İçtihatYargıtay10. Hukuk Dairesi16.11.2023

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi · E. 2023/12134 · K. 2023/11386

10. Hukuk Dairesi 2023/12134 E. , 2023/11386 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ :Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi SAYISI : 2022/132 E., 2023/248 K. KARAR : Kısmen Kabul Taraflar arasındaki İlk Derece Mahkemesinde görülen hizmet tespiti istemli davadan dolayı verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir. İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararı davalı MEB ve SGK vekilleri tarafından temyiz edilmekle, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle: müvekkilinin davalı Kurum tarafından işe alınıp Elbeyli İlköğretim Okulu'nda belirsiz süreli iş akdiyle, Eylül 2004 - Haziran 2009 tarihleri arasında çalıştığını, mesai saatlerinin 08:00- 17:00 olduğu, okulda yılın 10 ayı hizmetli olarak 6 yıl görev yaptığını, 2009 yılının haziran ayı itibariyle birçok işçiyle beraber müvekkilinin de işine son verildiği, gerekçe olarak işyeri hakkında yapılan sigortasız işçi çalıştırma ihbarına binaen gelecek olan müfettişleri ileri sürülerek işçilerin ihbarsız bir şekilde işten çıkarıldığını, müfettişlerce yapılan tetkik neticesinde adı geçen okul personeli ve öğretmenlerin olumlu beyanatlarına rağmen işçilerin ve müvekkilinin davalı kurumda çalıştığına dair bir kayda rastlanmadığı şeklinde rapor hazırlandığını, müvekkilinin davalı kurumda çalıştığına dair çevre esnafın, okul personel ve öğretmenlerin olumlu ifadelerine ve müvekkile ait personel kimlik kartının varlığına rağmen menfi rapor hazırlanması açıkça işçiyi sömürerek angaryaya meydan verildiğini, ödemelerin ... Bankası aracılığıyla yapıldığını, ödemelerin Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Fonundan fakirlere verilen yardım olarak yapıldığını beyanla Eylül 2004-Haziran 2009 dönemlerine ait sigortalı olduğunun tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle: Davacının kıdem, ihbar, kötü niyet tazminatı taleplerini içeren davası iş aktinden kaynaklı olduğundan ve bu taleplerini sadece işverenden talep edebileceğinden iş aktinin tarafı olmayan kurumlarınca bu konuda husumet tevcihi usul ve yasalara aykırı olduğunu, Mülga 506 sayılı Kanun ve 5510 sayılı Kanun kapsamında sigortalılığın oluşumu için sadece işe giriş bildirgesinin kuruma verilmiş olmasının yeterli olmadığını, çalışmayı da ortaya koyan belgelerin prim bildirgeleri ile dönem bordroları olduğunu, hizmetin geçtiği iddia edilen yıllarda işyerinin gerçekten var olup olmadığı, yasa kapsamında bulunup bulunmadığı gibi hususların Kurumdan sorulmasının gerektiği, hizmetin geçtiği iddia edilen yıllarda işyerinin gerçekten var olup olmadığı hususlarının vergi dairelerinden araştırılması ve ortaya çıkan duruma göre değerlendirilmesinin gerektiğini, bu tür davaların 506 sayılı Kanun'un 79 uncu maddesi 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesi gereğince 5 yıllık hak düşürücü süreye tabi olduğu, bu nedenle araştırma sonucu saptanan hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren dava tarihine kadar 5 yıl geçmiş ise davanın hak düşürücü süre yönünden de reddinin gerektiğini beyanla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. 2.Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle: Davanın husumet yönünden reddi gerektiğini, davacı ile müvekkili ... arasında münferit bir kömür taşıma işi dışında hiçbir şekilde işveren-işçi ilişkisinin doğmadığını, Milli Eğitim Bakanlığına bağlı bir okulda çalıştığını iddia ettiğinden öncelikle davanın husumetten reddi gerektiğini, Vakfın kuruluş amacının fakru zaruret içerisinde ve muhtaç durumda bulunan vatandaşlar ile gerektiğinde her ne surette olursa olsun Türkiye'ye kabul edilmiş veya gelmiş kişilere yardım etmek, sosyal adaleti pekiştirici tedbirler alarak gelir dağılımının adilane bir şekilde tevzi edilmesini sağlamak, sosyal yardımlaşma ve dayanışmayı teşvik etmek olduğunu, Vakfın kayıtları incelendiğinde davacının kanser hastası olan annesi ve yoksul babasına baktığı, kendisinin de işsiz olduğu için bu nedenle Vakıf'a yardım alma talebiyle başvurduğu ve bundan sonra da düzenli olarak önce annesinin tedavisi için ve daha sonra gündeme geldiği için vakıftan yardım aldığının görüleceğini, yasaya ve usule uygun olmayan hizmet akdine dayalı işçi çalıştırılmasının söz konusu olamayacağını, ayrıca davacı ve diğer arkadaşları adına da Kilis Cumhuriyet Başsavcılığına Elbeyli Soysal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı tarafından çalıştırıldıkları ve fakat sosyal güvence sağlanmadığı yönünde ihbarda bulunularak şikayet edilmişse de davacı ve ihbarda adı geçen diğer kişilerin Cumhuriyet Savcılığı'na verdikleri ifade ile bu ihbar ve şikayetin kendileri tarafından yapılmadığını, iddia edilen hususların yalan olduğunu, böyle bir çalışma ya da çalıştırma olmadığını beyan ettikleri ve bu nedenle de Kilis Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından 19.10.2009 tarih ve 2009/2323 Esas 2009/1352 Karar sayı ile “Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar” verildiği, arz edilen nedenlerden dolayı haksız, dayanaksız ve kötü niyetli olarak açılmış bulunan davanın husumetten ve esastan reddine karar verilmesini talep etmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Birinci Bozma Kararı Dairece özetle; “...yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde; iş yerlerinin kapsamı, kapasitesi ile işin ve işyerinin niteliği nazara alınmalı, böylece bu konuda gerekli tüm soruşturma yapılarak uyuşmazlık konusu husus, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip, deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, davacının çalıştığı iddia edilen süreler tereddütsüz belirlenerek varılacak sonuca göre bir karar verilmelidir.” gerekçesiyle karar bozulmuştur. B. İkinci Bozma Kararı Dairece özetle; “...dava dosyası incelendiğinde tanık ifadeleri arasında bariz çelişkiler bulunmakla, öncelikle tanık ifadeleri arasındaki bu çelişkiler giderilmeli, davacının çalışmasının niteliği, süresi ve dönemi belirlenmelidir. Bunun yanında bilhassa davalı Kaymakamlık ve vakıfça davacıya yapılan yardım ve ödenen ücretlerin sebebi sorularak bu ödemelerin sebep ve nitelikleri belirlenmeli, bu ödemelerin yardım mı yoksa çalışma karşılığı ücret niteliğinde mi olduğu da irdelenmelidir. Bu araştırmalar yanında davalı işyerinde tespiti istenen dönemde Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa, belgeler getirtilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde; iş yerlerinin kapsamı, kapasitesi ile işin ve işyerinin niteliği nazara alınmalı, böylece bu konuda gerekli tüm soruşturma yapılarak uyuşmazlık konusu husus, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip, deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, davacının çalıştığı iddia edilen süreler tereddütsüz belirlenerek varılacak sonuca göre bir karar verilmelidir. Ayrıca davanın açılış tarihi itibariyle, davalı Kurumun taraf sıfatının feri müdahil olarak gösterilmesi de isabetsizdir..” gerekçesiyle karar bozulmuştur. C. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla özetle; 1-Davalı ... yönünden davanın reddine, 2-Diğer davalılar yönünden davanın kabulü ile davacının Elbeyli İlköğretim okulunda 01.09.2004 ile 30.06.2009 tarihleri arasında her yılın 10 ayı olmak üzere 1500 gün çalıştığının tespitine dair karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı MEB ve SGK vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur. B. Temyiz Sebepleri 1.Davacı ... vekili dilekçesinde özetle; Yerel Mahkemece verilen kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir. 2.Davalı MEB vekili dilekçesinde özetle; kararın bozulmasını talep etmiştir. C. Gerekçe 1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir. 2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri. 3. Değerlendirme Eldeki dava dosyası incelendiğinde Mahkemece bozma ilamına uyulmasına karşın bozma kararında açıkça belirtilen araştırılmaların yapılmadığı ve uyulan bozma kararına aykırı hüküm kurulduğu anlaşılmaktadır. Öncelikle mahkemece bozmaya uyulmakla yapılması gereken iş bozma ilamında belirtilen tüm hususların ikmal edilmesidir. Bir önceki bozma ilamında açık bir şekilde tanık ifadeleri arasında bariz çelişkiler bulunduğu ve bu çelişkilerin giderilmesinin gerektiğinin belirtilmesine rağmen bu hususta hiçbir şey yapılmayarak, yanılgılı ve maddi gerçeğe ulaşmayı sağlamayan değerlendirmelere yer verildiği, bozma sonrası ifadesine başvurulan tanığın davaya konu uyuşmazlık tarihleriyle ilgili, bilgi sahibi olacak niteliklerinin bulunmadığı, davacının Kilis Cumhuriyet Başsavcılığının mahkeme gerekçesine konu dosyasında ki beyanlarının davaya konu talebiyle net bir biçimde çelişmesine rağmen, ilgili hususun yanılgılı bir biçimde değerlendirildiği ve bunların yanında tüzel kişiliği bulunmayan davalı ... hakkında da, karar verilmesinde yer olmadığına dair karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm tesis edildiği anlaşılmaktadır. Bu nedenle bir önceki bozma ilamında da belirtildiği üzere, öncelikle tanık ifadeleri arasında ki bariz çelişkiler giderilmeli, davacının çalışmasının niteliği, süresi ve dönemi belirlenmelidir. Bunun yanında davalı Kaymakamlık ve vakıfça davacıya yapılan yardım ve ödenen ücretlerin yardım mı yoksa çalışma karşılığı ücret niteliğinde mi olduğu, ücret niteliğinde ise hangi dönemler ve hangi iş yerindeki çalışmaların karşılığında verildiği araştırılarak uyuşmazlık konusu husus, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip, davacının çalıştığı iddia edilen süreler tereddütsüz bir biçimde belirlenerek varılacak sonuca göre karar verilmelidir.