Yargıtay 8. Hukuk Dairesi · E. 2020/2754 · K. 2023/330

8. Hukuk Dairesi         2020/2754 E.  ,  2023/330 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi SAYISI : 2019/214 E., 2020/532 K. KARAR : Davalı VGM vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, Diğer davalı vekilinin İstinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak esas hakkında hüküm kurulması İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 22. Asliye Hukuk Mahkemesi Taraflar arasındaki tapu iptali ve tescil davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir. Kararın, her iki davalı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince davalı ... vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, davalı ... vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davalı ... vekilince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I. DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde; ... ili, ... ilçesi, ... Mahallesi, 254 ada, 99 parselde kayıtlı 2 metrekarelik dava konusu dükkanın Sultan Mahmut Sani Vakfı adına olan 1/3 oranındaki hissesinin iptali ile bu kısmın davacının galle fazlasına müstehak vakıf evladı olduğu Mimarisinanettin Atik Yusuf Ağa Vakfı adına tapuya tesciline karar verilmesini istemiştir. II. CEVAP 1.Davalı ... (TKGM) vekili; açılan davada pasif husumet ehliyetlerinin olmadığını, davanın reddini savunmuştur. 2.Davalı ... (VGM) vekili ise davacının aktif husumet ehliyetinin bulunmadığını ileri sürerek usulden ve esastan davanın reddini savunmuştur. III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; "...taşınmaz malın mülk ve gedik kayıtlan incelendiğinde mülk kaydının Mimar Sinan Ağa Vakfına ait olduğunun gedik kaydının da Sultan Mahmut Han Vakfına alt olduğunun tespit edildiği, mülk kaydı ile gedik kaydı birleştikten sonra T.C. döneminde mülklerin (taviz bedeli) bedele dönüştürülmüş olduğu, mutasarrıfının taviz bedelini ödeyerek Vakıfla İlişiği kesilme hakkını kazanmış olduğu, gedik malın taşınmaz malın müteemmim cüzü durumunda olduğu ve gedik sahibinin taşınmaz malda sükna (oturma) hakkını kazandığı, dava konusu taşınmaz malın 48/96 hissesi ... Vakıflar Baş Müdürlüğü tarafından Mimar Sinanettin Yusuf Ağa adına (Mimar Sinanettin Yusuf Ağa Vakfı) tapu kütüğüne tescilini yaptırdığı, kayıtlarda sadece Mimar Sinanettin Atik Yusuf Ağa Vakfı'nın isminin geçtiği, gedik sahibi olan Suttan Mahmut Han Vakfının isminin geçmediği, oysaki dava konusu taşınmaz malın kalpakçı gediği olduğunun kayıtlarda belirtildiği, gedik sahibinin demirbaşların sahibi olduğu, demirbaşların istenildiğinde her zaman sökülüp bir başka yere nakledilebildiği, ancak taşınmaz malın bir başka yare taşınmasının mümkün olmadığı, gedik değerinin mülk değerinden fazla olmasının mümkün olmadığı, bu nedenle idari yoldan yapılan tescilinin hatalı olduğu, taşınmaz maldaki hissenin bu nedenle davacının vakıf evladı olduğu Mimarisinanettin Atik Yusuf Ağa Vakfı adına tescilinin gerektiği" gerekçesi ile davanın kabulüne ve "... ili, ... ilçesi, ... Mahallesi, 254 ada, 99 parselde kayıtlı 2 m2'lik dava konusu dükkanın Sultan Mahmut Sani Vakfı adına olan 1/3 oranındaki hissesinin iptali ile bu kısmın Mimarisinanettin Atik Yusuf Ağa Vakfı adına tapuya tesciline" karar verilmiştir. IV. İSTİNAF A. İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı davalı TKGM vekili ile davalı VGM vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur. B. İstinaf Sebepleri 1.Davalı TKGM vekili istinaf başvuru dilekçesinde; görev itirazlarının değerlendirilmeden eksik incelemeye dayalı karar verildiğini, davalı kurumun yasal hasım olması nedeni ile aleyhine vekalet ücreti takdirinin hatalı olduğunu ileri sürülerek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasını istemiştir. 2.Davalı VGM vekili istinaf başvuru dilekçesinde; Mimarisinanettin Atik Yusuf Ağa Vakfı'nın mazbut vakıf olduğunu, davanın aktif husumet ehliyetinin bulunmadığından davanın esasa girilmeksizin husumetten reddi gerektiğini, davanın esası yönünden ise dava konusu taşınmazın 8,25 para (32/96) hissesinin asıl maliki olan Sultan Mahmut Sani Vakfı adına tescilinin usul ve yasaya uygun olduğunu ileri sürülerek eksik tetkik ve inceleme ürünü bilirkişi raporuna dayalı olarak verilen kararın kaldırılarak davacının davasının reddine karar verilmesini istemiştir. C. Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; 1.Davalı VGM vekilinin istinaf başvurusu yönünden; davacının Mazbut Mimar Sinanettin Atik Yusuf Ağa Vakfı'nın galle fazlasına müstehak vakıf evladı olduğunun kesinleşmiş mahkeme kararı ile tespit edildiği, davacının evladı olduğu için dava açmakta hukuki yararı olduğu, öte yandan taşınmazın mülk kaydının "Mimar Sinanettin Atik Yusuf Ağa Vakfı"na ait olduğu, gedik kaydının da "Sultan Mahmut Sani Vakfı"na ait olduğu, hakkında yasalarda bir düzenleme bulunmamakla beraber gedikler sadece taşınmaz malın mütemmi cüzü olan alet ve edavatın mülkiyet hakkına sahip olup taşınmaz malın mülkiyetine sahip olmadıkları, bu nedenle Vakıflar idaresinin senevi icare-i müeccele (yıllık sonradan alınacak kira, yıllık kira geliri) miktarlarını dikkate alarak 32/96 hisseyi idari yoldan "Sultan Mahmut Sani Vakfı" adına tescil ettirmesi yolsuz tescil niteliğinde olduğu gerekçesi ile davalı ... vekilinin istinaf başvurusunun 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 353/(1).b.1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmiştir. 2.Davalı TKGM vekilinin istinaf başvurusu yönünden; 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (4721 sayılı Kanun) 716 ıncı maddesine göre kural olarak tapu iptali ve tescil davalarında davanın kayıt malikine, kayıt maliki ölmüş ise saptanacak mirasçılarına yöneltilerek açılacağı, aksi bir durumun kayıt malikinin taraf olmadığı bir davada kendisinin taşınmaz mülkiyetini yitirmesi sonucunu doğuracağı ve bunun hem Anayasanın 35. maddesinde teminat altında bulunan ve yine 4721 sayılı Kanun'un 683 üncü ve devamı maddelerinde düzenlenen mülkiyet hakkına aykırı düşeceği hem de 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) temel ilkesi olan" davada karar altına alınacak hakkın ilgilisinin davacı ve davalı sıfatı ile yer alması" gereğinin zedelenmiş olacağı, zira 6100 sayılı Kanun'un 69/1 maddesi uyarınca hükmün davanın tarafları arasında kurulacağı, somut olayda davalı ... Sicil Müdürlüğünün dava konusu taşınmazda kayıt maliki olmadığı, hal böyle olunca davalı ... Sicil Müdürlüğü'nün tapu kayıt maliki olmadığı gözetilerek bu davalı yönünden pasif husumet (sıfat) yokluğu nedeniyle de davanın 6100 sayılı HMK'nın 114/1-d, 115/1 ve 115/2. maddeleri uyarınca dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddine karar verilmesi gerekirken kabulüne karar verilmesinin doğru olmadığı gerekçesi ile davalı ... Sicil Müdürlüğünün bu yöne ilişkin istinaf başvurusunun 6100 sayılı Kanun'un 353/(1).b.2 maddesi gereğince kabulüne, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın Tapu Sicil Müdürlüğü yönünden 6100 sayılı HMK'nın 114/1-d, 115/1 ve 115/2 inci maddeleri uyarınca dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddine; davanın ... yönünden kabulü ilei ... ili, Fatih ilçesi, Çarşı Mahallesi, 254 ada, 99 parselde kayıtlı 2 m2'lik dava konusu dükkanın Sultan Mahmut Sani Vakfı adına olan 1/3 oranındaki hissesinin iptali ile bu kısmın Mimarisinanettin Atik Yusuf Ağa Vakfı adına tapuya tesciline karar verilmiştir. V. TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı davalı VGM vekili temyiz isteminde bulunmuştur. B. Temyiz Sebepleri Davalı VGM vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürülen gerekçeleri tekrar ederek Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasını istemiştir. C. Gerekçe 1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, mazbut vakıf olan Mimarisinanettin Atik Yusuf Ağa Vakfı'nın galle fazlasına müstehak vakıf evladı olan davacı tarafından Sultan Mahmut Sani adına kayıtlı tapu kaydının iptali ile evladı olduğu vakfın adına tescili istemine ilişkindir. 2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Kanun'un 369/1, 370 ve 371 inci maddeleri, 5737 sayılı Vakıflar Kanunu'nun (5737 sayılı Kanun) 3, 6 ve 7 nci maddeleri, 4721 sayılı Kanun'un 426 ncı maddesi. 3. Değerlendirme 1. 5737 sayılı Kanun'un 3 üncü maddesinde, Mülhak Vakıf Mülga 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi'nin yürürlük tarihinden önce kurulan, yönetimi vakfedenlerin soyundan gelenlere şart edilen ve bu kişiler tarafından; mazbut vakıf ise bu Kanun uyarınca Genel Müdürlükçe yönetilecek ve temsil edilecek vakıflar ile mülga 743 sayılı Türk Kanunu Medenisinin yürürlük tarihinden önce kurulan ve 2762 sayılı Vakıflar Kanunu gereğince Vakıflar Genel Müdürlüğünce yönetilen vakıflar olarak tanımlandıktan sonra, aynı Kanun'un 6 ıncı ve 7 inci maddelerinde ise mazbut vakıfların ... tarafından yönetilip temsil edileceği, Kanun'un (5737 sayılı Kanun) yürürlüğe girmesinden önce mazbut vakıflar arasına alınan vakıflarla, bu Kanuna göre mazbut vakıflar arasına alınan vakıflara bir daha yönetici seçimi ve ataması yapılamayacağı hükme bağlanmıştır. 2. Davacının, "Mimar Sinanettin Atik Yusuf Ağa Vakfı"nın galleye müstehak vakıf evladı olduğunun tespitine ilişkin ... 17. Asliye Hukuk Mahkemesinin 19.12.2013 tarih ve 2013/70 E. - 2013/684 K. sayılı ilamının, Yargıtay 18.HD'nin 15.12.2014 tarih ve 2014/7174 E. - 2014/18273 K. sayılı ilamı ile onanarak ve Yargıtay 18. HD'nin 14.06.2016 tarih ve 2015/10795 E. - 2016/9556 K. sayılı ilamı ile tashihi karar incelemesi sonucunda derecattan geçmek suretiyle 14.06.2016 tarihinde kesinleştiği anlaşılmaktadır. 3. Dosya içerisindeki bilgi ve belgelerden; dava konusu vakfın mülga 743 Sayılı Türk Kanunu Medenisi'nin yürürlük tarihinden Evahir-i Rebiülahir 869 H. (30 Aralık 1464 tarihli) vakfiyesi ile 873 H. (31 Ekim 1465 tarihli) zeyl vakfiyelerine istinaden kurulduğu ve vakfın 06.03.1963 tarihinde mazbut vakıflar arasına alındığı ve ... tarafından yönetilip temsil edildiği anlaşılmaktadır. 4...., mazbut vakıflarda 5737 sayılı Kanunun 6 ve 7 nci maddeleri gereği vakfı yönetmeye ve temsile yetkili olan kurum olup, aynı zamanda açılan davada davalı olması nedeni ile vakıf evladı tarafından Vakıf adına dava açıldığından Mazbut vakıf ile davalı VGM arasında menfaat çatışması bulunmaktadır. Mahkemece, davalı VGM'nin temsile yetkili olduğu mazbut Mimar Sinanettin Atik Yusuf Ağa Vakfı'na, Vakfın bu davada temsil edilmesi için 4721 sayılı Kanun'un 426/3 üncü maddesi kapsamında temsil kayyımı atanması konusunda dava açmak üzere davacı tarafa süre ve yetki verilmesi ve dava açılarak kayyım atanması halinde, eldeki davada vakfın temsili sağlanıp, kayyımın huzuru ile dava görülmeli, gösterdiği taktirde delilleri toplanarak bütün deliller birlikte değerlendirilip sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken, eksik hasım ve eksik inceleme ile karar verilmesi doğru görülmemiş, bu nedenle davalı ... vekilinin temyiz itirazları yerinde görülerek temyiz edilen Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesi gereğince bozulmasına karar verilmiştir. VI. KARAR Açıklanan sebeplerle; Davalı ... vekilinin temyiz itirazlarının yukarıdaki (V.C.3.1.2.3.4) bentlerde yazılı nedenlerle kabulü ile temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 371. maddesi gereğince BOZULMASINA, Peşin harcın istek halinde temyiz edene iadesine, Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,26.01.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.