Yargıtay 22. Hukuk Dairesi · E. 2017/26287 · K. 2019/23373

22. Hukuk Dairesi         2017/26287 E.  ,  2019/23373 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ :Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi DAVA TÜRÜ : ALACAK Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen kararın, temyizen incelenmesi davacı vekili tarafından istenilmekle, temyiz talebinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü: Y A R G I T A Y K A R A R I Davacı İsteminin Özeti: Davacı vekili; müvekkilinin iş sözleşmesinin haklı neden olmaksızın işverence feshedildiğini iddia ederek kıdem ve ihbar tazminatı ile fazla çalışma ücret alacağının davalılardan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir. Davalılar Cevaplarının Özeti: Davalılar vekili, davanın reddini istemiştir. Mahkeme Kararının Özeti: Mahkemece, davacı vekilinin dava dilekçesinde kısmen ödeme yapıldığını beyan etmesi, ayrıca davacının işverenden tüm alacaklarını aldığına ve işvereni ibra ettiğine, işten kendi rızası ile ayrıldığına dair dava içerisinde bulunan belge, bu belgenin işçinin işten ayrıldığı tarihte verilmiş olması hususları dikkate alındığında, belgenin iradi olarak düzenlendiği kanaatine varıldığı gerekçesi davanın reddine karar verilmiştir. Temyiz: Kararı davacı vekili temyiz etmiştir. Gerekçe: 1-Yargılamanın son oturumundan önce davacı vekili tarafından belgeye dayalı mesleki mazeretini bildirir dilekçe, dava dosyasına havale ettirilerek ibraz edilmiştir. Her ne kadar son duruşma 02.02.2016 tarihinde yapılmış ve mahkemece davacı vekilinin ibraz ettiği mazeret dilekçesinin dosya içerisine eklendiği duruşma zaptına yazılmış ise de; davacı vekilinin mesleki mazeret dilekçesi hakkında olumlu ya da olumsuz bir karar verilmeden dava sonuçlandırılmıştır. Bu durum savunma hakkının kısıtlanması ve hukuki dinlenilme hakkının ihlali sonucunu doğurduğundan hükmün bu sebeple bozulması gerekmiştir. 2-Taraflar arasındaki uyuşmazlık, dosyada yer alan ibranamenin nazara alınıp alınmayacağı noktasında toplanmaktadır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun yürürlüğe girdiği 01.07.2012 tarihinden sonra düzenlenen ibra sözleşmeleri için yasal koşulların varlığı aranmalıdır. Ancak 6098 sayılı Borçlar Kanununun yürürlükte olmadığı dönemde imzalanan ibranamenin geçerliliği sorunu, Dairemizin konuyla ilgili ilkeleri çerçevesinde değerlendirilmelidir. İbranamenin feshi izleyen bir aylık süre içinde düzenlenmesi ve ödemelerin banka kanalıyla yapılmamış oluşu 01.07.2012 tarihinden önce düzenlenen ibra sözleşmeleri için geçersizlik sonucu doğurmaz. İşçi ve işveren arasında işverenin borçlarının sona erdirilmesine yönelik olarak Türk Borçlar Kanunu’nun yürürlüğü öncesinde yapılan ibra sözleşmeleri yönünden geçersizlik sorunu aşağıdaki ilkeler dahilinde değerlendirilmelidir: A)Dairemizin kökleşmiş içtihatları çerçevesinde, iş ilişkisi devam ederken düzenlenen ibra sözleşmeleri geçersizdir. İşçi bu dönemde tamamen işverene bağımlı durumdadır ve iş güvencesi hükümlerine rağmen iş ilişkisinin devamını sağlamak veya bir kısım işçilik alacaklarına bir an önce kavuşabilmek için iradesi dışında ibra sözleşmesi imzalamaya yönelmesi mümkün olup, Dairemizin kararlılık kazanmış uygulaması bu yöndedir. B)İbranamenin tarih içermemesi ve içeriğinden de fesih tarihinden sonra düzenlendiğinin açıkça anlaşılamaması durumunda ibranameye değer verilemez (Yargıtay 9.HD. 5.11.2010 gün, 2008/37441 E, 2010/31943 K). C)İbranamenin geçerli olup olmadığı 01.07.2012 tarihine kadar yürürlükte olan mülga 818 sayılı Borçlar Kanununun irade fesadını düzenleyen 23-31. maddeleri yönünden de değerlendirilmelidir. İbra sözleşmesi yapılırken taraflardan birinin esaslı hataya düşmesi, diğer tarafın veya üçüncü şahsın hile ya da korkutmasıyla karşılaşması halinde, ibra iradesinden söz edilemez. Öte yandan mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu'nun 21. maddesinde sözü edilen aşırı yararlanma (gabin) ölçütünün de ibra sözleşmelerinin geçerliliği noktasında değerlendirilmesi gerekir. İbranamedeki irade fesadı hallerinin, mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu'nun 31. maddesinde öngörülen bir yıllık hak düşürücü süre içinde ileri sürülmesi gerekir (Yargıtay 9.HD. 26.10.2010 gün, 2009/27121 E, 2010/30468 K). Ancak, işe girerken alınan matbu nitelikteki ibranameler bakımından iş ilişkisinin devam ettiği süre içinde bir yıllık süre işlemez. D)İbra sözleşmesi, varlığı tartışmasız olan bir borcun sona erdirilmesine dair bir yol olmakla, varlığı şüpheli ya da tartışmalı olan borçların ibra yoluyla sona ermesi mümkün değildir. Bu nedenle, işçinin hak kazanmadığı ileri sürülen bir borcun ibraya konu olması düşünülemez. Savunma ve işverenin diğer kayıtları ile çelişen ibra sözleşmelerinin geçersiz olduğu kabul edilmelidir (Yargıtay 9.HD. 4.11.2010 gün 2008/37372 E, 2010/31566 K). E)Miktar içeren ibra sözleşmelerinde ise, alacağın tamamen ödenmiş olması durumunda borç ifa yoluyla sona ermiş olur. Buna karşın kısmi ödeme hallerinde, Dairemizin kökleşmiş içtihatlarında ibraya değer verilmemekte ve yapılan ödemenin makbuz hükmünde olduğu kabul edilmektedir (Yargıtay 9.HD 21.10.2010 gün 2008/40992 E, 2010/39123 K.). Miktar içeren ibranamenin çalışırken alınmış olması makbuz etkisini ortadan kaldırmaz (Yargıtay 9.HD. 24.6.2010 gün 2008/33748 E, 2010/20389 K.). F)Miktar içermeyen ibra sözleşmelerinde ise, geçerlilik sorunu titizlikle ele alınmalıdır. İrade fesadı denetimi yapılmalı ve somut olayın özelliklerine göre ibranamenin geçerliliği konusunda çözümler aranmalıdır (Yargıtay 9.HD. 27.06.2008 gün 2007/23861 E, 2008/17735 K.). Fesihten sonra düzenlenen ve alacak kalemlerinin tek tek sayıldığı ibranamede, irade fesadı haller ileri sürülüp kanıtlanmadığı sürece ibra iradesi geçerli sayılmalıdır (Yargıtay HGK. 21.10.2009 gün, 2009/396 E, 2009/441 K). G)Yine, işçinin ibranamede yasal haklarını saklı tuttuğuna dair ihtirazi kayda yer vermesi ibra iradesinin bulunmadığını gösterir (Yargıtay 9.HD. 4.11.2010 gün 2008/40032 E, 2010/31666 K). H)İbranamede yer almayan işçilik alacakları bakımından, borcun sona erdiği söylenemez. İbranamede yer alan işçilik alacaklarının bir kısmı yönünden savunma ile çelişkinin varlığı ibranameyi bütünüyle geçersiz kılmaz. Savunma ile çelişmeyen kısımlar yönünden ibra iradesine değer verilmelidir (Yargıtay 9.HD. 24.6.2010 gün, 2008/33597 E, 2010/20380 K). Başka bir anlatımla, bu gibi durumlarda ibranamenin bölünebilir etkisinden söz edilebilir. Bir ibraname bazı alacaklar bakımından makbuz hükmünde sayılırken, bazı işçilik hak ve alacakları bakımından ise çelişki sebebiyle geçersizlikten söz edilebilir. Aynı ibranamede çelişki bulunmayan ve miktar içermeyen kalemler bakımından ise borç ibra yoluyla sona ermiş sayılabilir. İbraname savunması, hakkı ortadan kaldırabilecek itiraz niteliğinde olmakla yargılamanın her aşamasında ileri sürülebilir (Yargıtay HGK. 27.1.2010 gün 2009/9-586 E, 2010/31 K. ; Yargıtay 9.HD. 13.7.2010 gün, 2008/33764 E, 2010/23201 K.). Somut uyuşmazlıkta; davacı 03.03.2010-13.08.2012 tarihleri arasında davalı iş yerinde makine operatörü olarak çalışmış olup dava dilekçesinde iş akdinin haksız nedenle feshedildiğini ve işverence maaşı da dahil olmak üzere net 9.000,00 TL civarında ödeme yapıldığını ancak yapılan ödemenin alacaklarının tamamını karşılamadığını iddia etmiş, davalı vekili ise cevap dilekçesinde davacının istifa ederek iş yerinden ayrılmasına rağmen kendisine kıdem ve ihbar tazminatı ile sair alacakları için 9.161,99 TL ödeme yapıldığını ve bu ödemenin 2012 Ağustos hesap pusulasında prim adı altında tahakkuk ettirildiğini belirtmiştir. Dosya içerisinde, 6098 sayılı Borçlar Kanunu yürürlüğe girdikten sonra 13.08.2012 tarihinde düzenlenerek davacı tarafından imzalanmış ve istifa ederek iş yerinden ayrıldığını ve bir kısım ücret alacaklarını aldığını belirtir miktar içermeyen bir adet ibraname bulunmaktadır. Öncelikle 13.08.2012 tarihli ibraname yeni yasa döneminde imzalanmış ve miktar içermediğinden ve fesih tarihinde imzalanmış olduğundan geçersizdir. Davalı taraf her ne kadar davacının istifa ederek iş yerinden ayrıldığını savunmuş ise de cevap dilekçesinde açıkça kıdem ve ihbar tazminatı alacaklarının ödendiğini savunduğundan, davacı da fesih sonrasında kendisine bir kısım ödemelerin yapıldığını beyan ettiğinden ve imzalı son ay bordosunda prim adı altında brüt 10.869,34 TL tahakkuk ettirildiği görüldüğünden mahkemece yapılacak iş davacının kıdem ve ihbar tazminatı ile fazla mesai alacağını tespit ederek her iki tarafında kabulünde olan ve fesih sonrası ödendiği anlaşılan brüt 10.869,34 TL‘nin hesaplanan alacaklardan mahsubu ile hüküm kurmak olmalıdır. Mahkemece anılan yönler gözetilmeksizin yazılı şekilde karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir. SONUÇ: Temyiz olunan kararın yukarıda yazılı sebeplerden BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine, 16.12.2019 gününde oybirliğiyle karar verildi.