Yargıtay 10. Hukuk Dairesi · E. 2022/6454 · K. 2023/4941

10. Hukuk Dairesi         2022/6454 E.  ,  2023/4941 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi SAYISI : 2022/454 E., 2022/594 K. KARAR : Esastan Red İLK DERECE MAHKEMESİ : Alaca Asliye Hukuk Mahkemesi SAYISI : 2019/159 E., 2021/296 K. Taraflar arasındaki hizmet tespiti tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın hak düşürücü süre nedeniyle reddine karar verilmiştir. Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle;kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I. DAVA Davacı vekili dilekçesinde özetle; müvekkilinin Kızkaraca Köyü Muhtarlığına bağlı olarak 02.12.1991-30.11.1992, 01.12.1998-01.12.1999, 01.10.2001-01.05.2002, 18.07.2003-18.07.2004, 24.02.2004-24.02.2005, 10.04.2005-10.04.2006, 10.04.2006-10.04.2007, 10.04.2007-30.12.2007, 01.01.2008-01.01.2009 tarihleri arasında köy kır bekçiliği yaptığını, bazı yıllara ait kaymakamlık onaylı mazbataları, köy karar defteri sureti bulunduğunu, ilgili mazbata ve kararların kaymakamlıktan ve köy muhtarlığından istenmesini, bekçi olarak çalışmış olmasına rağmen bu çalışmaların işveren tarafından sigortaya bildirilmediğini belirterek davanın kabulüne davalı köy tüzel kişiliği nezdinde çalıştığının tespiti ile tesciline, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. II. CEVAP Davalı Kurum vekili, davacının 02.12.1991 tarihinden itibaren 01.01.2009 tarihine kadar kesintili olarak Kızkaraca köyünde köy bekçisi olarak çalıştığını iddia ettiğini, hizmet tespitine karar verilmesini talep ettiğini, kurum kayıtlarında davacının belirtilen dönemlerde davalı iş yerinde sigortalılığının bulunmadığını, davacının tespiti talep ettiği çalışma süresinin kesintili olduğunu, 2009 yılında sona erdiğini ve hak düşürücü sürenin geçtiğini, işveren olan köy hükmi şahsiyetine bağlılıkları ve onun yetkili organlarının emir ve talimatı dairesindeki mesaileri dolayısıyla köy bütçesinden aylık ücret almaları halinde hizmet akdine dayanarak çalıştıklarının kabul edilmesi ve bu durumda olanların sigortalı sayılmaları gerektiğini, davacının köy personeli sıfatı ile köy bütçesinden ücret aldığının muhtarlık tarafından tutulan geçerli defter ve belgelerle ispatlanmasının gerektiğini, aksi halde sigortalı sayılmasının mümkün olmadığını, hizmet tespiti talep edildiği yıllardaki muhtar ve köy azalarının tanık olarak dinlenmeleri gerektiğini, davacının eşine köy bekçisi sıfatı ile kıyafet, silah verilip verilmediğinin de araştırılması gerektiğini belirterek davanın reddine, yargılama gideri ile vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini cevap ve talep etmiştir. III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın hak düşürücü süre nedeniyle reddine, karar verilmiştir. IV. İSTİNAF A. İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur. B. İstinaf Sebepleri Davacı istinaf dilekçesinde özetle; işbu davaya ilişkin taraflarına düşen ispat yükümlülüğünü yerine getirdiklerini, dosya kapsamında yazılı olarak müvekkilinin çalışma olgusunun ispatlandığını, kamu tanıkları ve davacı tanıklarının da istikrarlı beyanları yazılı delil başlangıcı niteliğinde olduğunu, müvekkilinin belirtilen tarih aralıklarındaki çalışmalarının ispatlandığını, dosya kapsamındaki deliller müvekkilin çalışmaları için birer işe giriş bildirgesi mahiyetinde olup, hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözetilmeliyken yerel mahkemece hatalı hüküm tesis edildiğini, 15.06.2021 tarihli bilirkişi raporunda müvekkilinin bekçi olarak çalıştığı gün sayısının 2630 gün olarak belirtilmesine rağmen, yerel mahkemece, bu raporun neden hüküm tesis etmeye elverişsiz olduğunun hukuki izahtan vareste olduğunu, tüm bu nedenlerle usul ve yasaya açıkça aykırı yerel mahkeme ilamının kaldırılmasını ve haklı davanın kabulüne karar verilmesi gerektiğini belirterek istinaf başvurusunda bulunmuştur. C. Gerekçe ve Sonuç Dosyadaki yazılara, hükmün dairemizce de benimsenmiş bulunan yasal ve hukuksal gerekçeleriyle dayandığı maddi delillere, bu delillerin takdirinde isabetsizlik görülmemesine ve özellikle dairemiz iade kararından sonra yapılan araştırma sonucunda da davacının prim kesintisine rastlanılmadığı, kuruma verilmiş bildirge ve bordronun bulunmadığı, bu nedenle çalışmanın sona erdiği yıl sonundan başlamak üzere 5 yıllık hak düşürücü süre içerisinde açılmayan davanın bu nedenle reddinin isabetli olduğu gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun 6100 sayılı HMK 'nın 353/1-b-1 inci maddesi gereğince esastan reddine karar verilmiştir. V. TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur. B. Temyiz Sebepleri Davacı temyiz dilekçesinde özetle; işbu davaya ilişkin taraflarına düşen ispat yükümlülüğünü yerine getirdiklerini, dosya kapsamında yazılı olarak müvekkilinin çalışma olgusunun ispatlandığını, kamu tanıkları ve davacı tanıklarının da istikrarlı beyanları yazılı delil başlangıcı niteliğinde olduğunu, müvekkilinin belirtilen tarih aralıklarındaki çalışmalarının ispatlandığını, dosya kapsamındaki deliller müvekkilin çalışmaları için birer işe giriş bildirgesi mahiyetinde olup, hak düşürücü sürenin işlemeyeceği belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir. C. Gerekçe 1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir. 2. İlgili Hukuk 1.Sigortalı hizmetin tespiti davaları kamu düzenini ilgilendirmekte olup, bu niteliği gereği özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi gerekmektedir. Bu davaların kanuni dayanağı 506 sayılı Kanun'un 79 uncu maddesinin 10 uncu fıkrası olup bu bentte “Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları kurumca tespit edilmeyen sigortalıların hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak hizmet tespiti isteyebilecekleri” açıklanmıştır. Anlaşılacağı üzere, çalışmanın tespiti istemiyle hak arama yönünden kanun ile getirilen süre, doğrudan doğruya hakkın mevcudiyetini etkileyen hak düşürücü niteliktedir ve dolması ile hak bir daha canlanmamak üzere ortadan kalkmaktadır. Söz konusu Kanun'un kabul edilip, yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla beş yıl olarak öngörülen süre, 09.07.1987 tarihinde yürürlüğe giren 3395 sayılı Kanun'un 5 inci maddesiyle on yıla çıkarılmış, daha sonra 07.06.1994 tarihinde yürürlüğe giren 3995 sayılı Kanun'un 3 üncü maddesiyle yeniden beş yıl olarak düzenlenmiş olup, hâlen geçerliliğini korumaktadır. 2.Bu kapsamda işe giriş bildirgesi düzenlenmediği veya düzenlenmesine karşın kanuni hak düşürücü süre içerisinde Kuruma verilmediği, bu süre içerisinde Kuruma verilen dönem bordroları ile bildirimin yapılmadığı, sigorta primlerinin Kuruma yatırılmadığı, çalışmanın varlığı yönünde sigorta müfettişince herhangi bir saptamanın söz konusu olmadığı durumlarda, hizmetin varlığını ileri süren kişilerin hak düşürücü süre gerçekleşmeden yargı yoluna başvurması zorunludur. 3.İşverenin, çalıştırmış olduğu sigortalılara ait hangi belgeleri Kuruma vermesi gerektiği 506 sayılı Kanun'un 79 uncu maddesinin 1 inci fıkrasında açıkça ifade edildiği üzere yönetmeliğe bırakılmıştır. Atıf yapılan Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinde işverence verilecek belgeler düzenlenmiştir. Bunlar, aylık sigorta primleri bildirgesi, dört aylık sigorta primleri bordrosu, sigortalı hesap fişi vs. dir. Yönetmelikte sayılan bu belgelerden birisinin dahi verilmiş olması hâlinde artık Kanun'un 79 uncu maddesinin 10 uncu fıkrasında yer alan hak düşürücü süreden söz edilemez. Yargıtay uygulamasında anılan maddenin yorumu geniş tutulmakta; eğer sayılan belgelerden birisi işveren tarafından verilmişse burada Kurumun işçinin çalışmasından haberdar olduğu ve artık hizmet tespiti davası için hak düşürücü sürenin varlığından söz edilemeyeceği kabul edilmektedir. Diğer taraftan, Kurum tarafından yapılan bir tespitin olması hâlinde de aynı kabul şekline ulaşılmaktadır. 3. Değerlendirme 1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. 2.Somut olaya gelince, davacının 02.12.1991-01.01.2009 tarihleri arası hizmet tespiti talebi bakımından, davalı işyerlerinden işe giriş bildirgesinin düzenlenmemesi ve Kuruma herhangi bir şekilde hizmet bildirimi ile ücretinden prim kesintisi de yapılmaması, yönetmelikte belirtilen belgelerin bulunmaması karşısında hizmet tespiti isteminin dava tarihi itibariyle hak düşürücü süreye uğradığı açıktır. 3.Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davacı vekilinin temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir. VI. KARAR Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA, Aşağıda yazılı temyiz harcının davacıdan alınmasına, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 08.05.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.