Yargıtay 11. Hukuk Dairesi · E. 2022/4097 · K. 2024/739

11. Hukuk Dairesi         2022/4097 E.  ,  2024/739 K. "İçtihat Metni" İNCELENEN KARARIN MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi SAYISI : 2020/503 Esas, 2021/1606 Karar vekili Avukat ... DAVALILAR : 1. Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü vekili Avukat ... ... 2.... (TÜRKPATENT) vekili Avukat ... DAVA TARİHİ : HÜKÜM : Davanın Kabulü (Esas hakkında yeniden hüküm tesis edilmek suretiyle) İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 4. Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi SAYISI : 2017/52 E., 2018/380 K. Taraflar arasındaki Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu (YİDK) kararının iptali davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir. Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I. DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde; davalı şirketin müvekkilinin 2015/08809-2 ve 3 sıra nolu tasarımlarının ... ve ayırt edici olmadığı iddialarının gerçeği yansıtmadığını, iddialarına dayanak gösterilen ürünler ile müvekkilinin tasarımlarının birbirinden farklı olduğunu ve müvekkiline ait tasarımların yenilik ve ayırt edicilik kriterlerini haiz olduğunu, davalının itirazında 2015/08809-2 ve 3 sayılı tasarımlar için 2009/05418-04 ve 08 nolu tasarımları; 85/089365 sayılı ‘...’ ibareli markasını ve müvekkilinin 2014/53161 sayılı ‘... Karadeniz ... Çayı’ ibareli markasını gerekçe göstererek itirazda bulunduğunu, itiraza mesnet tasarım ve markalar arasında görsel açıdan birçok farklılık bulunduğunu, ayrıca ‘... Çayı’nın marka olarak davalı firmanın tekelinde olmadığını, kaldı ki yazı tiplerinin de birbirinden farklı olduğunu, davalının itirazına gerekçe olarak gösterdiği 2014/53161 nolu tescilli markanın müvekkiline ait olduğunu, yine itiraza gerekçe gösterilen wayback machine arşiv sitesinde yer ... ürün görselinin müvekkilinin 2014/53161 nolu tescilli marka örneğinin görseli olduğunu, 8.06.2013 kayıt tarihinin hatalı olduğunu, avansas internet sitesinin “Bu ürünü alanlar bunu da aldı”, “Bu ürüne bakanlar buna da baktı” yan ekran uygulamalarının söz konusu hataya yol açtığını; söz konusu arşiv sitesindeki 2014, 2015 yıllarına ait kayıtlarda müvekkilinin tasarımına rastlanmadığını, dolayısıyla wayback machine arşiv sitesinin kayıtlarının mevcut davada dikkate alınmaması gerektiğini, davalı şirket markasının esaslı unsurunun "..." ibaresi, müvekkilinin markasının esaslı unsurunun ise "..." ibaresi olduğunu, Çay tüketicisinin ürünün markasına dikkat ettiğini, ... ve kırmızı renklerin de davalı şirketin tekelinde olmadığını ve bu renkleri ambalajında kullanan ... şirketin de davalı olmadığını, çay emtiasında ... ve kırmızı renklerin yaygın olarak kullanılmakta olduğunu, çay filizi görselinin de yaygın olarak kullanıldığını ileri sürerek 2016/T-713 sayılı YİDK kararının iptaline ve 2015/08809-2 ve 3 sıra nolu tasarımların tesciline karar verilmesini talep etmiştir. II. CEVAP 1.Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde; müvekkili Kurum kararının usul ve yasaya uygun bulunduğunu savunarak, davanın reddine karar verilmesini istemiştir. 2. Davalı Şirket vekili cevap dilekçesinde; tescil edilmek istenen tasarımlarda müvekkili tarafından yaygın ve belirgin şekilde kullanılan marka ve tasarımlara yer verildiğini, davacının “... çayı”nın ve “Rize Çayı”nın marka olarak müvekkili kurumun tekelinde olmadığını iddia ettiğini, ancak bir markanın tescil edilmesindeki asıl amacın onu koruma altına alarak tescil ettirenin kullanımına hasredilmesini sağlamak olduğunu, aksi halde tescil edilmesinin bir anlamı kalmayacağını savunarak, davanın reddine karar verilmesini istemiştir. III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dava konusu 2015/08809-2 nolu tasarım açısındanın 08.06.2013 tarihli reklamda yayınlanan görsel ürün ile aynı olduğu, yine dava konusu 2015/08809-3 nolu tasarımın ise 11.06.2012 tarihli reklamda yayınlanan görsel ürün ile aynı olduğu, her iki tasarımın da başvuru tarihinin 25.12.2015 olduğundan hareketle yenilik unsuruna esas geriye yönelik 12 aylık süre başlangıcının ise 25.12.2014 olacağı, dolayısyla 11.06.2012 ve 08.06.2013 tarihli reklamda yayınlanan görsel ürünlerin yenilik kırıcı bulunduğu, her iki reklam tarihlerinin aksi ispat da olunmadığından bu tarihlerin esas alınmaları gerektiği gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiştir. IV. İSTİNAF A. İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur. B. İstinaf Sebepleri Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; Yerel Mahkeme tarafından eksik ve hatalı inceleme neticesinde kurulan hükmün usule ve esasa açıkça aykırı bulunduğunu, mahkemenin delil vasfı bulunmayan bir görsele dayanarak yaptığı değerlendirmenin hatalı olduğunu, henüz kullanılmayan ve hatta yaratılmayan bir tasarım ile o tarih aralığında ürün satışı yapılmasının mümkün bulunmadığını, davaya konu tasarımların özgünlük, yenilik ve ayırt edicilik kriterlerinin tamamını karşılamakta olup aksinin dava dışı Avansas'a ait internet sitesinden alındığı iddia edilen görseller dışında herhangi bir delille ispat edilemediğini, söz konusu görsellerin varlığının dahi şüpheli olduğunu, bilirkişi raporundaki tespitler de görsellerin delil olarak kabul edilmesi ve edilmemesi ihtimalleri doğrultusunda iki ayrı değerlendirme yapıldığını, söz konusu görsellerin anılan web sitesinin iddia edildiği tarihlerdeki kayıtları olduğu yönünde hiçbir belirleme, tespit yahut araştırmaya yer verilmediğini, davaya konu tasarımların yenilik vasfı taşımadığı yönündeki tespitin hatalı olduğunu ileri sürerek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasını ve davanın kabulüne karar verilmesini istemiştir. C. Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacı Şirket tarafından yapılan tasarım başvurusuna davalı Şirketin kendine ait 85/089365 sayılı "... Çayı" ibareli marka, davacıya ait 2014/53161 sayılı marka, 11.06.2012 tarihli www.avansas.com sitesindeki görseller, davacıya ait 2012/92427 sayılı marka ve davalıya ait 85/089392 sayılı "Rize Çayı" markasını mesnet göstererek itiraz ettiği, yapılan itiraz üzerine dava konusu edilen YİDK kararı ile 2015/08809-2 nolu tasarımda itiraza gerekçe gösterilen 85/89365 sayılı markanın benzerinin kullanılması ve işbu tasarımın tescil sahibi adına 2014/53161 sayılı marka ile aynen tescilli olması, 2015/08809-3 nolu tasarımda ise, itiraza gerekçe olarak gösterilen 85/89392 sayılı markanın aynen kullanılması, ayrıca işbu tasarımın tescil sahibi adına 2012/91427 sayı ile tescilli olması nedeniyle itiraz konusu 2015/08809-2 ve 3 nolu tasarımların yenilik ve ayırtedicilik vasfının bulunmadığı gerekçesiyle itirazın kabulüne karar verildiği, davalı Şirketin diğer itiraz gerekçelerine yer verilmediği ve bu karara karşı davalı Şirket tarafından itiraz da edilmediği, böylece tasarımların tescillerinin iptaline karar verildiğinin anlaşıldığı, YİDK kararının iptali davalarında, YİDK karar tarihindeki hukuki duruma ve Kuruma sunulan delillere göre uyuşmazlığın çözümlenmesi gerektiği, iptali istenen YİDK kararında tartışılmayan hususların YİDK kararının iptali istemli davalarda da tartışılmasının mümkün olmadığı, İlk Derece Mahkemesince, davacının başvuru konusu yaptığı 2015/08809-2,3 nolu tasarımların 85/89365, 2014/53161, 85/89392 ve 2012/91427 sayılı markalar karşısında yenilik vasfının bulunup bulunmadığı hususlarında bir tartışma yapılması ve sonucuna göre karar verilmesi gerekirken YİDK kararında tartışılmamış olan 11.06.2012 ve 08.06.2013 tarihli reklamlar dikkate alınarak hüküm kurulmasının doğru olmadığı, diğer yandan dosya kapsamında görüşüne başvurulan bilirkişiler tarafından düzenlenen 17.09.2018 tarihli bilirkişi raporunda, dava konusu tasarımların itiraz aşamasında sunulan, 11.06.2012 ve 08.06.2013 tarihli görseller dışındaki diğer görseller karşısında ... ve ayırt edici olduğu belirlendiğinden davanın kabulünün gerektiği gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüyle İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına TÜRKPATENT'in 2016/T-713 sayılı YİDK kararının iptaline, tescil talebi idari nitelikte olduğundan davacı vekilinin tescil talebinin reddine karar verilmiştir. V. TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur. B. Temyiz Sebepleri 1.Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde özetle; Bölge Adliye Mahkemesi kararında da belirtildiği üzere YİDK kararının iptali davalarında karar tarihindeki hukuki duruma ve Kuruma sunulan delillere göre uyuşmazlığın çözümünün gerektiğini, 08.06.2013 ve 11.06.2012 tarihli www.avansas.com internet sitesinde yer ... görsellerin YİDK'e başvuru sırasında sunulduğunu, her ne kadar YİDK kararında bu görsellerden bahsedilmemişse de yargılamada dikkate alınabileceğini, bu kapsamda YİDK kararının yerinde olduğunu, davanın reddi gerekirken kabulünün usul ve yasaya aykırı olduğunu ileri sürerek kararın bozulmasını istemiştir. 2. Davalı Şirket vekili temyiz dilekçesinde özetle; davacının davaya konu tasarım başvurusunun müvekkiline ait markalar nedeniyle marka tescili yoluyla elde edemeyeceği çeşitli ibareleri tasarım olarak tescil ederek kullanmak ve böylece müvekkilinin markalarının sağladığı korumayı etkisiz kılmak amacına dayandığını, tasarımların farklılıklarından çok ortak özellikleri dikkate alındığında davacının davaya konu tasarımlarının ayırt edici olmadığı gibi ... de olmadığını ileri sürerek kararın bozulmasını istemiştir. C. Gerekçe 1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, çoklu endüstriyel tasarım başvurusunun kısmen iptaline dair YİDK kararının iptali istemli davada, YİDK'e itiraz aşamasında sunulmasına rağmen itirazın kabulüyle başvurunun iptaline gerekçe yapılmayan itiraz konularının, mutlak yenilik ilkesi gereğince YİDK iptal talepli davada, Mahkemece değerlendirilip değerlendirilemeyeceği mutlak yenilik incelemesinin re'sen yapılıp yapılamayacağı noktasındadır. 2. İlgili Hukuk 1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 ... maddeleri, 2. 554 sayılı Endüstriyel Tasarımların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin (554 sayılı KHK) 5 ila 10 uncu maddeleri, 3. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 29.03.2023 tarih ve 2021/11-943 E. ve 2023/288 K. sayılı kararı 3. Değerlendirme Dava, çoklu endüstriyel tasarım başvurusunda, başvurunun kısmen iptaline dair YİDK kararının iptali istemine ilişkin olup, davacının endüstriyel tasarım başvurusuna davalı ... Müdürlük tarafından gerek kendisine ve gerekse de davacıya ait markalar ile endüstriyel tasarımların yanında www.youtube.com ve www.avansas.com adlı internet sitelerindeki reklam görselleri mesnet gösterilerek, başvurunun ... ve ayırt edici olmadığı yönünde itirazda bulunulmuş; YİDK tarafından yapılan inceleme sonunda 2015/08809-2 nolu tasarımın itiraza mesnet 85/89365 sayılı markayla genel izlenim itibariyle benzer olduğu gibi davacının 2014/53161 sayılı markasıyla da aynen tescilli olduğu; 2015/08809-3 nolu tasarımın ise itiraza mesnet 85/89392 sayılı markayla aynen kullanıldığı gibi davacının 2012/91427 sayılı markasıyla da aynen tescilli olduğu gerekçesiyle itiraza mesnet diğer markalar, endüstriyel tasarımlar ve internet sitesi görselleri değerlendirmeye alınmaksızın itirazın kabulüyle 2015/08809-2 ve 3 nolu tasarımların tescilinin iptaline karar verilmiştir. Anılan YİDK kararının iptali istemli davada İlk Derece Mahkemesince alınan bilirkişi raporunda, tescili iptal edilen tasarımların 08.06.2013 ve 11.06.2012 tarihli www.avansas.com adlı internet sitesi görselleri karşısında yenilik ve ayırt edicilik koşulunu sağlamadıkları bu görsellerin yenilik kırıcı oldukları, diğer itiraz konuları karşısında başvurunun ... ve ayırt edici olduğu mütlaa edilmiş, İlk Derece Mahkemesince de anılan rapora itibar edilerek davanın reddine karar verilmiştir. Kararı istinaf edilmesi üzerine inceleyen Bölge Adliye Mahkemesi kararında ise Dairemizin birçok kararında açıklandığı üzere 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin (556 sayılı KHK) 53 üncü maddesi uyarınca açılan YİDK kararlarının iptali davalarında YİDK karar tarihindeki hukuki durum ve Kuruma sunulan delillere göre uyuşmazlığın çözümlenmesi gerektiği, YİDK tarafından tartışılmayan hususların YİDK kararının iptali istemli davalarda da tartışılmasının mümkün olmadığı, buradan hareketle 08.06.2013 ve 11.06.2012 tarihli www.avansas.com adlı internet sitesi görsellerinin de YİDK tarafından değerlendirilmemiş olması nedeniyle eldeki davada değerlendirmeye alınamayacağı gerekçesiyle İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak davanın reddine karar verilmiştir. 554 sayılı KHK’nın 5 ... maddesinde ... ve ayırt edici tasarımların belge verilerek korunacakları; başka bir deyişle bir tasarımın hukuken korunabilmesi için ... ve ayırt edici niteliğe sahip olması gerektiği, bir tasarım başvurusunun tescil edilebilmesi için; tasarımın aynısının başvuru veya rüçhan tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış olması ve ayrıca önceki tasarım görsellerine göre ayırt edicilik özelliğinin bulunması gerektiği düzenlenmiştir. Aynı KHK'nın 6 ncı maddesinde, bir tasarımın aynısı, başvuru veya rüçhan tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış ise o tasarımın ... kabul edileceğine yer verilmiş, sadece ... ayrıntılarda farklılık gösteren tasarımların aynı sayılacakları belirtilmiştir. Buna göre bir tasarımın ... sayılabilmesi için o tasarımın mutlak yenilik özelliği taşıması, eş anlatımla söz konusu tasarımın dünya çapında daha önce kamuya hiç sunulmamış olması gereklidir. Kamu düzenine ilişkin olan mutlak yenilik unsurunun, YİDK iptali davaları ile endüstriyel tasarımların 554 sayılı KHK'nın 43 üncü maddesi kapsamında hükümsüzlüğü istemli davalarda; mahkemelerce YİDK tarafından değerlendirmeye alınan, YİDK'e itiraz konusu olarak sunulan ve hatta YİDK iptali istemli davalarda taraflarca sunulan bilgi ve belgelerle dahi bağlı kalınmaksızın re'sen araştırılması ve tasarımın mutlak yenilik unsuruna sahip olup olmadığının belirlenmesi zorunludur. YİDK tarafından da re'sen mutlak yenilik incelemesi yapılması gerekir. YİDK hem itiraza mesnet bilgi ve belgeler kapsamında hem de re'sen mutlak yeniliği incelemelidir. Aksinin kabulü tasarım hukukunda mutlak yenilik unsurunun kamu düzenine ilişkin olması ilkesiyle bağdaşmaz. Nitekim Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 29.03.2023 tarihli, 2021/11-943 E. ve 2023/288 K. sayılı kararı da bu yöndedir. Ayırt edicilik kavramı ise 554 sayılı KHK'nın 7 nci maddesinde, tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenim ile diğer bir tasarımın böyle bir kullanıcıda bıraktığı genel izlenim arasında belirgin farklılık olarak tanımlanmıştır. Başka bir deyişle koruma talep edilen tasarımın ayırt edici niteliğinden bahsedilebilmesi için tasarımın bütününün önceki tasarımlara nazaran genel izlenim itibariyle farklı olduğu hissini uyandırması gerekli olup ayırt edicilik değerlendirmesinde markalardaki ... tüketici kitlesinden farklı olarak “bilgilenmiş kullanıcı” kitlesinin görüşleri dikkate alınmalıdır. Bilgilenmiş kullanıcı ise o ürün grubunda uzman olan kişiler değil, ancak tasarıma konu ürünün kullanıcıları arasında bulunan ve genel kitleye nazaran ürünlerin dış görünüşüne değer veren, yeteri kadar bilgi sahibi, titiz ve dikkatli kişilerdir. Ayrıca ayırt edici nitelik araştırması yapılırken farklılıklara bakılmakla birlikte ağırlık, kıyaslanan tasarımların ortak özelliklerine verilecektir. Hemen belirtmek gerekir ki, ayırt edicilik unsurunun incelenmesinde mutlak yenilik unsurundan farklı olarak re'sen inceleme yapılması, ayırt edicilik unsurunun kamu düzeniyle ilgisi bulunmadığından mümkün olmayıp, mahkemelerce taraflarca getirilme ilkesi çerçevesinde tarafların getirdiği bilgi ve belgeler kapsamında bir inceleme yapılmalıdır. Gerek mutlak yenilik ve gerekse de ayırt edicilik incelemeleri genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözümlenmesi mümkün olmayan, ... ve teknik bilgi gerektiren hususlar olduğundan mahkemelerce alanında uzman bilirkişiler marifetiyle yapılmalıdır. Bu itibarla somut olaya dönüldüğünde, kamu düzenine ilişkin olan mutlak yenilik araştırmasının YİDK tarafından değerlendirmeye alınan, YİDK'e itiraz konusu olarak sunulan ve hatta YİDK iptali istemli davalarda taraflarca sunulan bilgi ve belgelerle dahi bağlı kalınmaksızın re'sen yapılması gerektiği gözetilerek, İlk Derece Mahkemesince alınan bilirkişi raporunda davalının YİDK'e itiraz aşamasında sunduğu 08.06.2013 ve 11.06.2012 tarihli www.avansas.com adlı internet sitesi görsellerinin yenilik kırıcı olduğu tespit edildiğine göre bu husus dikkate alınarak karar verilmesi; şayet mutlak yenilik incelemesinin denetime elverişli veya yeterli görülmemesi halinde, alanında uzman bilirkişiler marifetiyle yeniden mutlak yenilik incelemesi yapılması ve bu incelemenin sonucuna göre yapılacak değerlendirmeyle bir karar verilmesi gerekirken yazılı gerekçeyle İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak yeniden hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmesi doğru olmamış ve bozmayı gerektirmiştir. VI. KARAR Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Bozma sebebine göre davalılar vekillerinin diğer temyiz itirazlarının incelenmesine şimdilik yer olmadığına, Peşin alınan temyiz karar harcının istekleri halinde ilgililere iadesine, Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 05.02.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.