Yargıtay 10. Hukuk Dairesi · E. 2020/4457 · K. 2021/5498

10. Hukuk Dairesi         2020/4457 E.  ,  2021/5498 K. "İçtihat Metni" Mahkemesi : ... Bölge Adliye Mahkemesi ... Hukuk Dairesi Dava, kısa vadeli sigorta kollarından yapılan bildirimin uzun vadeli sigortalı kollarından bildirilmesi gerektiğinin tespiti istemine ilişkindir. İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın reddine dair verilen karara karşı davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine, ... Bölge Adliye Mahkemesi ... Hukuk Dairesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir. ... Bölge Adliye Mahkemesi .... Hukuk Dairesince verilen kararın, davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi. 1-İSTEM 31/10/2016 tarihinde kuruma müracaat ederek emeklilik başvurusunda bulunduğunu, kurumca 28/11/2016 tarihli cevabi yazısı ile davacının 01/11/1982 tarihli işe girişinin çıraklık sigortası olduğunu, bu nedenle uzun vadeli sigorta kollarından sayılamaycağından bahisle ilk giriş tarihinin 01/01/1993 olduğunu gerekçe göstererek talebini reddettiğini, her ne kedar çalışmaları çırak olarak bildirilmiş ise de 01/11/1982 tarihinde ücret karşılığından çalıştığını ve buna ilişkin uzun vade sigorta primlerinin işverence kuruma bildirilerek sigorta primlerinin yatırıldığını, müvekkili davacının, kurumca iptal edilen 1983/1. dönem kayıtlarının uzun vade sigortalı olarak kabul edilmesi ile reddedilen yaşlılık aylığı talebinin geçerli sayılmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir. II-CEVAP Davalı Kurum, kurum kayıtlarının incelenmesinde, 01/11/1982 tarihli giriş bildirgesinin kısa vadeli sigorta kollarına tabi olarak bildirildiğinin tespit edildiğini, bu bağlamda kurumca yapılan işlemlerin usul ve yasaya uygun olduğunu, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. III-MAHKEME KARARI A-İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI Davanın reddine karar verilmiştir. B-BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI: İstinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir. IV-TEMYİZ KANUN YOLUNA BAŞVURU VE NEDENLERİ: Davacı vekili verilen kararın hatalı olduğunu belirtip, kararın bozulmasını istemiştir. V-İLGİLİ HUKUK KURALLARI VE İNCELEME: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçici 7. maddesi uyarınca davanın yasal dayanağı 506 sayılı Kanunun 79/10. maddesidir. Anılan Kanunun 6. maddesinde ifade edildiği üzere, “sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınılamaz ve vazgeçilemez.” Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkin olduğundan, özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur. Davaya konu olayla ilgili olarak çıraklık statüsünün irdelenmesi gerekli olup, 506 sayılı Kanunun 3. maddesinin II/B bendine göre, “Özel Kanun'da tarifi ve nitelikleri belirtilen çıraklar hakkında çıraklık devresi sayılan süre içinde analık, malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları...” uygulanmamaktadır. Uyuşmazlık konusu dönemde yürürlükte bulunan 3308 sayılı Çıraklık ve Meslek Eğitimi Kanunu’na göre, çıraklar teorik ve pratik eğitime tabi tutulurlar. Taraflar arasındaki ilişkinin niteliği belirlenirken, başka bir ifade ile, davacının uyuşmazlık konusu dönemde çırak olup-olmadığına karar verilirken, çalışma ilişkisine bakılarak karar verilmelidir. Gerçekten de çıraklık sözleşmesinde, akdi ilişkinin üstün niteliği çalışma olgusu değil, sigortalıya bir meslek ve sanatın öğretilmesidir. Çırak, işyerinde üretimle ilgili çalışmalara bilfiil katılıyor, meslek ve sanat eğitimi arka planda tutuluyorsa, bu durumda çıraklık ilişkisinden söz edilemeyecektir. Konu ile ilgili olarak 3308 sayılı Yasa'nın 10. maddesinde çırak olabilmek için aranan şartlar arasında “...a) 14 yaşını doldurmuş, 19 yaşından gün almamış olmak. b) En az ilköğretim okulu mezunu olmak. c) Bünyesi ve sağlık durumu gireceği mesleğin gerektirdiği işleri yapmaya uygun olmak.”hususları düzenlenmiş ve aynı maddeye 4702 sayılı Yasa'nın 9. maddesi ile eklenen fıkra ile 10.07.2001 tarihinden itibaren de 19 yaşından gün almış olanlardan daha önce çıraklık eğitiminden geçmemiş olanlar, yaşlarına ve eğitim seviyelerine uygun olarak düzenlenecek mesleki eğitim programlarına göre çıraklık eğitimine alınabileceği hükmü getirilmiştir. Diğer taraftan bir kişiye çırak denilebilmesi için, o kimsenin durumunun bu özel kanunda çıraklar hakkında yapılan tarife ve nitelendirmeye uyması gerekir. Yani, taraflar arasındaki ilişkinin niteliği belirlenirken, başka bir ifade ile davacının belirtilen tarihte çırak olup-olmadığına karar verilirken, çalışma ilişkisine bakılarak karar verilmelidir. Kişi işyerinde üretimle ilgili çalışmalara bilfiil katılıyor, meslek ve sanat eğitimi arka planda tutuluyorsa, bu durumda çıraklık ilişkisinden söz edilemeyecektir. Dosyadaki kayıt ve belgelerden, davacının 01.11.1982 tarihli ilk işe giriş bildirgesiyle dava dışı Ali Köroğlu’na ait 43343 işyeri sicil numaralı araba tamir işyerinden kısa vadeli sigorta kollarından bildirilmeye başlandığı, prim tahakkuk cetveline göre 1982 yılında 44 gün, 1983 yılında 360 gün, 1984 yılında 360gün ve 1985 yılında 120 gün kısa vadeli sigorta kollarından bildiriminin yapıldığı, davacının çıraklık eğitim merkezinde kayıtlı olmadığı,anlaşılmaktadır. Mahkemece davacının çalışmasının niteliği tam olarak ortaya konulmadan davanın reddine karar verilmiş olması eksik incelemeye dayalı olup hatalıdır.Bu nedenle çalışmanın bir mesleğin öğrenilmesine yönelik olarak çıraklık ilişkisine mi, yoksa diğer çalışanlar gibi üretime yönelik olarak mı gerçekleştiği üzerinde durularak, çalışma olgusu ve niteliği şüpheye yer vermeyecek şekilde belirlenip, sonucuna göre karar verilmelidir. Mahkemenin, yukarıda açıklanan maddi ve hukuki esaslar doğrultusunda yargılama yaparak elde edilecek sonuca göre karar vermesi gerekirken, eksik inceleme sonucu yazılı şekilde hüküm kurması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir. O halde, davacı vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve ... Bölge Adliye Mahkemesi .... Hukuk Dairesinin istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin kararının kaldırılarak İlk Derece Mahkemesince verilen hüküm bozulmalıdır. SONUÇ: ... Bölge Adliye Mahkemesi ... Hukuk Dairesi kararının HMK'nın 373/1. maddesi gereğince kaldırılarak temyiz edilen ilk derece mahkemesi hükmünün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, temyiz harcının istek halinde davacıya iadesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine, dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine, 19.04.2021 gününde oybirliğiyle karar verildi.