İçtihatYargıtay10. Hukuk Dairesi15.06.2023

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi · E. 2023/1031 · K. 2023/6946

10. Hukuk Dairesi 2023/1031 E. , 2023/6946 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi SAYISI : 2022/1314 E., 2022/2203 K. KARAR : Kısmen Kabul İLK DERECE MAHKEMESİ : Kocaeli 2. İş Mahkemesi SAYISI : 2017/32 E., 2019/118 K. Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne dair verilen kararın davalı ve fer'i müdahil kurum vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesince verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece kararın bozulmasına karar verilmesine üzerine Bölge Adliye Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararı taraf ve fer'i müdahil kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili, müvekkilinin 01.10.2005 tarihinde Levent Kırca-Oya Başar İlkokulunda temizlik görevlisi olarak çalışmaya başladığını, 01.06.2016 tarihine kadar çalıştığını, sigorta primlerinin yatırılmadığını, bu nedenle davacının davalıya ait işyerinde 01.10.2005-01.06.2016 tarihleri arasında çalıştığının ve sigorta hizmet başlangıcının 01.10.2005 tarihi olarak tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı SGK vekili, davalı işverenin kuruma dönem bordroları ve bildirgeleri vermediğini, davanın 5 yıllık hak düşürücü sürenin geçtiğini, kurumun davada fer'i müdahil olarak yer alması gerektiğini, bu nedenle açılan davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. Davalı ... vekili, davada davalı idare olarak Levent Kırca-Oya Başar İlkokul Müdürlüğünün gösterildiğini, okul müdürlüğünün tüzel kişiliğinin bulunmadığını, davacının okuldaki çalışmasının 01.10.2005 tarihinde başladığı iddiasının doğru olmadığını, davacının 01.01.2009 tarihinden önceye ilişkin taleplerinin haksız ve dayanaksız olduğunu belirterek davanın öncelikle taraf ehliyeti yönünden reddine,hak düşürücü süre yönünden reddine, bu taleplerin kabul görmemesi halinde 01.01.2009 tarihinden önceki döneme ilişkin taleplerin ve davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 15.03.2019 tarih, E.2017/32, K.2019/118 sayılı kararıyla; dava dilekçesi, cevap dilekçeleri, kurum kayıtları, okul aile birliği kayıtları ,davacıyla ilgili olarak süresinden sonra kuruma verilen aylık bildirgeler, tanık anlatımları ve tüm dosya kapsamından davacının 2006 eğitim ve öğretim yılının başlaması ile birlikte 18.09.2006 tarihinde davalı bakanlığa bağlı okulda temizlik işlerinde çalışmaya başladığı ve 01.06.2016 tarihine kadar çalışmasına devam ettiği, bu süre içerisinde bazı dönemler dava dışı şirketler tarafından bildirim yapılmış ise de süresinden sonra kuruma verilen bordrolarda bu sürelerdeki çalışmaların da adı geçen okulda geçtiğinin belirtildiği gibi bu işverenlerin adreslerinin de il özel idaresi veya Milli Eğitime bağlı okullar olarak belirtildiği nazara alındığında 2006 yılından sonra okulların açık olduğu tarihlerde dava dışı şirketlerden bildirilen çalışmaların da Levent Kırca -Oya Başar İlkokulunda geçtiği; adı geçen okulda 2006-2007 eğitim öğretim yılında kayıtlı olduğu anlaşılan öğrenci velisinin beyanlarından davacının çalışmasının 2006 -2007 eğitim öğretim yılının başlaması ile başladığı, 2007 yılının bazı aylarında bordrolarda adı bulunan tanık ...'ın beyanları nazara alındığında davacının bir kısım davalı tanık beyanlarının aksine 2009 yılı öncesinde sadece öğretmenlere çay yapmak için öğretmenlerle anlaştığı yönündeki beyanlarına itibar edilmediği, davacının okulda geçen çalışmasının tamamında işverenin davalı bakanlık olduğu kanaatine varıldığı, davacı tarafça sömestri tatillerinde ve yaz tatillerinde okuldaki çalışmalarının devam ettiğinin ispatlanamadığı, bu nedenle davacının bildirilmesi gereken prim günleri hesaplanırken sömestri ve yaz tatillerine denk gelen süreler ve bildirim yapılan sürelerin dışlandığı, davacının 18.09.2006 tarihinden önce davalıya bağlı okulda çalıştığı ispatlanamadığından bu dönem yönünden ve fazlaya ilişkin istem yönünden davanın reddine karar verildiği gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve fer'i müdahil kurum vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur. B. İstinaf Sebepleri Davalı kurum vekili istinaf dilekçesinde; kararın eksik inceleme sonucu ve yeterli araştırma yapılmaksızın verildiğini, davanın sadece tanık beyanları ile ispat edilemeyeceğini belirterek istinaf kanun yoluna başvurmuştur. Fer'i Müdahil kurum vekili istinaf dilekçesinde; Mahkemenin görevi ve yetkisi yönünden inceleme talep ettiklerini, davanın hak düşürücü sürede açılmadığını, eksik inceleme sonucu karar verildiğini, okulun kapalı olduğu yaz ve yarıyıl tatili döneminde davacının çalışma iddiasının yerinde olmadığını, çalışmanın yazılı belge ile ispat edilmesi gerektiğini, tanık beyanlarının yeterli olmadığını, davacının çalışmalarının kuşkuya yer bırakmayacak şekilde tespitinin gerektiği belirterek istinaf kanun yoluna başvurmuştur. C. Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin 06.04.2021 tarih ve E.2019/2122, K.2021/740 sayılı kararı ile dinlenen tanıkların tespiti talep edilen çalışma dönemi içinde öğretmen ve müdür olarak görev yaptıkları, davacı tanığı ...'ın 2007 yılı 3.4.5.6. aylarda bildiriminin bulunduğu, bu dönem için çalışma yönünden tanık ...'ın beyanına itibar edilebileceği, 2009 yılı sonrasına ilişkin davalı iş yerinden ve temizlik firmaları üzerinde kısmi dönemlerde bildirimlerin bulunduğu, 2009 yılından sonraki dönem için bildirim yapılmayan günler için kuruma davacı için ek bildirge verildiği, okulda 2002-2017 yılları arasında öğretmen olarak görev yapan tanık ...'ın, 10 yıldır öğretmen olarak görev yapan tanık Berna Kılıç'ın, 2006-2011 yılları arasında görev yapan öğretmen...'ın davacının çalışmalarını doğruladığı, tanıkların okulda müdür ve öğretmen sıfatı ile görevli olduğundan beyanına itibar edilebileceği, davacının 2006 öğrenim yılı başından 2016 yılı öğrenim yılı sonuna kadar okulların yaz ve yarıyıl sömestri tatilleri haricinde davalıya ait okulda hizmet akdi ile kesintisiz olarak çalıştığı, bu dönemde bildirimlerinin eksik yapıldığı, ilk derece mahkemesince eksik bildirilen günler yönünden davanın kısmen kabulüne karar verildiği, ilk derece mahkemesinin bu tespit ve nitelendirmesinin yerinde olduğu, bu yönüyle kararda isabetsizlik bulunmadığı, davalıların bu yönleri amaçlayan istinaf talebinin yerinde olmadığı ancak ilk derece mahkemesince eksik bildirilen günlerin tarihleri belirtilmek suretiyle kararda gösterilmediği, bunun infazda tereddüt oluşturacağı, eksik bildirilen günlerin bir miktar fazla gösterildiği, bu eksikliğin giderilmesinin yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediği anlaşıldığından davalılar vekilinin istinaf talebinin kabulü ile ilk derece mahkemesinin kararının kaldırılarak çalışma dönemindeki tarihler dönem dönem belirtilerek eksik bildirilen günler yönünden davanın kısmen kabulü yönünde yeniden hüküm kurmak gerektiği belirtilerek; I-Davalı vekilinin ve Fer'i müdahil vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, HMK'nın 353/1-b.2 bendi gereğince, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, II-Davanın esası hakkında 1-Davanın kısmen kabulü ile davacının davalı idareye ait Levent Kırca - Oya Başar İlkokulunda; -18.09.2006-29.01.2007 tarihleri arasında 132 gün süre ile, -09.02.2007-22.06.2007 tarihleri arasında 132 gün süre ile, -17.09.2007-01.02.2008 tarihleri arasında 135 gün süre ile, -17.02.2008-13.06.2008 tarihleri arasında 115 gün süre ile, -08.09.2008-26.01.2009 tarihleri arasında 132 gün süre ile, -06.02.2009-12.06.2009 tarihleri arasında 125 gün süre ile, -20.09.2009-18.10.2009 tarihleri arasında 29 gün süre ile, -17.04.2010-18.06.2010 tarihleri arasında 62 gün süre ile, -20.09.2010-28.01.2011 tarihleri arasında 129 gün süre ile, -11.02.2011-28.02.2011 tarihleri arasında 18 gün süre ile, -19.09.2011-19.10.2011 tarihleri arasında 31 gün süre ile, -17.09.2012-28.01.2013 tarihleri arasında 132 gün süre ile, -08.02.2013-14.06.2013 tarihleri arasında 125 gün süre ile, -16.09.2013-27.01.2014 tarihleri arasında 132 gün süre ile, -07.02.2014-13.06.2014 tarihleri arasında 125 gün süre ile, -15.09.2014-25.01.2015 tarihleri arasında 131 gün süre ile, -08.02.2015-03.03.2015 tarihleri arasında 24 gün süre ile, -14.09.2015-20.11.2015 tarihleri arasında 37 gün süre ile, -19.04.2016-01.06.2016 tarihleri arasında 43 gün süre ile çalıştığının tespitine, fazlaya dair istemin reddine," karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı 1. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf ve fer'i müdahil kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur. Dairenin 12.05.2022 tarih ve E.2022/3577, K.2022/7022 sayılı kararında; ... Mahkemece, yapılan araştırmanın hüküm kurmaya yeterli olmadığı; eldeki davada, davacının 01.03.2011- 30.06.2011, 20.10.2011- 30.06.2012, 01.08.2013- 22.08.2013 tarihlerine ilişkin çalışmalarının dava dışı farklı işyerlerinde geçtiği anlaşılmakla; bu işyerleri tespit edilerek ve Milli Eğitim Müdürlüğü'nden ihale evrakları celbedilerek ... ile aralarındaki ilişki araştırılarak, ihale ile temizlik işi verilen işyerleri olup olmadığı belirlenmesi, böyle bir durum varsa dava dışı şirketler davaya dahil edilerek delillerinin sorulması, ücret bordroları, puantaj kayıtları ve ödeme belgelerinin celbedilmesi, yargılama aşamasında Yuvacık Levent Kırca-Oya Başar İlkokulu Okul-Aile Birliği Başkanlığı tarafından verilen gecikmiş bildirimler sonucu davacının hizmet cetveline eklenen hizmet dönemleri ve davalı ve fer'i müdahil kurumlar lehine oluşan usuli kazanılmış haklar da gözetilerek yeniden bir karar verilmesi; 2) Kabule göre de davacı vekille temsil edilmediği halde lehine vekalet ücretine hükmedilmesinin isabetsiz olduğu belirtilerek davacı ile davalı ve fer'i müdahil Kurum vekillerinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilerek karar bozulmuştur. B. Bölge Adliye Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; "Kocaeli İl Özel İdaresi ile davacının bildirimlerinin yapıldığı Soy- Aş Şirketi ve yine davacının bildirimlerinin yapıldığı Rota Temizlik - Edessa Yemekhanecilik Şirketleri arasında farklı tarihlerde imzalanan ihale sözleşmelerinden Kocaeli İl Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı okulların temizlik Hizmeti alım işi için sözleşme imzalandığı, davacı yönünden gelen belgelerden davacının iddia ettiği gibi Yuvacık Levent Kırca-Oya Başar İlkokulunda görevlendirildiği, celp edilen bilgi ve belgelere göre somut uyuşmazlıkta davacının hep aynı okulda ve okulların açık olduğu dönemlerde aynı işte çalıştığı sabittir. Ayrıca dava dışı işverenlerden hizmet alım sözleşmesi kapsamında yapılan bildirimlerin bu iş yerlerinin kanun kapsamında alınış ve çıkış tarihleri ile uyumlu oldukları; 01.08.2013- 22.08.2013 tarihleri arasında bildirim yapılan iş yerinin ise davacının fiili çalışmasının bulunmadığı okulların yaz sömestri tatilinde bulunan ve mahiyeti farklı olan iş yeri olduğu, somut olay yönünden de yine işverenlik sıfatı bulunmadığı, tespite konu dönemde davalı idare dışında işverenlik sıfatı bulunan başka işverenler bulunmadığı, Dairenin kaldırma kararı tarihi sonrasında 06.12.2021 tarihli kurum inceleme raporu doğrultusunda davacının davalı idareye ait iş yerinden süresi dışında verilen bildirgelerin bir kısımının işleme alınmasına, bir kısmının ise işleme alınmamasına karar verildiği ve davacının güncel HPC kayıtlarının işlendiği; Dairenin kaldırma kararı sonrası kaldırma kararında tespit hükmü kurulan bir kısım dönemlere ilişkin kurum tarafından davacının süresi dışında verilen bildirgelerin bir kısımının işleme alınması nedeniyle tespite konu edilen ve kurumca işleme alınan bildirge dönemlerinde davacının tespit talebinin konusuz kaldığı değerlendirilerek; davacının dinlenen tanıkların tespiti talep edilen çalışma dönemi içinde öğretmen ve müdür olarak görev yaptıkları, davacı tanığı ...'ın 2007 yılı 3.4.5.6. aylarda bildiriminin bulunduğu, bu dönem için çalışma yönünden tanık ...'ın beyanına itibar edilebileceği, 2009 yılı sonrasına ilişkin davalı iş yerinden ve temizlik firmaları üzerinde kısmi dönemlerde bildirimlerin bulunduğu, 2009 yılından sonraki dönem için bildirim yapılmayan günler için kuruma davacı için ek bildirge verildiği, okulda 2002-2017 yılları arasında öğretmen olarak görev yapan tanık ...'ın, 10 yıldır öğretmen olarak görev yapan tanık Berna Kılıç'ın, 2006-2011 yılları arasında görev yapan öğretmen...'ın davacının çalışmalarını doğruladığı, tanıkların okulda müdür ve öğretmen sıfatı ile görevli olduğundan beyanına itibar edilebileceği, davacının 2006 öğrenim yılı başından 2016 yılı öğrenim yılı sonuna kadar okulların yaz ve yarıyıl sömestri tatilleri haricinde davalıya ait okulda hizmet akdi ile kesintisiz olarak çalıştığı, bu dönemde bildirimlerinin eksik yapıldığı anlaşıldığından davalı idare vekilinin ve feri müdahil kurum vekilinin istinaf talebinin kabulü ile ilk derece mahkemesinin kararının kaldırılarak bildirim yapılmayan günlerin tespitine karar vermek gerektiği belirtilerek; I-Davalı vekilinin ve Feri Müdahil vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, HMK'nın 353/1-b.2 bendi gereğince, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, II-Davanın esası hakkında 1-Davanın kısmen kabulü ile davacının davalı idareye ait Levent Kırca - Oya Başar İlkokulunda; -18.09.2006-29.01.2007 tarihleri arasında 132 gün süre ile, -09.02.2007-22.06.2007 tarihleri arasında 132 gün süre ile, -17.09.2007-01.02.2008 tarihleri arasında 135 gün süre ile, -17.02.2008-13.06.2008 tarihleri arasında 115 gün süre ile, -08.09.2008-26.01.2009 tarihleri arasında 132 gün süre ile, -06.02.2009-12.06.2009 tarihleri arasında 125 gün süre ile, -20.09.2009-18.10.2009 tarihleri arasında 29 gün süre ile, -17.04.2010-18.06.2010 tarihleri arasında 62 gün süre ile, -20.09.2010-28.01.2011 tarihleri arasında 129 gün süre ile, -11.02.2011-28.02.2011 tarihleri arasında 18 gün süre ile, -19.09.2011-19.10.2011 tarihleri arasında 31 gün süre ile, -17.09.2012-31.10.2012 tarihleri arasında 44 gün süre ile, -16.09.2013-27.01.2014 tarihleri arasında 132 gün süre ile, -07.02.2014-13.06.2014 tarihleri arasında 125 gün süre ile, -15.09.2014-30.11.2014 tarihleri arasında 46 gün süre ile, -19.04.2016-01.06.2016 tarihleri arasında 43 gün süre ile çalıştığının tespitine, fazlaya dair istemin reddine, -01.11.2012-15.06.2013, 01.12.2014-25.01.2015, 08.02.2015-03.03.2015, 14.09.2015-20.11.2015 tarihleri arasındaki dönemler yönünden yargılama sırasında kurum denetmelik raporuna istinaden bildirimler yapıldığından konusu kalmayan bu dönemler yönünden karar verilmesine yer olmadığına" karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf ve fer'i müdahil kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur. B. Temyiz Sebepleri 1.Davacı vekili, müvekkilinin yarıyıl ve yaz tatillerinde de çalışmasının olduğunu, okulda tek idareci dahi çalışsa onun da çalıştığını ancak bordrolar dikkate alınarak karar verildiğini, davanın kabulü gerektiği beyanla kararın bozulmasını talep etmiştir. 2. Davalı kurum vekili, davanın reddi gerektiğini beyanla kararın bozulmasını talep etmiştir. 3. Fer'i müdahil kurum vekili, davanın reddi gerektiğini beyanla kararın bozulmasını talep etmiştir. C. Gerekçe 1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir. 2. İlgili Hukuk 1.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7 nci maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır. 2. Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır. 3. Değerlendirme 1.Eldeki davada verilen karar eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olup yapılan araştırma hüküm kurmaya yeterli olmayıp; tüm dosya kapsamı ve dosyadaki karar defterlerine göre davacının 14.09.2015 tarihinden sonraki dönemde de çalıştığı anlaşılmakta olup Bölge Adliye Mahkemesince tespit edilen sürelere ek olarak eğitim öğretim döneminin başladığı 14.09.2015 tarihinden itibaren Başiskele İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü adına sigorta bildiriminin bulunduğu 21.11.2015 tarihine kadar çalıştığının da tespitine karar verilmesi gerekirken, bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.