Yargıtay 11. Hukuk Dairesi · E. 2022/4031 · K. 2024/432

11. Hukuk Dairesi         2022/4031 E.  ,  2024/432 K. "İçtihat Metni" İNCELENEN KARARIN MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi SAYISI : 2019/2344 Esas, 2022/550 Karar DAVACI- KARŞI DAVALILAR : 1.... 2.... vekilleri Avukat ... DAVALI-KARŞI DAVACILAR : 1.Delta Kültür Basım Yay. .... Kırt. Ltd. Şti. 2.... ... ... vekilleri Avukat ... DAVA TARİHİ : 21.09.2016 (Asıl dava) 02.11.2016 (Karşı dava) HÜKÜM : Esastan Ret İLK DERECE MAHKEMESİ : İstanbul 1. Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi SAYISI : 2017/403 E., 2019/206 K. Taraflar arasındaki markaya tecavüzün önlenmesi, işlemenin yasaklanması, maddi ve manevi tazminatın tahsili ile haksız rekabetin önlenmesi manevi tazminatın tahsili davalarından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince asıl ve karşı davanın reddine karar verilmiştir. Kararın davacılar- karşı davalılar vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı, Yargıtayca duruşma istemli olarak davacılar-karşı davalılar tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne, dava konusu meblağ 160.660,00 TL'nin altında bulunduğundan 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin ikinci fıkrası gereğince duruşma isteğinin reddine karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I. DAVA 1.Davacılar vekili dava dilekçesinde; Dünya’da mancala oyunları olarak tanınan, Türkiye ve Türk Dünyasında çeşitli adlarla bilinen benzer oyunlar olan 20. yüzyıla kadar ülkede oynanan, ancak günümüzde unutulmuş oyunun çok eski ve önemli bir zeka oyunu olduğunu, oyunun mangala olarak yaygınlaşması ve unutulmaması için müvekkillerinin 9 yıla yakın bir zamandır çalıştıklarını, büyük yatırım yapıp emek harcadıklarını, oyun kurallarını geliştirdiklerini, üretimini gerçekleştirdiklerini, oyunu öğretmek için çabaladıklarını, hazırladıkları oyun tahtasıyla, tasarımıyla, görsel dökümanlarıyla, şekliyle, kurallarıyla bugüne kadar mangala Türk Zeka ve Strateji oyunu adı altında bir oyun bulunmadığını, kurallarının Kültür ve Turizm Bakanlığınca müvekkili ... adına tescil edildiğini, oyunun ülke çapında bilinir hale gelmesiyle maddi kazanç sağlanabilir hale ulaştığını, 2014/41509 sayılı Mangala ibareli markanın müvekkili ... adına 41. sınıfta tescil edildiğini, davalı ...’in davalı şirket aracılığıyla kitap kisvesi altında kuralları dahi müvekkili ...’a ait oyunu sattığını, bu haliyle müvekkilinin marka hakkını ihlal ettiğini, kitapta müvekkili ... adına tescilli oyun kurallarını içeren açıklamalarının izinsiz, haksız, kötü niyetle kullanıldığını, öte yandan davalıların kitabın yanında oyunu %1 Katma Değer Vergisi (KDV) oranı ile sattığını, %18 KDV oranı ile satan müvekkili ... ile haksız rekabet ettiğini ileri sürerek marka hakkına tecavüz teşkil eden fiillerin durdurulmasını, mangala isminin kullanımının ve oyun kurallarının işlenmesinin yasaklanmasını, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun (5846 sayılı Kanun) 68 ... maddesinin birinci fıkrası uyarınca tespit edilecek rayiç bedelin ve üç kat tazminat bedeli olarak şimdilik 10.000,00 TL’nin ticari faiziyle, 50.000,00 TL manevi tazminatın faiziyle birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsilini talep etmiştir. 2.Davacılar vekili karşı dava dilekçesinde; karşı davalıların müvekkillerinin ürünlerinin satışının yapıldığı bazı kitabevi ve mağazalara mailler atılıp sözlü tacizlerde bulunduklarını, bu eylemlerin haksız rekabet niteliği taşıdığını ileri sürerek bu fiillerin 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (6102 sayılı Kanun) 54 vd. maddeleri uyarınca haksız rekabet teşkil ettiğinin tespitini, 50.000,00 TL manevi tazminatın tahsilini talep etmiştir. II. CEVAP 1.Davalılar vekili cevap dilekçesinde; davacıların sessiz kalma yoluyla hak kaybına uğradıklarını, uyuşmazlık konusu mangala oyununun davacıların bir ticari emtiası değil bir dünya mirası olduğunu, kimsenin tekeline verilemeyeceğini, 2014/41509 sayılı markanın 41. sınıfta değil 35. sınıfta tescilli olduğunu, 2014/28090 sayılı Mangala ibareli markanın 16. sınıf emtia için müvekkili şirket adına tescil edildiğini, bu marka kapsamında kitabın satışa sunulduğunu, kitap ve ekindeki oyunun davaya ait oyun konsolunun tasarım ve görselleri ile benzerlik göstermediğini, müvekkili ... tarafından kaleme alınan, ... yıllar çalışmanın mahsulü olan kitabın 5846 sayılı Kanun kapsamında ... niteliği taşıdığını, oyunun yüzlerce alternatifinin bulunduğunu savunarak davanın reddini istemiştir. 2.Davalılar vekili karşı davaya cevap dilekçesinde; karşı davaya ilişkin beyanların haksız ve hukuki dayanaktan yoksun olduğunu savunarak karşı davanın reddini istemiştir. III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dava konusu “Mangala" oyununun binlerce yıldır oynandığı, Türkçe ilk bilimsel çalışmanın Prof. Dr. ... And tarafından yapıldığı, oyun ile ilgili tarihsel sürecin yüzyıllardır var olduğu, tarafların oyun kurallarını belirleme noktasındaki sahiplenişlerinin ise bilimsel ve tarihi altyapıdan uzak görüldüğü, “Mangala” oyununun, dünya kültür mirasının süreklilik gösteren önemli örneklerinden biri olarak değerlendirilmesi gerektiği, oyunun dünyanın farklı coğrafyalarında değişik isimlerle oynandığı, kural ve taş sayısı açısından değişiklik gösterdiği, davacının oyuna kendisinin eklediği 4 kuralın oyunu ... hale getirdiğini ve hususiyetini ispatlayamadığı, somut olmayan geleneksel kültürel miras ürünleri arasında yer ... oyunun farklı yörelerde pek çok farklı kural ve şekillerde oynandığı, davacıların ... eseri niteliği kazandıracak seviyede bulunmadığı, haksız rekabet şartlarının oluşmadığı, dava konusu kitabın yanında hediye olarak verilen oyunun ambalaj, ambalajın rengi, üzerindeki resim ve süslemeler, yazı şekli açısından incelendiğinde, davacı/karşı davalı tarafından satılan ürün ile davalı/karşı davacı yanın satışa sunduğu ürün arasında karıştırılma ihtimalinin bulunmadığı, davalı/ karşı davacının iddialarını somutlaştıran herhangi bir belge veya delile rastlanmadığı, davalı- karşı davacı şirketin 2014/28090 sayılı MANGALA markasını 16. sınıfta tescil ettirdiği, davacı- karşı davalı ... adına 2012/69665 sayılı 41. sınıfta 'MANGALA" markasının da tescilinin sağlandığı, davalı- karşı davacı şirketin kitap satışı adı altında oyunu sattığı ve dolayısıyla kendi tescil sınıfında yer almayan faaliyetleri gerçekleştirdiği, bu faaliyetler sonucunda haksız kazanç elde ederek, davacı/karşı davalıların marka haklarını ihlal ettiğinin ileri sürüldüğü, bilirkişilerin 28. sınıfta oyunlar ve oyuncaklar kategorisinde “Mangala” ibareli herhangi bir marka tesciline rastlanılmadığını, oyun/oyuncak olarak korunmaya değer bir marka hakkından söz edilemeyeceğini, davalı şirketin tescilli hakkını kullandığını bildirdikleri, bir başka davada davaya konu ürünün ... niteliğinde bulunmadığının tespit edildiği, marka hükümsüzlüğü ve tecavüz iddialarının yönünden yapılan inceleme ise huzurdaki dava konusu ve taleplerin tarafları farklı olduğundan sonuca etkisinin bulunmadığı, mangalanın 4000 yıllık geçmişi ve farklı coğrafyalarda oynanması sebebiyle somut olmayan kültür mirası sayıldığı, anonim ... olan oyunun işlenme yoluyla ... bir ... sayılması için yeterli kanıtlarla desteklenmediği, piyasaya sunulan oyunların iltibas oluşturacak derecede benzemediği, haksız rekabet oluşmadığı, davacıların çalışmalarının sonucunda piyasaya sundukları oyunun ... niteliği taşımadığı, marka hakkına tecavüzün bulunmadığı, karşı dava açısından haksız rekabetin şartlarının oluşmadığı gerekçesiyle asıl ve karşı davanın reddine karar verilmiştir. IV. İSTİNAF A. İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar- karşı davalılar vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur. B. İstinaf Sebepleri Davacılar-karşı davalılar vekili istinaf dilekçesinde özetle; sundukları belgeselin izlenmediğini, referans alınan kitabın dava tarihinden sonra davalı şirket tarafından basıldığını, o kitapta da oyun kuralları kısmında müvekkilinin sitesinin gösterildiğini, kelimenin Türk kökeninin bulunmadığını, bilirkişilerin başka dosyalarda farklı görüşe vardıklarını, çelişkiye düştüklerini, müvekkilinin şikayetleri ile haksız rekabet suçu yönünden ceza davalarının açıldığını, müvekkillerinin oyun kurallarını yazıp belli bir disipline oturtmadan, kutu oyunu olarak tasarlamadan önce oyunun bilinmediğini, davalı şirketin oyunun kurallar bütününü hangi kaynaktan aldığını gösteremediğini, davacıların oyunu standart bir forma kavuşturup ticari ürün haline dönüştürdüğünü, haksız rekabet hükümleri kapsamında iş ürünü olarak korunabileceğini, oyunun müvekkillerinden önce Dünyada üretilmediğini, davalıların ise taklit yoluyla imal ettiklerini, davalının kitabında ... belirtmedikleri Mangala Türk Zeka ve Strateji Oyunu’nun kuralları ve hikayesinin yazanın belli olduğunu, oyunun bugüne kadar gelmediğini, müvekkilinin yazdığı oyun kurallarını 1.000.000 kişiye öğrettiğini, oyunun ... vasfı taşıdığını, müvekkilinin bu oyuna uluslararası spor branşlarına girecek nitelik kazandırdığını, ilk defa binlerce kişinin aynı anda müvekkilin yazdığı onlarca maddelik yönerge ve kurallara uyarak turnuvalar, festivaller ve müsabakalarda yarışmaya başladığını, liglerin oluşturulduğunu, kulüplerin kurulmaya başlandığını, derneklerin, federasyonların faaliyet alanları içinde tüzüklerinde Mangala Türk Zeka ve Strateji Oyunu’na yer verdiklerini, başka dosyalarda müvekkilleri lehine bilirkişi raporlarının sunulduğunu, kararlar verildiğini, ceza davaları açıldığını, tescilli markalardan hiç bahsedilmediğini ileri sürerek kararın kaldırılmasını istemiştir. C. Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının geleneksel kültürel mirasımızda bulunan bir oyunun ülkemizde yeniden tanınmasına önemli katkılar verdiği, bu katkıların dava konusu mangala oyununa hususiyet taşıyacak derecede ve dolayısıyla ... niteliği kazandıracak seviyede olmadığı, ortaya koyduğu ürünün işleme ... olarak da kabul edilemeyeceği, her iki tarafın ürünleri arasında sunuş biçimi şekil ve format farklılıkları bulunduğu, iltibas tehlikesinin oluşmadığı, anonim olduğu raporla tespit edilen oyunun tüketicilerin beğenisine herkesçe sunulabileceği, bu alanda rekabetin açık olduğu, oyunla ilgili marka tescilinin doğrudan bir tekel hakkı vermeyeceği, davalı ürününün belirgin olan farklılığı karşısında somut olay bakımından haksız rekabetten söz edilemeyeceği, davalının da 2014/28090 sayılı mangala ibareli 16. sınıfta tescilli markasının bulunduğu gerekçesiyle davacılar- karşı davalılar vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir. V. TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar- karşı davalılar vekili temyiz isteminde bulunmuştur. B. Temyiz Sebepleri Davacılar-karşı davalılar vekili temyiz dilekçesinde özetle; davanın ana konusunun davalı şirketin Eylül 2015 tarihinde yayınladığı 22 sahifelik kitabın 18 sahifesinde yer ... bilgilerin müvekkili ...’ın 03.06.2009 tarihinde tescil ettirdiği ve daha önce hiçbir yerde yayınlanmamış bilgileri içermesi olduğunu, davalı/karşı davacının mevcut oyun kurallarının hangi kaynakta yazdığını ispatlayamadığını, itiraz ettikleri bilirkişi raporunun gerekçeli karara dayanak yapıldığını, sundukları belgeselin izlenmediğini, referans alınan kitabın dava tarihinden sonra 2016 yılında davalı şirket tarafından basıldığını, o kitapta da oyun kuralları kısmında müvekkilinin sitesinin gösterildiğini, kelimenin Türk kökeninin bulunmadığını, bilirkişilerin başka dosyalarda farklı görüşe vardıklarını, çelişkiye düştüklerini, müvekkilinin şikayetleri ile haksız rekabet suçu yönünden ceza davalarının açıldığını, müvekkillerinin oyun kurallarını yazıp belli bir disipline oturtmadan, kutu oyunu olarak tasarlamadan önce oyunun bilinmediğini ve oynanmadığını, davalı şirketin oyunun kurallar bütününü hangi kaynaktan aldığını gösteremediğini, davacıların oyunu standart bir forma kavuşturup ticari ürün haline dönüştürdüğünü, herkes ve her düzey için pratik bir şekle kavuşturduğunu, haksız rekabet hükümleri kapsamında iş ürünü olarak korunabileceğini, oyunun müvekkillerinden önce Dünyada üretilmediğini, davalıların ise taklit yoluyla imal ettiklerini, davalının kitabında ... belirtmedikleri Mangala Türk Zeka ve Strateji Oyunu’nun kuralları ve hikayesinin yazanın belli olduğunu, oyunun bugüne kadar gelmediğini, somut olmayan kültürel miras niteliği taşımadığını, müvekkilinin yazdığı oyun kurallarını 1.000.000 kişiye öğrettiğini, müvekkilinin kuralları ile kültürel miras olarak anılmaya başlandığını, müvekkilin tescili gerçekleştirmeden önce yararlandığı yüzlerce hikayelerin, anı ve tarih kitaplarının ... olduğunu, bu kitapların hiç birisinde bulunmayan oyun kuralları bütünü ve oyunu marka yapan, ayrıştırıcı kılan Türkçe kelime olmayan “Mangala Türk Zeka ve Strateji Oyunu” adının ... sayılmamasını anlaşılamadığını, daha önce böyle bir ürünün ticari bir meta olarak sunulmadığını, müvekkilinin bu oyuna uluslararası spor branşlarına girecek nitelik kazandırdığını, ilk defa binlerce kişinin aynı anda müvekkilin yazdığı onlarca maddelik yönerge ve kurallara uyarak turnuvalar, festivaller ve müsabakalarda yarışmaya başladığını, liglerin oluşturulduğunu, kulüplerin kurulmaya başlandığını, derneklerin, federasyonların faaliyet alanları içinde tüzüklerinde Mangala Türk Zeka ve Strateji Oyunu’na yer verdiklerini, başka dosyalarda müvekkilleri lehine bilirkişi raporlarının sunulduğunu, kararlar verildiğini, ceza davaları açıldığını, tescilli tasarım ve markalardan hiç bahsedilmediğini, oyunun spor dalı ve eğitim aracı olarak kullanılmasının, ambalaj türevleri anlamında kullanılan 16. sınıfın değil 41. sınıfın içeriğine dahil edilmesi gerektiğini ileri sürerek kararın bozulmasını istemiştir. C. Gerekçe 1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Asıl dava, markaya tecavüzün önlenmesi, işlemenin yasaklanması, maddi ve manevi tazminatın tahsili, karşı dava haksız rekabetin önlenmesi manevi tazminatın tahsili istemine ilişkindir. 2. İlgili Hukuk 1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 ... maddeleri. 2. 5846 sayılı Kanun'un 1 ve 6 ncı maddesi. 3. 6102 sayılı Kanun'un 55 ... maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi. 3. Değerlendirme 1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davacılar- karşı davalılar vekilinin aşağıdaki paragrafın kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir. 2. Asıl davada davacılar vekili, markaya dayalı taleplerinin yanında “Mangala Türk Zeka ve Strateji Oyunu” kurallarının ilim ve edebiyat eseri olarak tescil edildiğini, ayrıca davalıların haksız rekabet ettiğini ileri sürerek davalıların mangala isminin kullanımının ve oyun kurallarının işlenmesinin yasaklanmasını, 5846 sayılı Kanun'un 68 ... maddesinin birinci fıkrası uyarınca tespit edilecek rayiç bedelin ve üç kat tazminat bedeli olarak şimdilik 10.000,00 TL’nin ve 50.000,00 TL manevi tazminatın tahsilini istemiştir. Aynı davacıların Ankara 4. Fikri ve Sınai Haklar Mahkemesinin 2017/66 E. sayılı dosyasında işbu davada dava dışı olan kişilere karşı açtığı davada Mahkemece davacı tarafın ülkemizde, çeşitli ülkelerde ve bölgelerde değişik formalarda (tahta veya ... zeminde ve değişen sayıda taşlarla) oynanan oyunu standart bir forma kavuşturup “Mangala Türk Zeka ve Strateji Oyunu” olarak ticari bir ürün haline dönüştürdüğü, her ne kadar 5846 sayılı Kanun kapsamında “...” olarak koruma bulmasa da bu haliyle davacının iş ürünü olarak 6102 sayılı Kanun'un “Haksız Rekabet” hükümleri kapsamında iş ürünü olarak korunabileceğinin değerlendirildiği, ancak dosya kapsamında bu iş ürününün her ne şekilde davalı tarafından kullanıldığına ilişkin, oyun kurallarının kısaca gösterildiği web sitesi örneği dışında herhangi bir bilgi veya belgeye rastlanılmadığı, iş ürünü üzerindeki 6102 sayılı Kanun kapsamındaki hakkının ihlal edildiği kanaatinin oluşmadığı kabul edilmiştir. Asıl dava davacılarının istinaf itirazları Bölge Adliye Mahkemesince, temyiz itirazları da Yargıtay'ca reddedilmiştir. Bu bakımdan dava konusu ürünün ... niteliği taşımadığı ... hale gelmiştir. Ne var ki Ankara 4. Fikri ve Sınai Haklar Mahkemesinin 2017/66 E. sayılı dosyasından verilen karara o davanın davalı- karşı davacıları da istinaf itirazları ile sürmüş, Ankara Bölge Adliye Mahkemesinin 2019/1044 E., 2021/254 K. sayılı ilamı ile karşı davacıların karşı davaya yönelik istinaf itirazları kabul edilip karşı davalı ... adına tescilli markanın hükümsüzlüğüne karar verilmiş, Bölge Adliye Mahkemesinin aynı kararının gerekçe bölümünde dava konusu oyunun 5846 sayılı Kanun anlamında hususiyet/ özgünlük arz etmediğinden “...” vasfını taşımadığı, bununla birlikte davacı/karşı davalı tarafın ülkemizde, çeşitli ülkelerde ve bölgelerde değişik formlarda oynanan oyunu standart bir forma kavuşturarak “Mangala Türk Zeka ve Strateji Oyunu” olarak ticari bir ürün haline dönüştürdüğü, davacının iş ürününün haksız rekabet hükümleri kapsamında korunabileceği, ancak dosya kapsamında bu iş ürününün ne şekilde davalı tarafından kullanıldığının ispat edilemediği, dolayısıyla haksız rekabet koşullarının oluşmadığı hususlarının anlaşıldığı gerekçesine yer verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı anılan davanın davacıları-karşı davalısı tarafından temyiz edilmiş, Dairemizin 21.03.2023 tarih, 2021/4258 E., 2023/1720 K. sayılı ilamı ile temyiz itirazları reddedilmiştir. Davacılar, davalı ... ... ... tarafından yazılan ve davalı şirket tarafından basılan kitap ile ekinde verilen oyunun büyük oranda kendi oyunlarından alındığını ileri sürmüş, çeşitli broşürler, video kayıtları, CD'ler gibi dökümanlar sunmuştur. Bu bakımdan her ne kadar dava konusu oyunun ... niteliği taşımadığı anlaşılıyorsa da 6102 sayılı Kanun'un 55 ... maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca davalılara ait kitap ve davacıların oyun kurallarının karşılaştırılması, bu hususta konusunda uzman bir bilirkişi heyetinden rapor alınması, davalılarca davacıların iş ürününden yetkisiz yararlanıp yararlanmadıklarının belirlenmesi ve sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken asıl davada eksik incelemeye dayalı yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiştir. VI. KARAR Açıklanan sebeplerle; 1. Davacılar- karşı davalılar vekilinin bozma kapsamı dışındaki temyiz itirazlarının REDDİNE, 2. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, 3. İlk Derece Mahkemesinin asıl davaya yönelik kararının BOZULMASINA, Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgililere iadesine, Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 18.01.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.