İçtihatYargıtay9. Hukuk Dairesi22.12.2022

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi · E. 2022/16919 · K. 2022/17791

9. Hukuk Dairesi 2022/16919 E. , 2022/17791 K. "İçtihat Metni"

BÖLGE ADLİYE

MAHKEMESİ : ... 32. Hukuk Dairesi DAVA TÜRÜ : YETKİ TESPİTİNE İTİRAZ

İLK DERECE

MAHKEMESİ : ... 4. ... Mahkemesi Taraflar arasındaki yetki tespitine itiraz davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir. Kararın davalılar vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın reddine karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkili Sendikanın 2013 Ocak ayı istatistiğine ve sonrası tüm istatistiklere itiraz ettiğini, müvekkili Sendikanın faaliyet yürüttüğü 15 No.lu taşımacılık işkolu ile ilgili 2013 Ocak ayı istatistiği ve sonrasındaki istatistiklerin hiçbirisinin kesinleşmediğini, taşımacılık işkolu için kesinleşen en son istatistiğin 2009 Temmuz ayı istatistiği olduğunu, bu nedenle de 2009 Temmuz ayı istatistiğinden sonraki istatistiklerin hiçbirisinin icra edilemeyeceğini, müvekkili Sendikanın da kesinleşen son istatistik olan 2009 Temmuz ayı istatistiğinde işkolu barajını yüzde on iki oranıyla aştığını, davalı Bakanlığın yargı kararlarına da uymadığını, davalı Bakanlığın iptali istenen işleminin, evrensel sendikal hak ve özgürlükleri ile ILO sözleşmelerine de aykırı olduğunu belirterek ve dilekçesinde yazılı diğer sebeplerle 2013 Ocak ayından itibaren tüm istatistiklere itiraz edilmiş olmakla kesinleşmeyen istatistikler yerine en son kesinleşen 2009 Temmuz ayı istatistiğinin esas alınması gerekirken kesinleşmeyen 2021 Temmuz ayı istatistiğini esas alan davalı Bakanlığın 94741 sayılı ve 16.02.2022 tarihli işleminin iptaline, müvekkili Sendikanın başvuru konusu işyerinde yetkili olduğunun tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; “... Somut olayda, davacı sendika tarafından yapılan başvuru, davalı şirkete ait işyerinde çoğunluğa sahip olduğunun tespiti için yapılan bir başvuru olmasına rağmen davalı idare tasarruf ehliyeti aşamasına geçmemiş, ... kolu barajı şartını gerçekleştirmediği gerekçesiyle süreci devam ettirmemiş ve '' yapılacak bir işlem bulunmadığına '' şeklinde karar vermiştir. 6356 Sayılı Kanunun 41.maddesindeki düzenlemeye göre, usulüne uygun olarak dava açılması sebebiyle artık 2021 yılı temmuz ayı istatistikleri kesinleşmemiş olmasına rağmen davalı idarenin kararı bu istatistiklerin işleme esas alınması anlamına geleceğinden açık hukuka aykırılık vardır. Bu nedenle mahkememizce ihtiyati tedbir kararı verilerek sürecin devam ettirilmesi sağlanmış, aynı gerekçelerle ihtiyati tedbir kararına yönelik davalı itirazına itibar edilmemiştir. ... kolu barajı hakkındaki istatistiğe karşı dava açılmış olması nedeniyle herhangi bir hukuki işlem veya karara esas alınamayacağına dair Mahkememiz görüşünün kabulü halinde davalı idarenin ne yapması gerektiği ile ilgili soruya verilmesi gereken cevap, kanaatimizce başvuran sendikanın ilgili işyerinde çoğunluğa sahip olup olmadığının tespitinden sonra vereceği olumlu/olumsuz yetki tespiti kararında son yayınlanan istatistiğe karşı dava açılmış olduğunu belirtmekle yetinmek olmalıdır. Bu şekilde verilecek olumlu/olumsuz yetki tespitinin iptaline karşı açılacak davada, ... kolu istatistiğine karşı açılacak davanın bekletici mesele yapılması gerekip gerekmediği kararının mahkemece verilmesi gerekir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi Başkanlığının emsal kararlarında bekletici mesele yapılması gerektiği içtihat edilmiştir. Olumlu/olumsuz yetki tespiti kararına karşı açılacak davada ... kolu barajı istatistiğine karşı açılan davanın bekletici mesele yapılması gerektiğini söyleyebilmek için öncelikle davalı idarece tasarruf ehliyeti ile ilgili aşamanın tamamlanmış ve olumlu/olumsuz yetki tespiti ile ilgili bir karar verilmiş olması gerekir. Çoğunluk tespiti iddiası ile idareye başvuran sendikanın çoğunluğa sahip olmadığı ile ilgili tasarruf ehliyeti konusunda karar verme yetkisi davalı idareye aittir. Davalı idare, henüz bu konuda bir karar vermeden mahkemece davalı idarenin yerine geçilerek ilgili sendikanın çoğunluğa sahip olup olmadığı konusunda karar verilmesi mümkün değildir...” gerekçesiyle “...Davanın kısmen kabulü ile, davalı idarenin 16/02/2022 tarihli işleminin iptali ile, süreci devam ettirmesi gerektiğinin tespitine, Davacı Sendikanın yetkili sendika olduğunun tespitine dair davasının mevsimsiz olması sebebiyle reddine...” karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur. B. İstinaf Sebepleri 1. Davalı ... vekili istinaf dilekçesinde; yetki tespit başvuru şartının ilk aşamasının sendikanın kurulu bulunduğu işkolunda çalışan işçilerin en az yüzde birinin kendi üyesi olması olduğunu, bu şart gerçekleşmeden yapılan yetki tespit başvurularının değerlendirilmeye alınmadığını, yetki tespit işlemi sendikanın yetki tespit başvuru tarihi esas alınarak gerçekleştiğinden, işlemin altı ... günlük süreden sonra gerçekleşmesinin çalışan ve sendikalı sayısını etkilemediğini, 2009 Temmuz ayı istatistiklerinde barajı geçen bazı sendikalar ile yeni kurulan sendikaların bazılarının 2013 Ocak ayı istatistiğinden itibaren barajı geçemediklerini, söz konusu durumdaki sendikalara işkolu baraj muafiyeti tanındığını, Nakliyat ... Sendikasının da bu muafiyet kapsamında yer alan sendikalardan olduğunu, tanınan son muafiyetin ise 12.....2020 tarihinde bittiğini, mevzuat gereği yetki tespitine itirazın iki şekilde yapılabildiğini, olumlu ve olumsuz yetki tespitine itiraz şeklinde tesis edilen kararlara karşı ilgililerin süresi ve yöntemi içerisinde itiraz ederek dava açabildiğini, bu tür davalarda amacın yetkili sendikanın tespiti olduğunu, davacı tarafa ise yetki tespit başvurusuna istinaden yüzde bir barajını geçemediğinden başvurusunun işleme alınamayacağının bildirildiğini, davacının talebi olumsuz yetki tespitine itiraz şeklinde olduğundan davacının yetki tespitinde çoğunluğu sağlayıp sağlamadığı, hak kazanıp kazanmadığının incelenmesi gerektiğini ancak huzurdaki dosyada salt sendikanın yüzde bir barajı sağlama koşulu bakımından bir değerlendirme yapılarak müvekkili Bakanlığa yapması gereken işlem bakımından yönlendirme yapılacak şekilde hukuka aykırı hüküm kurulduğunu, davanın olumsuz yetki tespitine itiraz davası şeklinde görülmediğini, kurum işleminin iptali gibi adeta idari dava biçiminde sonuçlandırıldığını, davanın tümden reddi gerektiğini belirterek ve dilekçesinde yazılı diğer sebeplerle kararın kaldırılmasını talep etmiştir. 2. Davalı Tüvtürk AŞ vekili istinaf dilekçesinde; davacının yetki itirazı için gerekli şartları sağlayıp sağlamadığı değerlendirilmeden ve açılan dava nedeniyle yetki işlemlerinin durdurulması gerektiği dikkate alınmadan hüküm kurulduğunu, 2021 Temmuz ayı istatistiğine karşı açıldığı iddia edilen dava bekletici mesele yapılmadan hüküm kurulduğunu, istatistiğe itiraza ilişkin davada karar verildikten ve bu kararın kesinleşmesinden sonra toplu ... sözleşmesi yapma konusunda yetki itirazına ilişkin davanın çözümlenmesi gerektiğine ilişkin çok sayıda emsal mahkeme kararı bulunduğunu belirterek ve dilekçesinde yazılı diğer sebeplerle kararın kaldırılmasını talep etmiştir. C. Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile özetle davacı Sendikanın yetki tespiti başvuru tarihinin 24.01.2022 olduğu, işkolu barajı muafiyetinin, en son 12.....2019 tarih ve 30799 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7176 sayılı Kanun'a göre bir yıl daha uzatılmış olup muafiyet döneminin fiilen 17.07.2020 tarihinde sona erdiği, davacı Sendikanın yetki tespit başvuru tarihinde işkolu barajının yüzde bir olarak alınması gerektiğinin açık olduğu, davacı Sendikanın 30.07.2021 tarih ve 31381 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2021 yılı Temmuz ayı istatistiklerinde üyelik yüzdesinin 0,72 olduğu ve işkolu barajı olan yüzde biri aşmadığının anlaşıldığı, 26.01.2013 tarih ve 28540 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İşkollarındaki İşçi Sayıları ve Sendikaların Üye Sayılarına İlişkin 2013 Ocak Ayı İstatistikleri Hakkında Tebliğ'in; 15 No.lu taşımacılık işkoluna ilişkin kısmına karşı açılan dava sonucunda davacı Sendikanın üyelik yüzdesinin 0,42 olduğuna dair verilen mahkeme kararının kesinleştiği, bu durumda 2009 yılı istatistiklerinin kesinleşen son istatistik olmaktan çıktığı, bu nedenlerle davacı Sendikanın talebini reddeden ... işleminin yerinde olduğu gerekçesiyle İlk Derece Mahkemesinin kararının kaldırılmasına ve davanın reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz başvurusunda bulunmuştur. B. Temyiz Sebepleri Davacı vekili temyiz dilekçesinde; yetki başvuru tarihi itibarıyla geçerli olan 2021 Temmuz ayı istatistiklerine itiraz davasının bekletici mesele yapılması gerekirken davanın reddine karar verilmesinin hatalı olduğunu, huzurdaki davanın olumsuz yetkiye itiraz davası olduğunu, müvekkili Sendikanın yetki başvuru tarihi itibarıyla tâbi olacağı istatistiğin 2021 Temmuz ayı istatistiği olduğunu, müvekkili Sendikanın 2021 Temmuz istatistiğine itiraz davasının hâlen derdest olduğunu, kaldı ki esasen istatistiklere itiraz davalarının bekletici mesele yapılmasına yönelik kararların sendikal hak ve özgürlükler ile toplu ... sözleşmeli çalışma hakkına uyarlı olmadığını, bu nedenle İlk Derece Mahkemesinin, itiraz olunan istatistiğin kesinleşmemiş olması nedeniyle kesinleşen en son istatistik olan 2009 Temmuz istatistiğin esas alınması yönündeki kararının son derece yerinde olduğunu belirterek ve dilekçesinde yazılı diğer sebeplerle kararın bozulmasını talep etmiştir. C. Gerekçe 1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu ... Sözleşmesi Kanunu’nun (6356 sayılı Kanun) 41 inci ve devamı maddeleri kapsamında yetki tespitine itiraz istemine ilişkindir. 2. İlgili Hukuk 1. 2709 sayılı ... Cumhuriyeti Anayasası’nın (Anayasa) “Toplu ... sözleşmesi ve toplu sözleşme hakkı” kenar başlıklı 53 üncü maddesinin birinci fıkrası şöyledir: “İşçiler ve işverenler, karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla toplu ... sözleşmesi yapma hakkına sahiptirler.” 2. 6356 sayılı Kanun'un “Yetki” kenar başlıklı 41 inci maddesinin birinci fıkrası da şöyledir: “(1) Kurulu bulunduğu işkolunda çalışan işçilerin en az yüzde birinin üyesi bulunması şartıyla işçi sendikası, toplu ... sözleşmesinin kapsamına girecek işyerinde başvuru tarihinde çalışan işçilerin yarıdan fazlasının, işletmede ise yüzde kırkının kendi üyesi bulunması hâlinde bu işyeri veya işletme için toplu ... sözleşmesi yapmaya yetkilidir. (2) İşletme toplu ... sözleşmeleri için işyerleri bir bütün olarak dikkate alınır ve yüzde kırk çoğunluk buna göre hesaplanır. (3) İşletmede birden çok sendikanın yüzde kırk veya fazla üyesinin olması durumunda başvuru tarihinde en çok üyeye sahip sendika toplu ... sözleşmesi yapmaya yetkilidir. (4) Bir işveren sendikası, üyesi işverenlere ait işyeri veya işyerleri, sendika üyesi olmayan bir işveren ise kendi işyeri veya işyerleri için toplu ... sözleşmesi yapmaya yetkilidir. (5) Bir işkolunda çalışan işçilerin yüzde birinin tespitinde Bakanlıkça her yıl ocak ve temmuz aylarında yayımlanan istatistikler esas alınır. Bu istatistiklerde her bir işkolundaki toplam işçi sayısı ile işkollarındaki sendikaların üye sayıları yer alır. Yayımlanan istatistik, toplu ... sözleşmesi ve diğer işlemler için yeni istatistik yayımlanıncaya kadar geçerlidir. Yetki belgesi almak üzere başvuran veya yetki belgesi alan işçi sendikasının yetkisini daha sonra yayımlanacak istatistikler etkilemez. (6) Yayımından itibaren on beş gün içinde itiraz edilmeyen istatistik kesinleşir. İstatistiğin gerçeğe uymadığı gerekçesiyle bu süre içinde ... ... Mahkemesine başvurulabilir. Mahkeme bu itirazı on beş gün içinde sonuçlandırır. (Değişik iki cümle: 12/10/2017-7036/33 md.) Mahkemece verilen karar hakkında, ilgililerce veya Bakanlıkça istinaf yoluna başvurulması hâlinde bölge adliye mahkemesi bir ay içinde kararını verir. Bu karara karşı temyiz yoluna başvurulması hâlinde Yargıtay, temyiz talebini bir ay içinde kesin olarak karara bağlar. (7) Bakanlık, yetkili sendikanın belirlenmesinde ve istatistiklerin düzenlenmesinde kendisine gönderilen üyelik ve üyelikten çekilme bildirimleri ile Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılan işçi bildirimlerini esas alır.” 3. 6356 sayılı Kanun'un “Yetki Tespiti İçin Başvuru” kenar başlıklı 42 nci maddesi ise şöyledir: “(1) Toplu ... sözleşmesi yapmak isteyen işçi sendikası Bakanlığa başvurarak yetkili olduğunun tespitini ister. İşveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işveren de Bakanlığa başvurarak yetkili işçi sendikasının tespitini isteyebilir. (2) Bakanlık, kayıtlarına göre başvuru tarihi itibarıyla bir işçi sendikasının yetkili olduğunu tespit ettiğinde, başvuruyu, işyeri veya işletmedeki işçi ve üye sayısını, o işkolunda kurulu işçi sendikaları ile taraf olacak işveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işverene altı ... günü içinde bildirir. (3) İşçi sendikasının yetki şartlarına sahip olmadığının ya da işyerinde yetki şartlarına sahip bir işçi sendikasının bulunmadığının tespiti hâlinde, bu bilgiler sadece başvuruyu yapan tarafa bildirilir. (4) Sigortalılığın başlangıcı ile sona ermesine ilişkin bildirimlerden yasal süresi içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılmayanlar, yetkili işçi sendikasının tespitinde dikkate alınmaz. (5) Yetki tespiti ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak bir yönetmelikle düzenlenir.” Şeklindedir. 4. 6356 sayılı Kanun'un “Yetki İtirazı” kenar başlıklı 43 üncü maddesi de şöyledir: “(1) Kendilerine 42 nci madde uyarınca gönderilen tespit yazısını alan işçi veya işveren sendikaları veya sendika üyesi olmayan işveren; taraflardan birinin veya her ikisinin yetki şartlarına sahip olmadığı veya kendisinin bu şartları taşıdığı yolundaki itirazını, nedenlerini de göstererek yazının kendilerine tebliğ edildiği tarihten itibaren altı ... günü içinde mahkemeye yapabilir. (2) İtiraz dilekçesi görevli makama kayıt ettirildikten sonra mahkemeye verilir. Kurulu bulunduğu işkolunda çalışan işçilerin yüzde birinden daha az üyesi bulunan işçi sendikası, yetki itirazında bulunamaz. (3) İtiraz dilekçesinde veya ekinde somut delillerin yer almaması hâlinde itiraz incelenmeksizin reddedilir. İşçi ve üye sayılarının tespitinde maddi hata ve süreye ilişkin itirazları mahkeme altı ... günü içinde duruşma yapmaksızın kesin olarak karara bağlar. (Değişik cümle: 12/10/2017-7036/34 md.) Bunların dışındaki itirazlar için mahkeme, duruşma yaparak karar verir ve bu karar hakkında istinaf yoluna başvurulması hâlinde bölge adliye mahkemesi bir ay içinde kararını verir. (Ek cümle: 12/10/2017-7036/34 md.) Bu karara karşı temyiz yoluna başvurulması hâlinde Yargıtay bir ay içinde kesin olarak karar verir. (4) 42 nci maddenin üçüncü fıkrası uyarınca kendisine yetki şartlarına sahip olmadığı bildirilen işçi sendikası, altı ... günü içinde yetkili olup olmadığının tespiti için dava açabilir. Mahkeme açılan davayı o işkolunda çalışan işçilerin en az yüzde birini üye kaydeden işçi sendikaları ile işveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işverene de bildirir. Mahkeme davayı iki ay içinde sonuçlandırır. (5) İtiraz, karar kesinleşinceye kadar yetki işlemlerini durdurur.” 3. Değerlendirme 1.Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davacının aşağıdaki paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir. 2. İnceleme konusu davada, davacı Sendika tarafından 24.01.2022 tarihinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına yapılan başvuru ile davalı işverene ait işyerlerinde toplu ... sözleşmesi yapabilmek için gereken çoğunluğun sağlandığının tespitinin talep edilmesi üzerine davalı Bakanlık tarafından davacı Sendikanın işkolu barajını aşamadığı gerekçesiyle 16.02.2022 tarih ve 94741 sayılı olumsuz yetki tespit kararı verilmiştir. 3. Yetki başvuru tarihi itibarıyla başkaca bir ayrıksı düzenleme mevcut olmadığından, 6356 sayılı Kanun'un 41 inci maddesinin birinci fıkrası gereğince davacı Sendika bakımından aşılması gereken işkolu barajı oranı yüzde birdir. Yetki başvuru tarihi itibarıyla yayımlanan son istatistik olan 30.07.2021 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 2021 Temmuz ayı istatistiklerine göre ise davacı Sendikanın % 0,72 oranına sahip olduğu ve işkolu barajını aşamadığı görülmektedir. 4. Kanun metninden açık bir şekilde anlaşılacağı üzere yetki tespiti taleplerinde yayımlanan istatistiklerin esas alınması gerekmektedir. Buna göre yetki tespiti için başvuru tarihi itibarıyla en son yayımlanan istatistik nazara alınacaktır. Yayımlanan istatistiklere itiraz edilmesi durumunda ise itiraza ilişkin dava bekletici mesele yapılarak ilgili mahkeme kararının ve istatistiğin kesinleşmesi beklenilmelidir. İşte bu aşamadan sonra başvuru tarihi itibarıyla yayımlanan son istatistiğin, kesinleşmiş şekli hükme esas alınmalıdır. 5. Bu açıklamalara göre somut olayda yetki başvuru tarihi itibarıyla yayımlanan son istatistik olan 30.07.2021 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 2021 Temmuz ayı istatistiklerinin esas alınması gerekmekte ise de yüzde bir işkolu barajını aşamayan davacı Sendika tarafından anılan istatistiklere karşı itiraz edildiği ve yargılamanın hâlen derdest olduğu anlaşılmaktadır. Bu itibarla istatistiklere itiraz istemine ilişkin dava bekletici mesele yapılmalı, kararın kesinleşmesi beklenilmeli ve oluşacak sonuca göre değerlendirme yapılmalıdır. Anılan hususlar gözetilmeksizin, Bölge Adliye Mahkemesince eksik inceleme ile yazılı şekilde hüküm tesisi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.