IV. GEREKÇE
A. Sanıklar ...ve ... hakkında kurulan hükümler yönünden
Sanıklar ... ve ... hakkında, olay tarihi itibarıyla 17 yaşı içerisinde bulunan mağdur ...'a karşı kasten yaralama, tehdit ve kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçlarından yapılan soruşturma neticesinde, şüphelilerin üzerlerine atılı suçları işlediklerine dair yeterli delil bulunmadığından bahisle 28.11.2014 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmiş, söz konusu karar mağdur adına yaş küçüklüğü sebebiyle baro tarafından görevlendirilen zorunlu vekile 05.12.2014 tarihinde tebliğ edilmiş, ancak zorunlu vekilin kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz etmediği anlaşılmıştır.11.03.2015 tarihinde karardan haberdar olan mağdurun aynı tarihli itiraz dilekçesi ile başvurması üzerine, Manisa 1. Sulh Ceza Hakimliği'nin, 18.03.2015 tarihli ve 2015/524 Değişik İş sayılı kararı ile itirazı kabul edilerek, kovuşturmaya yer olmadığı kararının kaldırılmasına karar verilmiştir.
Kararın kaldırılması üzerine Turgutlu Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından sanıklar hakkında ilgili sevk maddeleri uyarınca dava açılmış, Turgutlu 4. Asliye Ceza Mahkemesinin, 07.02.2020 tarihli kararı ile de sanıklar ...ve ... hakkında kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçundan mahkumiyet kararları verilmiştir. Bununla birlikte yargılama sırasında Mahkemece yapılan suç duyurusu üzerine suça sürüklenen çocuk ... Fakı hakkında da aynı olaya ilişkin olarak 10.11.2015 tarihli iddianame ile kasten yaralama, tehdit ve kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçlarından dava açılmış, yine aynı Mahkemece suça sürüklenen çocuk bakımından tüm suçlardan beraat kararı verilmiştir.
İlgili kararın katılan mağdur vekili ile sanıklar ... ve ...müdafileri tarafından istinaf edilmesi üzerine İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 15. Ceza Dairesince yapılan yargılama neticesinde, aynı olaya ilişkin olarak verilen kesin nitelikteki kovuşturmaya yer olmadığına dair karar bulunduğundan bahisle, sanıklar ve suça sürüklenen çocuk hakkında açılan kamu davalarının 5271 sayılı Kanun'un 223. maddesinin yedinci fıkrayı uyarınca reddine karar verilerek, hükümlerin düzeltilerek istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiş ve bu kararın katılan mağdur vekili tarafından temyiz edildiği anlaşılmıştır.
Uyuşmazlık konusunun isabetli bir şekilde çözümlenebilmesi için Anayasanın “Hak Arama Hürriyeti” başlıklı 36. maddesi ve “Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması” başlıklı 40. maddesi ile Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar ve İtiraz" başlıklı 172. ve 173. maddeleri ile suçtan zarar görene ve zorunlu vekile tebligat konusu ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Anayasanın “Hak Arama Hürriyeti” başlıklı 36. maddesi; “Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı ve davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir”; “Temel hak ve hürriyetlerin korunması” başlıklı 40. maddesine 4709 sayılı Kanun'un 16. maddesiyle eklenen ikinci fıkrasında da, “Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır.” şeklinde hükümlere yer verilmiş, 40. maddenin ikinci fıkrasının gerekçesinde bireylerin yargı ya da idari makamlar önünde sonuna kadar haklarını arayabilmelerine kolaylık ve imkân sağlanmasının amaçlandığı, son derece dağınık mevzuat karşısında kanun yolu, mercisi ve sürelerin belirtilmesinin hak arama, hak ve hürriyetlerin korunması açısından zorunluluk hâline geldiği belirtilmiştir.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 172. maddesinin birinci fıkrası;
“Cumhuriyet savcısı, soruşturma evresi sonunda, kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi veya kovuşturma olanağının bulunmaması hâllerinde kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Bu karar, suçtan zarar gören ile önceden ifadesi alınmış veya sorguya çekilmiş şüpheliye bildirilir. Kararda itiraz hakkı, süresi ve mercii gösterilir." şeklinde düzenlenerek, suçtan zarar görene kovuşturmaya yer olmadığı kararın bildirilmesi zorunlu tutulmuştur.
Yine aynı Kanun'un 173 üncü maddesinin birinci fıkrasında da, suçtan zarar görenin, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren onbeş gün içinde itiraz başvurusunda bulunabileceği düzenlenmiştir.
5271 sayılı Kanun'un ''Mağdur ile şikayetçinin hakları'' başlıklı 234. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, mağdura, Cumhuriyet savcısının, kovuşturmaya yer olmadığı yönündeki kararına kanunda yazılı usule göre itiraz etme hakkı tanınmış, ayrıca aynı maddenin ikinci fıkrasında, mağdurun onsekiz yaşını doldurmaması halinde istemi aranmaksızın bir vekilin görevlendirileceği düzenlenme altına alınmıştır.
Görüldüğü gibi itiraz hakkının kullanılabilmesi için, itiraz yoluna başvuru hakkı bulunanların kararı öğrenmelerinin sağlanması kanuni bir mecburiyettir.
5271 sayılı Kanun'un 34. maddesinin ikinci fıkrasında, 172. maddesinin birinci fıkrasında, 231. maddesinin ikinci fıkrasında ve 232. maddesinin altıncı fıkrasında ise, karar ve hükümlerde başvurulacak kanun yolu, başvurunun yapılacağı merci, başvuru süresi ve yönteminin hiçbir tereddüde mahal bırakmayacak şekilde ve açıkça gösterilmesi gerektiği düzenlemelerine yer verilmiş olup, bu düzenlemelerdeki temel amaç, süjelerin başvuru haklarını etkin bir şekilde kullanmalarının sağlanması ve kanun yolu bildirimindeki eksiklik nedeniyle hak kayıplarına yol açılmamasıdır.
Bu aşamada, Tebligat Kanunu'nunda yapılan düzenlemelerden de bahsedilmesi gerekmektedir. Tebligat Hukuku’nun en önemli konularından biri vekile tebligattır. Bu husus Tebligat Kanunu’nun 11. maddesinde ve Tebligat Kanunu’nun Uygulanmasına Dair Yönetmelik’in 18. maddesinde ayrıntılı olarak düzenlenmiştir
7201 sayılı Tebligat Kanunu’nun “Vekile ve kanuni mümessile tebligat” 11. maddesi;
"(Değişik birinci fıkra : 6/6/1985 - 3220/5 md.) Vekil vasıtasıyla takip edilen işlerde tebligat vekile yapılır. Vekil birden çok ise bunlardan birine tebligat yapılması yeterlidir. Eğer tebligat birden fazla vekile yapılmış ise, bunlardan ilkine yapılan tebliğ tarihi asıl tebliğ tarihi sayılır. Ancak, Ceza Muhakemeleri Usulu Kanununun, kararların sanıklara tebliğ edilmelerine ilişkin hükümleri saklıdır.
(Ek: 11/1/2011 - 6099/4 md.) Avukat tarafından takip edilen işlerde, avukatın bürosunda yapılacak tebligatlar, resmî çalışma gün ve saatleri içinde yapılır.
Kanuni mümessilleri bulunanlara veya bulunması gerekenlere yapılacak tebligat kanunlara göre bizzat kendilerine yapılması icabetmedikçe bu mümessillere yapılır." şeklinde düzenlenmiştir.
Bilindiği gibi 7201 sayılı Tebligat Kanun'un 11. maddesinin birinci fıkrası, adı geçen Kanun'a değişiklik getiren 3220 sayılı Kanun ile yeniden düzenlenmiştir. Eski düzenlemede 11. maddenin birinci fıkrası "vekil vasıtasıyla takip edilen işlerde tebligat vekile yapılır "hükmünü içerdiği hâlde yeni düzenleme yukarıda da açıklandığı üzere "Vekil vasıtasıyla takip edilen işlerde tebligat vekile yapılır. Vekil birden çok ise bunlardan birine tebligat yapılması yeterlidir. Eğer tebligat birden çok vekile yapılmış ise bunlardan ilkine yapılan tebliğ tarihi asıl tebliğ tarihi sayılır. Ancak Ceza Muhakemeleri Kanununun, kararların sanıklara tebliğ edilmelerine ilişkin hükümleri saklıdır." şeklindedir.
Gelinen noktada konuyla ilgisi açısından vekil kavramının da açıklanması gerekmektedir. Ceza muhakemesi hukuku, devletin suç şüphesi altındaki bireyleri, yani failleri yargılayarak ve gerektiğinde ceza vererek toplumun adalet ve güvenliğini sağlama görevinin yerine getirilmesi ile uğraşan hukuk dalıdır. Bu hukuk dalı en geniş anlamda ceza iddiası, savunma ve yargılama faaliyetlerinin birlikte yapılmasına ilişkin ilkeleri ve kuralları içermektedir (Nurullah Kunter/Feridun Yenisey/Ayşe Nuhoğlu, Muhakeme Hukuku Dalı Olarak Ceza Muhakemesi Hukuku, 18. Bası, İstanbul, Beta Yayıncılık, 2010, s.13.). Ceza muhakemesi hukuku, insan haklarına uygun biçimde maddi gerçeği araştırarak suç şüphesi altındaki bireyin gerçekten suçu olup olmadığını araştırmakta, suçlu olduğu tespit edilen bireyi cezalandırarak kamu düzenini sağlamaya, bunu sağlarken de devlet erki ve toplumun çıkarları ile şüpheliye/sanığa ait bireysel temel hak ve özgürlükler arasındaki dengeyi gerçekleştirmeye çalışmaktadır (Hamide Zafer, Faile Yardım Suçu ve Müdafiin Bu Suçtan Sorumluluğu, İstanbul, Beta Yayınları, 2004, s.255.)
Vekil mağdur veya suçtan zarar görenin temsilcisi konumundadır. Bu bağlamda vekil ile mağdur arasındaki ilişkinin temsil ilişkisi olarak kabul edilmesi gerekir. Zorunlu vekillik ise kanundan kaynaklanmaktadır. Ceza Muhakemesi Kanunu yaşı küçük mağduru korumak maksadıyla, mağdurun istemine bakmaksızın vekil görevlendirilmesini zorunlu tutmuştur. Ceza muhakemesi kanunu gereğince müdafii ve vekillerin görevlendirilmeleri ile yapılacak ödemelerin usul ve esaslarına ilişkin yönetmelik'in 5. maddesinde de bu husus ayrıntılı şekilde düzenlenmiştir.
Sonuç olarak, Anayasa, Ceza Muhakemesi Kanunu, Tebligat Kanunu ve ilgili yönetmelikteki düzenlemeler gözetildiğinde, kendisine karşı gerçekleştirilen eylemlerden ötürü hakkı zedelenen mağdura, zorunlu vekil dışında ayrıca kovuşturmaya yer olmadığı kararının bildirilmesi yasal bir zorunluluktur. Aksi durumda, mağdurun ifadesinin alınması sırasında geçici bir süreyle yaş küçüklüğü nedeniyle istemi dışında atanan zorunlu vekilin görevini gereğince ifa etmemesi halinde hak arama hürriyeti kısıtlanmış olacaktır.
Bu açıklamalar ışığında somut olay değerlendirildiğinde;
Her ne kadar olay tarihi itibarıyla henüz onsekiz yaşını doldurmayan mağdur için görevlendirilen zorunlu vekile kovuşturmaya yer olmadığı kararı tebliğ edilmiş ve vekil tarafından ilgili karara 5271 sayılı Kanun'un 173 üncü maddesi uyarınca itiraz edilmemiş ise de, aynı Kanun'un 172 nci maddesinde kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın suçtan zarar görene bildirileceğinin düzenlenmiş olması, 5271 sayılı Kanun'un 234 üncü maddesinde mağdura, Cumhuriyet savcısının, kovuşturmaya yer olmadığı yönündeki kararına kanunda yazılı usule göre itiraz hakkını kullanma hakkının tanınması, mağdur ile zorunlu vekil arasındaki ilişkinin yapısı, Anayasal hak arama hürriyeti ile bireylerin yargı ya da idari makamlar önünde sonuna kadar haklarını arayabilmelerine kolaylık ve imkân sağlanmasının amaçlanması hususları hep birlikte değerlendirildiğinde, kovuşturmaya yer olmadığı kararının mağdura/suçtan zarar görene bildirilmesinin zorunlu olduğu, bu minvalde Turgutlu Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından düzenlenen 28.11.2014 tarihli kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın sonuç kısmında, kanuni düzenlemelere uygun şekilde, kararın suçtan zarar görene tebliğ edileceğinin karara bağlandığı, ancak dosyada söz konusu kararın mağdur ...'e tebliğ edildiğine dair bir belgeye rastlanmadığı, sonuç olarak mağdurun öğrenme üzerine yapmış olduğu 11.03.2015 tarihli itirazın süresinde olduğu kabul edilmelidir.
Buna göre, Bölge Adliye Mahkemesince, katılan mağdur vekili, sanık ..., sanıklar ... ve ....müdafileri tarafından, İlk Derece Mahkemesinin kararına yönelik yapmış oldukları istinaf başvuruları yönünden bir değerlendirme yapılarak, 5271 sayılı Kanun'un 280 ve devam maddeleri uyarınca karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde aynı olayla ilgili olarak verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın hukuken kesinleştiğinin kabulünün zorunlu olduğu ve bu halde kesin hükümle sonuçlanmış bir soruşturma olması nedeniyle bilahare iddianameye konu edilerek sanıklar hakkında katılan mağdura yönelik kişiyi hürriyetinden yoksun kılma, kasten yaralama ve tehdit suçlarından açılan kamu davasının 5271 sayılı Kanun'un 223 üncü maddesinin yedinci fıkrası gereğince reddine karar verilmesi hukuka aykırı bulunmuştur.
B. Suça sürüklenen çocuk ... hakkında kurulan hüküm yönünden
Her ne kadar Bölge Adliye Mahkemesi tarafından, yargılama konusu eylemlerle ilgili kesinleşmiş bir kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın bulunduğu, itiraz merciinde söz konusu kararın kaldırılmasına ilişkin verilen kararın yok hükmünde olduğu, bu nedenle suça sürüklenen çocuk hakkında yargılama konusu eylemlere yönelik daha önce verilmiş kesin nitelikte bir karar bulunduğundan davanın reddine karar verilmiş ise de; yapılan incelemede Turgutlu Cumhuriyet Başsavcılığının 2014/6558 Soruşturma numaralı dosyası kapsamında yapılan soruşturma neticesinde sanıklar ... ve ... hakkında kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiği, suça sürüklenen çocuk hakkında verilmiş benzer bir kararın bulunmadığı anlaşılmakla, suça sürüklenen çocuk bakımından yargılamaya devam edilerek, İlk Derece Mahkemesince verilen beraat kararlarına yönelik katılan mağdur vekili tarafından yapılan istinaf başvurusunun değerlendirilmesi gerekirken, yazılı şekilde davaların reddine karar verilmesi hukuka aykırı bulunmuştur.
