Yargıtay 9. Hukuk Dairesi · E. 2022/3597 · K. 2022/4153

9. Hukuk Dairesi         2022/3597 E.  ,  2022/4153 K. "İçtihat Metni" BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ : ... 9. Hukuk Dairesi DAVA TÜRÜ : İŞKOLUNA İTİRAZ İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 1. Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen kararın, temyizen incelenmesi davalılar ... ve ... vekilleri tarafından istenilmekle, temyiz taleplerinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dava dosyası için Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü: Y A R G I T A Y K A R A R I Davacı İsteminin Özeti: Davacı vekili, müvekkilinin ... Sendikasının talebi üzerine, Aile Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın 27.11.2019 tarih ve 30961 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan 2019/150 nolu işkolu tespit kararında ... Belediyesi iştiraki olan ... Turizm ve Tesis İşletmeciliği Akaryakıt Gıda İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti. işyerlerinde yürütülen işlerden, "Bakanlığımızca yapılan incelemede," ... Turizm ve Tesis İşletmeciliği Akaryakıt Gıda İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti.'nin ... Belediyesinin bir şirketi olduğu, işverenliğe ait ... Sosyal Güvenlik Kurumu sicil nolu işyerinde çalışan işçilerin Belediyenin faaliyet gösterdiği alanlarda iş makinesi operatörü olarak görev yaptıkları, bu nedenle yapılan işlerin işkolları Yönetmeliğinin 20 sıra numaralı "Genel İşler" işkolunda yer aldığı, işverenliğe ait ... ve ... Sosyal Güvenlik Kurumu sicil nolu işyerlerinde yürütülen faaliyetin akaryakıt satışı olduğu, bu nedenle yapılan işlerin işkolları Yönetmeliğinin 04 sıra numaralı "Petrol, kimya, lastik, plastik ve ilaç işkolunda yer aldığı" yönündeki kısmının 6356 sayılı Sendikalar Kanununa, 5393 sayılı Belediye Kanununa, İşkolları Yönetmeliğine ve Yargıtay yerleşik içtihatlarına uygun olmadığını, ... Belediyesi şirketi/iştiraki olan ... Turizm ve Tesis İşletmeciliği Akaryakıt Gıda İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti. işyerlerinde yürütülen işlerin tamamı, niteliği itibariyle, 5393 sayılı Belediye Kanununda yer alan yasal düzenlemeler gereğince, İşkolları Yönetmeliğinin 20 nolu "Genel İşler" işkoluna girmekte olduğunu, ... Turizm ve Tesis İşletmeciliği Akaryakıt Gıda İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti.'nin tarafından 5393 sayılı belediye kanunu ve diğer mevzuatta belediyelerin hak, görev ve sorumluluğu altında olan sosyal belediye hizmetlerinin bir bölümünün ... Belediyesi adına yürütüldüğünü, Belediye hizmetlerinin tamamının işkolları yönetmeliğinde "genel işler" işkolu içerisinde sayıldığını beyanla, ... Belediye Başkanlığının iştiraki olan ... Turizm ve Tesis İşletmeciliği Akaryakıt Gıda İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti.'nin unvanlı işverenliğe ait ... ve ... Sosyal Güvenlik Kurumu sicil nolu işyerlerinde yürütülen faaliyetin akaryakıt satışı olduğu, bu nedenle yapılan işlerin işkolları Yönetmeliğinin 04 sıra numaralı "Petrol, kimya, lastik, plastik ve ilaç" işkolunda yer aldığı yönündeki kısmının iptaline, 5393 sayılı Belediye Kanunu, 6356 sayılı kanun, İşkolları Yönetmeliği ve yerleşik yargı içtihatları ... Belediyesinin iştiraki olan ... Turizm ve Tesis İşletmeciliği Akaryakıt Gıda İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti işyerlerinde yürütülen asıl ve yardımcı işlerin İşkolları Yönetmeliğinin 20 sıra nolu "Genel işler" işkoluna girdiğinin tespitine karar verilmesini talep etmiştir. Davalı Cevabının Özeti: Davalı ... Petrol Kimya ve Lastik İşçileri Sendikası vekili; davacının diğer davalı işyerinde yapılan işin niteliğine ilişkin herhangi bir itirazın bulunmadığı, davacının, davalı işyerinin salt belediye iştiraki olmasından kaynaklı bu işyerinde yapılan işlerin niteliğine bakılmaksızın genel işkoluna girmesi gerektiğini iddia ettiğini, oysa iş kolunun işyeri düzeyinde yapılacağını ve işyerinin belediyenin iştiraki olması işkolunu etkilemediğini, dolayısıyla davacının talebi göz önüne alındığında diğer davalı işyerinde keşif yapılmasını gerektirecek bir durumun dahi olmadığını, somut olayda diğer davalı işyerinde müvekkil Sendikanın işkoluna giren işlerin yapıldığı açık net bir şekilde ortada olduğunu, davalı işyerinde yapılan işin petrol kimya iş koluna girdiğini savunarak davanın reddini talep etmiştir. Davalı Aile Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı vekili; öncelikle davanın süresinde açılıp açılmadığının tespiti ile süresinde açılmamış ise usulden reddini talep ettiklerini, davacı tarafından Bakanlığımıza gönderilen 28/08/2019 tarihli ve 1069 sayılı yazı ile ... Belediye Başkanlığının iştiraki olan faaliyet gösteren ... Turizm ve Tesis İşletmeciliği Akaryakıt Gıda İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti. unvanlı işverenliğe ait işyerlerinde yapılan işlerin hangi işkoluna girdiğinin belirlenmesi istendiğini, Bakanlıkça yapılan incelemede; ... Turizm ve Tesis İşletmeciliği Akaryakıt Gıda İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti.'nin ... Beleidyesinin bir şirketi olduğu, işverenliğe ait ... Sosyal Güvenlik Kurumu sicil nolu işyerinde çalışan işçilerin Belediyenin faaliyet gösterdiği alanlarda iş makinesi operatörü olarak görev yaptıkları, bu nedenle yapılan işlerin İşkolları Yönetmeliğinin 20 sıra numaralı "Genel İşler" işkolunda yer aldığı, işverenliğe ait ... ve ... Sosyal Güvenlik Kurumu sicil nolu işyerlerinde yürütülen faaliyetin akaryakıt satışı olduğu, bu nedenle yapılan işlerin İşkolları Yönetmeliğinin 04 sıra numaralı Petrol, kimya, lastik, plastik ve ilaç" işkolunda yer aldığının tespit edildiğini, buna ilişkin 2019/150 sayılı işkolu tespit kararı 27/11/2019 tarihli ve 30961 sayılı Resmi Gazetede yayımlandığını, ... Sosyal Güvenlik Kurumu sicil numarasında 13 erkek işçinin kayıtlı olduğu, bu işçilerin 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile daimi kadroya alınan iş makinesi operatörleri ile daha sonra ihtiyaç doğması nedeniyle alınan iş makinesi operatörlerinin olduğu, bu işçilerden 12 tanesinin Belediyenin Fen İşleri Müdürlüğünde çalıştıkları, 1 işçinin ise Destek Hizmetleri Müdürlüğünde istihdam edildiği, teftişe konu belediye şirketi tarafından yürütülmekte olan belediye birimlerinde iş makinesi operatörü istihdamının, İş Kolları Yönetmeliğinde sarih bir şekilde belirtilen belediye hizmetleri olma özelliği nedeniyle İşkolları Yönetmeliğinin "Genel İşler" işkoluna girdiğinin tespit edildiğini,... ve ... Sosyal Güvenlik Kurumu sicil numaralı işyerlerinde yürütülen faaliyetin akaryakıt satışı olduğu ve bu faaliyetin 5393 sayılı Belediye Kanununda belediyelerin görev ve sorumlulukları arasında sayılmadığının görüldüğünü, NACE kodları ve Sosyal Güvenlik Kurumu İşkolu dikkate alındığında bu işyerlerinin İşkolları Yönetmeliğinin eki işkolları listesinde yer alan 04-"Petrol, Kimya, Lastik, Plastik ve İlaç" işkolunda bulunduğunun tespit edildiğini savunarak davanın reddini talep etmiştir. İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti: İlk Derece Mahkemesince, bilirkişi heyet raporunda yapılan tespitler, emsal Yargıtay kararı ve tüm dosya kapsamından; söz konusu işyerinde yapılan faaliyetlerin belediyenin asli görev ve yetkileri kapsamında yer alan faaliyetler niteliğinde olduğu, işyerinde yürütülen asıl işe yardımcı işlerde, asıl işin dahil olduğu işkolundan sayılacağı nazara alınarak söz konusu Şirketin genel işler kolunda olduğunun tespiti ile Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının 27/11/2019 tarih, 30961 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan 2019/150 Karar nolu işkolu tespit kararında yapılan tespitin iptali gerektiği gerekçesiyle davanın kabulüne karar vermiştir. İstinaf Başvurusu: İlk Derece Mahkemesinin kararına karşı, davalılardan ... ve ... vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur. Bölge Adliye Mahkemesi Kararının Özeti : Bölge Adliye Mahkemesince, İlk Derece Mahkemesi kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu gerekçesiyle, istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir. Temyiz Başvurusu: Kararı, davalılardan ... ve ... vekilleri vekili temyiz etmiştir. Gerekçe: Uyuşmazlık, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 4 üncü ve 5 inci maddeleri kapsamında işkolu tespitine itiraz istemine ilişkindir. Türk toplu iş hukukundaki normatif düzenlemelerde işkolu kavramı önemli bir yer tutmaktadır. 6356 sayılı Kanun'un 3 üncü maddesine göre, sendikalar kuruldukları işkolunda faaliyette bulunurlar. İşkolunun belirlenmesi konusunu düzenleyen 6356 sayılı Kanun'un 5 inci maddesine göre, işkolu tespiti Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca yapılacaktır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca yapılan tespit ile ilgili kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasını müteakip, bu tespite karşı ilgililer, onbeş gün içinde dava açabilir. Belirtilen süre hak düşürücüdür. 6356 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinin birinci fıkrasına göre, işkolları, Kanuna ekli (1) sayılı cetvelde gösterilmiştir. Maddenin ikinci fıkrasına göre ise, bir işyerinde yürütülen asıl işe yardımcı işler de, asıl işin girdiği işkolundan sayılır. Yine aynı maddede, bir işkoluna giren işlerin neler olacağının, işçi ve işveren konfederasyonlarının görüşü alınarak ve uluslararası normlar göz önünde bulundurularak, yönetmelikle düzenleneceği belirtilmiştir. İşkolu kavramı sendikaların faaliyet alanlarını belirleyen temel bir öğedir. Birbirine benzer işler bir hukuki kalıp altında toplu iş hukukuna sunulmaktadır. İşkolu tespitinde birim olarak işyerinin esas alınacağı normatif düzenlemelerin tartışmasız bir sonucudur. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 2 nci maddesinin gerekçesinde, işyeri, teknik bir amaca, diğer bir deyişle mal ve hizmet üretimine yönelik ve değişik unsurlardan meydana gelen bir birim olarak belirtilmiştir. İşyerinin sınırlarının saptanmasında “işyerine bağlı yerler” ile “eklentiler” ve “araçların” bir birim kapsamında oldukları belirtildikten sonra özellikle bir işyerinin mal ve hizmet üretimi için ayrı bir alanı da kullanması halinde bunların tek işyeri mi yoksa birbirinden bağımsız işyerleri mi sayılacağı konusunda “amaçta birlik”, aynı teknik amaca bağlı olarak üretimde bulunma, nitelik yönünden bağlılık ile “yönetimde birlik”, aynı yönetim altında örgütlenmiş olma koşullarının aranacağı düzenlenmiştir. İşkolu tespit davalarında, her işverenin işyerinin bağımsız işyeri olarak kabul edilip, o işyerinde yapılan işlerin niteliği itibarıyle işkolu tespiti gerekir. Alt işverenin işkolu tespiti asıl işverenin yaptığı işe göre belirlenmez. Alt işverenin işkolu tespitinin, asıl işverenden ayrı olarak yapılması gerektiği gibi, alt işverene ait işyerinde yapılan işlerin, asıl işverene ait işyerinde yapılan işlere yardımcı iş olarak değerlendirilmesi de doğru olmaz. 6356 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinin ikinci fıkrasında öngörülen, bir işyerinde yürütülen asıl işe yardımcı işlerin de, asıl işin dâhil olduğu işkolundan sayılacağı kuralı, bir işyeri sınırları ve organizasyonu içerisinde yürütülen işler için önem taşır. Yoksa birbirinden ayrı işyerlerinde farklı işkoluna giren işler yapılıyorsa asıl iş yardımcı iş kavramı geçerli olmaz. Alt işveren işçileri ise, alt işverene ait bağımsız işyeri çalışanları olduklarından, bağlı bulundukları işkolunun, asıl işverenden ayrı olarak belirlenmesi gerekir. Nitekim 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 4 üncü maddesinin gerekçesinde “Bir işyerinde yürütülen yardımcı işin alt işveren tarafından üstlenilmesi halinde, bu iş artık asıl işveren yönünden yardımcı iş olarak kabul edilemez. Bu işler alt işveren bakımından asıl iş kabul edilir ve işkolu buna göre belirlenir” şeklinde anılan durum açık olarak belirtilmiştir. Bu genel açıklamalar ışığında temyiz itirazlarının değerlendirilmesi gerekmektedir. Somut uyuşmazlıkta; Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın 27/11/2019 tarihli ve 30961 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan 2019/150 nolu kararı ile, ... Turizm ve Tesis İşletmeciliği Akaryakıt Gıda İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti.'nin ... Belediyesinin bir şirketi olduğu, işverenliğe ait ... SGK sicil nolu işyerinde çalışan işçilerin Belediyenin faaliyet gösterdiği alanlarda iş makinesi operatörü olarak görev yaptıkları, bu nedenle yapılan işlerin İşkolları Yönetmeliğinin 20 sıra numaralı "Genel İşler" işkolunda yer aldığı, işverenliğe ait ... ve ... SGK sicil nolu işyerlerinde yürütülen faaliyetin akaryakıt satışı olduğu, bu nedenle yapılan işlerin İşkolları Yönetmeliğinin 04 sıra numaralı “Petrol, kimya, lastik, plastik ve ilaç" işkolunda yer aldığının tespit edildiği ve eldeki dava ile de bu kararın ... ve ... Sosyal Güvenlik Kurumu sicil nolu işyerlerinin İşkolları Yönetmeliği'nin 04 sıra numaralı “Petrol, kimya, lastik, plastik ve ilaç" işkolunda yer aldığı yönündeki kısmının iptalinin talep edildiği anlaşılmaktadır. Tespite konu işyerlerinin ait olduğu işveren, ... Turizm ve Tesis İşletmeciliği Akaryakıt Gıda İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti. olup, ... Belediyesinin bir şirketidir. Yargılama safhasında alınan bilirkişi raporu ile iş müfettişi raporunda uyuşmazlık konusu işyerlerinde yürütülen faaliyetin akaryakıt satışı olduğu da sabittir. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14 üncü maddesinde, “a) İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut; kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları (Bu Kanunun 75 inci maddesinin son fıkrası, belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler tarafından, orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları ile Devlete ait her derecedeki okul binalarının yapım, bakım ve onarımı ile tefrişinde uygulanmaz.); sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır. (Mülga son cümle: 12/11/2012- 6360/17 md.) (…) (Ek cümleler: 12/11/2012-6360/17 md.) Büyükşehir belediyeleri ile nüfusu 100.000’in üzerindeki belediyeler, kadınlar ve çocuklar için konukevleri açmak zorundadır. Diğer belediyeler de mali durumları ve hizmet önceliklerini değerlendirerek kadınlar ve çocuklar için konukevleri açabilirler. b) (…)(2) Devlete ait her derecedeki okul binalarının inşaatı ile bakım ve onarımını yapabilir veya yaptırabilir, her türlü araç, gereç ve malzeme ihtiyaçlarını karşılayabilir; sağlıkla ilgili her türlü tesisi açabilir ve işletebilir; mabetlerin yapımı, bakımı, onarımını yapabilir; kültür ve tabiat varlıkları ile tarihî dokunun ve kent tarihi bakımından önem taşıyan mekânların ve işlevlerinin korunmasını sağlayabilir; bu amaçla bakım ve onarımını yapabilir, korunması mümkün olmayanları aslına uygun olarak yeniden inşa edebilir. (Değişik ikinci cümle: 12/11/2012-6360/17 md.) Gerektiğinde, sporu teşvik etmek amacıyla gençlere spor malzemesi verir, amatör spor kulüplerine ayni ve nakdî yardım yapar ve gerekli desteği sağlar, her türlü amatör spor karşılaşmaları düzenler, yurt içi ve yurt dışı müsabakalarda üstün başarı gösteren veya derece alan öğrencilere, sporculara, teknik yöneticilere ve antrenörlere belediye meclisi kararıyla ödül verebilir. Gıda bankacılığı yapabilir." kuralına yer verilmiştir. 5393 sayılı Kanun’un 70 inci maddesine göre ise “Belediye kendisine verilen görev ve hizmet alanlarında, ilgili mevzuatta belirtilen usûllere göre şirket kurabilir.” düzenlemesi mevcuttur. Diğer taraftan İşkolları Yönetmeliğine göre de “Belediye hizmetleri” 20 sıra numaralı “Genel işler” işkoluna dahildir. Açıklanan bu düzenlemeler karşısında belirtmek gerekir ki belediyelerin görev ve yetkileri kapsamında yer alan faaliyetlerin yürütülmesi durumunda gerek doğrudan belediyeye ait işyerleri gerekse belediye şirketlerine ait işyerlerinin “Genel işler” işkolunda yer aldığının kabulü gerekmektedir. Oysa ki; somut uyuşmazlıkta belediye şirketi niteliğini haiz ... Turizm ve Tesis İşletmeciliği Akaryakıt Gıda İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti.’ne ait olan ... ve ... Sosyal Güvenlik Kurumu sicil nolu işyerlerinde akaryakıt satışı yapıldığı ve bu faaliyetin niteliği konusunda taraflar arasında bir ihtilaf olmadığı gibi bu olgunun yapılan Bakanlık incelemesi ve yargılama safhasındaki keşif ile de tespit edildiği sabittir. Bununla birlikte akaryakıt satışı (petrol ofisi) faaliyetinin 5393 sayılı Kanun ile belirlenen belediyenin görev ve sorumlulukları kapsamında kalmadığı da açıktır. Belediye Şirketine ait bir işyerinin “Genel İşler” işkolunda kabul edilmesi için ayrıca bu faaliyetinin de belediyenin hizmetleri arasında yer alması gerekmektedir. Bu durumda; Mahkemece itiraza konu işyerlerinde yapılan faaliyetin belediye hizmetleri kapsamında yer almadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmesi gerekirken eksik ve yanılgılı bir değerlendirmeyle davanın kabulüne karar verilmesi hatalıdır. Belirtilen sebeplerle, 6356 sayılı Kanun'un 5 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, hükümlerin bozulmak suretiyle ortadan kaldırılması ve aşağıdaki gibi karar verilmesi gerekmiştir. HÜKÜM: Yukarıda belirtilen nedenlerle; 1-Yukarıda tarih ve sayısı belirtilen İlk Derece Mahkemesi kararı ile Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULARAK ORTADAN KALDIRILMASINA, 2-Davanın REDDİNE, 3-Karar tarihi itibariyle alınması gerekli olan 80,70 TL harçtan, peşin alınan 44,40 TL harcın mahsubu ile bakiye 36,30 TL harcın davacıdan tahsili ile hazineye irad kaydına, 4-Davalı ... tarafından yatırılan 59,30 TL istinaf karar harcı ve 162,10 TL istinaf kanun yoluna başvurma harcı olmak üzere toplam 221,40 TL harcın davacıdan alınarak davalı ...’na verilmesine, 5-Davalı ... Petrol Kimya Lastik İşçileri Sendikası tarafından yapılan 21,50 TL yargılama giderinin davacıdan alınarak davalı ...’na verilmesine, 6- Davalı ... tarafından yapılan 343,60 TL yargılama giderinin davacıdan alınarak davalı ... Bakanlığına verilmesine, 7-Davacının yaptığı yargılama giderinin üzerinde bırakılmasına, 8-Yatırılan gider avanslarından varsa kullanılmayan bakiyelerinin ilgili tarafa iadesine, 9-Karar tarihinde yürürlükte bulunan tarifeye göre 5.100,00 TL ücreti vekâletin davacıdan alınarak davalılara müştereken verilmesine, 10-Peşin alınan temyiz harcının istek halinde davalı ...’na iadesine, 30/03/2022 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.