disiplin kuruluna sevk edildiği, bir kısmının savunmasının alındığı, bir kısmının savunmaya davet edildiği, bunlar arasından davacının da içinde bulunduğu 15 kişinin iş sözleşmesinin eylem sürecine denk gelen 25 Mayıs 2015, 02 Haziran 2015 ve 09/06/2015 tarihlerinde mazeretsiz ve izinsiz işe gelmemeleri ve eyleme katılmaları gerekçesiyle İş Kanunu'nun 25/2-g, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 70. maddeleri gereğince yazılı bildirimle feshedildiği, davalı tanığı olarakemsal dosyalarda dinlenen ve işyerinde endüstri ilişkileri ve imalat insan kaynakları müdürü olarak görev yapan ...'un beyanına göre içlerinden seçilerek iş akti feshedilen bu 50 kişinin iş aktinin işyerinde disiplini sağlamak amacıyla feshedildiği, diğer 500 kişinin iş aktinin ise işyerindeki çalışma barışını sağlamak amacıyla feshedilmekten vazgeçildiği ve disiplin sürecinin bunlar açısından durdurulduğu, işten çıkartılan 50 kişinin 46'sının ... İş Sendikası üyesi oldukları kararın gerekçesinde açıklanmıştır. İLO sözleşmeleri ile Avrupa Sosyal Şartı’nın ilgili maddelerine ve Anayasa’nın 90. maddesi ile diğer iç hukuk düzenlemelerine değinilmek suretiyle, davacı ve arkadaşlarının işyerinde açıkça bir sendikanın desteklenmesi ve bu sendikanın işverenle birlikte hareket edip işçilerin aleyhine şartlar oluşturmasına tepki olarak ve işyerinde sendika özgürlüğünün olmaması nedeniyle kendi haklarını örgütlü olarak savunmak amacıyla işyeri alanı dışında yapmış oldukları grev eylemi uluslararası normlar uyarınca demokratik bir hakkın kullanımı niteliğinde olduğu, davacı ve arkadaşları son çare olarak işveren ve yetkili sendikanın dayanışmasına karşı kendi meşru haklarını savunmak amacıyla toplu eylem yapmış olup bu eylem nedeniyle iş sözleşmelerinin feshinin adil olmayacağı, feshinin asıl nedeninin işyerinde işveren tarafından açıkça desteklenen ... Sendikası'ndan istifaları önlemek, ... İş Sendikası'na geçen çalışanların tekrar ... Sendikası'na üye olmalarını sağlamak olduğu ve davacı ve arkadaşlarının sendika seçme özgürlüğü haklarını kullanmaları nedeniyle iş akitlerinin feshedildiği kabul edilerek, feshin asıl sebebinin sendikal nedene dayandığı kanaatine varılmak suretiyle karar verilmiştir. D) Temyiz: Kararı yasal süresi içinde davalı vekili temyiz etmiştir. E) Gerekçe: İşyerinde uygulanan toplu iş sözleşmesi, 01.09.2014 – 31.08.2017 tarihleri arasında yürürlükte olmak üzere 15.12.2014 tarihinde imzalanmıştır. Metal sektöründe faaliyet gösteren başka bazı işyerlerinde daha yüksek oranda zam yapıldığını duyan işçiler tarafından ülke çapında bazı eylemler başlamış, bu arada da davalıya ait ...’nde bulunan işyerinde 21 Mayıs ile 03 Haziran 2015 tarihleri arasında yaklaşık 3000-4000 işçinin katıldığı eylemler yapılmıştır. Eylemin işyerine yaklaşık 500 metre uzakta üçüncü şahsa ait boş bir arazide gerçekleştiği ve son olarak imzalanan toplu iş sözleşmesinin üç yıllık olarak bağıtlanmış olmasına ve toplu iş sözleşmesinde taleplerinin karşılanmamış olmasına tepki gösterildiği anlaşılmaktadır. Eylemin gerçekleştiği sırada yetki süreci söz konusu olmayıp, yaklaşık ay önce imzalanmış bir toplu iş sözleşmesi bulunmaktadır. İşverence, toplu iş sözleşmesinin imzalanması öncesindeki yetki sürecinde işçilerin sendika seçme özgürlüğüne müdahalede bulunulduğu da ileri sürülmemiştir. Toplu eyleme katılan işçilere davalı işverence gerekli duyurular yapılmak suretiyle işe dönmeleri sağlanmaya çalışılmıştır. Zaman içinde eyleme katılan işçilerde azalma olmuş ve herhangi bir müdahaleye gerek olmaksızın eylem sona ermiştir. Buna rağmen eylem 13 gün devam etmiş ve davacının da aralarında bulunduğu işçiler tarafından işe devamsızlık sebebiyle üretim faaliyeti önemli ölçüde aksamıştır. Davalı işverence savunması alınan çok sayıda işçi de eylemin işverene karşı olmadığını, toplu iş sözleşmesini bağıtlayan sendikaya tepki olarak eylemlere katıldıklarını açıklamışlardır. Bazı işçiler ise uygunsuz çalışma koşulları sebebiyle toplu eylem haklarını kullandıklarını bildirmişiselerde uygunsuz çalışma koşullarının neler olduğunu ortaya koymamışlardır. 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun 58. maddesinde, “İşçilerin, topluca çalışmamak suretiyle işyerinde faaliyeti durdurmak veya işin niteliğine göre önemli ölçüde aksatmak amacıyla, aralarında anlaşarak veya bir kuruluşun aynı amaçla topluca çalışmamaları için verdiği karara uyarak işi bırakmalarına grev denir. Toplu iş sözleşmesinin yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması hâlinde, işçilerin ekonomik ve sosyal durumları ile çalışma şartlarını korumak veya geliştirmek amacıyla, bu Kanun hükümlerine uygun olarak yapılan greve kanuni grev denir. Kanuni grev için aranan şartlar gerçekleşmeden yapılan grev kanun dışıdır” şeklinde kurala yer verilmiştir. Somut olayda, işyerinde toplu iş sözleşmesinin imzalanması sırasında çıkan uyuşmazlıkla ilgili bir kanuni grev hakkının kullanılmadığı açıktır. Bundan başka bireysel veya toplu iş hukukuna dair bazı hakların savunulması için işçilerin demokratik ve barışçıl toplu eylem haklarının olabileceği 87 ve 98 sayılı İLO Sözleşmeleri ile Avrupa Sosyal Şartı ile Anayasanın 51., 54. ve 90. maddelerinin bir gereği olsa da, eylemin işverene özel olarak zarar verme kastı içermemesi ve ölçülü olması gereklidir. Davalı işyerinde gerçekleşen ve 13 gün süreyle devam eden toplu iş bırakma eyleminin zamanlaması, katılımcı sayısı ve süresi değerlendirildiğinde ölçülü olmaktan uzak ve işverene yönelik hak arama amacı taşımayan bir eylem olduğu görülmektedir. Bu nedenle davacının da işi bırakmak suretiyle destek verdiği toplu eylemin, iç hukuk ve bağlı bulunduğumuz uluslar arası mevzuat çerçevesinde hukuka uygun olduğundan söz edilemez.Bu nedenle işverenin haklı fesih hakkının varlığı kabul edilmelidir. Öte yandan 3000-4000 kadar işçinin katıldığı toplu eylem sebebiyle davalı işveren eylemin başından sonuna kadar destek verdiği 550 işçiyi belirlemek suretiyle disiplin kuruluna sevk etmiş ve bunlardan davacının da aralarında olduğu 50 kadar işçinin iş sözleşmesini feshettiğini bildirmiştir. Eyleme katılan ve baştan sona destek veren işçilerin bazılarının iş sözleşmesi feshedilmezken davacı işçinin iş sözleşmesinin feshi, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 5. maddesi uyarınca işverenin eşit davranma borcuna aykırılık oluşturur. Davalı işveren, davacı işçi ile iş sözleşmesi feshedilmeyen aynı durumdaki işçiler arasındaki ayrımı haklı kılan bir nedeni ortaya koyamamıştır. Davalı tanığı beyanında, disiplin kurulu tarafından 550 işçiden 50 kadar işçinin iş sözleşmesinin feshine gerekçe olarak, farklı birimlerde üretimin aksamaması için dengeli bir dağılım yaparak işten çıkarılacakların tespit edildiğini bildirmiştir. Sözü edilen gerekçe işçiden kaynaklanan ayrımı haklı kılan bir neden değildir. İşveren kendi iş organizasyonu kapsamında üretimi aksatmayacak şekilde işten çıkarılacak işçilere farklı ünitelere göre belirlemiş olmakla, feshin bu gerekçeyle haklı olduğundan söz edilemez. Ancak işverenin eşit davranma borcuna aykırı hareket etmesi , geçerli nedeni ortadan kaldırmadığından ve davacının hukuka aykırı şekilde işi bırakmak suretiyle katıldığı toplu eylem sebebiyle işverence yapılan feshin geçerli nedene dayandığı kabul edilmelidir. Bu durumda davanın reddi gerekirken yazılı şekilde kabulü hatalı olup bozmayı gerektirmiştir. 4857 sayılı İş Yasasının 20/3 maddesi uyarınca Dairemizce aşağıdaki şekilde karar verilmiştir. HÜKÜM : Yukarda açıklanan gerekçe ile; 1. Mahkemenin kararının BOZULARAK ORTADAN KALDIRILMASINA, 2. Davanın REDDİNE, 3. Harç peşin alındığından yeniden alınmasına yer olmadığına, 4. Davacının yaptığı yargılama giderinin üzerinde bırakılmasına, 5. Davacı tarafça yatırılan ve harcanmayan gider avanslarının davacıya, davalı tarafça yatırılan ve harcanmayan gider avansının davalıya iadesine, 5. Karar tarihinde yürürlükte bulunan tarifeye göre belirlenen 1.800 TL ücreti vekaletin davacıdan alınarak davalıya verilmesine, 6. Peşin alınan temyiz harcının isteği halinde davalıya iadesine, Kesin olarak 22.06.2016 tarihinde oybirliği ile karar verildi.