İçtihatYargıtay10. Hukuk Dairesi16.01.2024

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi · E. 2023/12762 · K. 2024/77

10. Hukuk Dairesi 2023/12762 E. , 2024/77 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : Adana Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi SAYISI : 2022/1599 E., 2023/488 K. KARAR : Davanın açılmamış sayılmasına İLK DERECE MAHKEMESİ : Adana 1. İş Mahkemesi SAYISI : 2018/298 E., 2019/492 K. Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen ve istinaf incelemesinden geçen hizmet tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın açılmamış sayılmasına karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlenildikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının, davalı .... Apt. nezdinde 18.07.2005 – 14.03.2018 tarihleri arasında kesintisiz ve sürekli çalıştığının tespitine karar verilmesini istemiştir.

II.CEVAP

Davalı .... Apt. yöneticiliği vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddini istemiştir. Davalı SGK vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddini istemiştir.

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece, yapılan yargılama sonucunda, davanın kabulüne karar verilmiştir.

V.BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı 1. Bölge Adliye Mahkemesinin 30.12.2021 tarih ve 2021/603 - 2021/661 E.K. sayılı kararına karşı süresi içinde davalı taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuşlardır. 2. Daire kararı ile "... Mahkemece davanın kabulüne karar verilmiş ise de, yapılan araştırmanın hüküm kurmaya elverişli ve yeterli olmadığı, yapılması gereken işin, davacının davalı apartman işyerinde tam gün süreyle çalıştığı iddiası karşısında, çalışırken kimden emir ve talimat aldığı, çalışma şeklinin nasıl olduğu, 10 katlı 30 daireden oluşan asansörlü kalorifersiz apartmanda, davacının her gün düzenli şekilde çöp toplama, apartman iç ve dış bölgelerinin temizliğini yapma ve şekli, apartman sakinleri için alışveriş yapma, market ihtiyaçlarının alımı vs. işlerini karşılama gibi hizmetleri yerine getirip getirmediği hususları araştırılmalı, davacının yaptığı iş, davalı işyerinde hangi işleri yaptığı somutlaştırılarak periyodik olarak hangi sıklıkta (saat/gün/ay) yapıldığı ve bunun için ne kadar zaman harcandığı araştırılmalı, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma olup olmadığı araştırılmalı, davalı apartmanda uzun süre ikamet edenler arasından davacının hizmetlerini bilebilecek durumdaki kat maliki olmayan sakinlerinden de kanaat edinmeye elverişli sayıda tanık dinlenilmeli, civar kapıcılar ve varsa market çalışanları dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli, öte yandan 02.12.2010 tarihli durum tespit tutanağı ile kapıcı dairesinde oturduğu tespit edilen davacının eşi ...’in, eşinin Şırdancı Cumali’de kendisinin ise ... Kargo’da çalıştığına yönelik beyanı dikkate alındığında, Şırdancı Cumali işyeri çalışanları tanık sıfatıyla dinlenmeli, anılan işyerinde davacının çalışmasının kapsamı, süresi ve mahiyeti de belirlenerek aynı anda kapıcılık hizmetlerinin ne şekilde yerine getirildiği hususu üzerinde durulmalı; böylelikle eylemli çalışmanın var olup olmadığı, sürekli veya kesintili olup olmadığı, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip, takdir edilerek oluşacak sonuca göre karar verilmesi gerektiği, ayrıca dava tarihinin 03.08.2018 olması nedeniyle, Kurumun feri müdahil olarak belirlenmesi gerekirken, Bölge Adliye Mahkemesi karar başlığında davalı olarak gösterilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğu belirtilerek, hükmün bozulmasına karar verilmiştir. B. Bölge Adliye Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar Bölge Adliye Mahkemesinin 08.05.2023 tarih ve 2022/1599 - 2023/488 E.K. sayılı kararı ile bozma ilamı üzerine, duruşma açıldığı, bozma ilamı ve duruşma gününün taraflara usulüne uygun olarak tebliğ edildiği, davacı vekilinin 29.11.2022 günü yapılan duruşmaya mazeret bildirmeksizin katılmadığı, davadan feragat ettiğine dair beyan dilekçesi verdiği, fer'i müdahil vekilince mazeret dilekçesi sunulmuş ise de, yargılamanın içerisinde bulunduğu aşama göz önüne alınarak mazeret talebinin reddine karar verildiği, davalı vekilinin mazeret bildirmeksizin duruşmaya katılmadığı görülmekle, taraflarca takip edilmeyen dosyanın ...nın 150 inci maddesi gereğince yenileninceye kadar işlemden kaldırılmasına karar verildiği, 29.11.2022 tarihinde işlemden kaldırılan ve üç aylık kanuni sürede yenilenmeyen davanın 01.03.2023 günü itibariyle açılmamış sayılmasına karar vermek gerektiği, bu husus yeniden yargılamayı gerektirmediğinden, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 353/1-b2. maddesi gereğince Mahkeme hükmünün kaldırılarak anılan gerekçelerle yeniden hüküm kurmak suretiyle, 01.03.2023 tarihi itibariyle davanın açılmamış sayılmasına karar verilmiştir.

II. KARŞI OY GEREKÇELERİ

3. Anayasasının 12 nci maddesine göre; "Herkes kişiliğine bağlı, dokunulmaz devredilmez, vazgeçilmez, temel hak ve hürriyetlere sahiptir” 60 ıncı maddede ise, "Herkes sosyal güvenlik hakkına sahiptir" hükmüne yer verilmiştir. Bu iki hüküm birlikte değerlendirilecek olursa, sosyal güvenlik hakkının kişiye sıkı sıkıya bağlı dokunulmaz ve feragat edilemez bir hak olduğu sonucuna ulaşılmaktadır. 4. Diğer taraftan 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 92 nci maddesinde de bu ilke aynen benimsenerek, çalışanların işe alınmalarıyla kendiliğinden sigortalı olduğu, bu suretle sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınılamayacağı ve vazgeçilemeyeceği, sözleşmelere sosyal sigorta yardım ve yükümlerini azaltmak veya başkasına devretmek yolunda hükümler konulamayacağı belirtilmiştir. Bu nedenle, sigortalılık hakkından feragat edilemez. Sigortalılık hakkı zorunlu olduğundan bu hak üzerinde kişi tasarrufta bulunamaz. 5. Kamu düzenini ilgilendiren sigortalılık hakkını içeren tespit davalarında hâkimin feragat nedeniyle davayı reddetmeyip delilleri kendiliğinden toplaması ve sonucuna göre karar vermesi gerekir. Zira hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. 6. Anayasa'nın 60/2 nci maddesi uyarınca da “Devlet, sosyal güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri almak ve teşkilatı kurmak zorundadır”. O halde devlet sigortalıların sosyal güvenlik haklarını korumak için önlemler almak zorundadır. 7. Sosyal güvenliğin finansmanı genel olarak dünyada işçi, işveren ve devletten tahsil edilen prim veya katkı payları ile sağlanmaktadır. Sosyal güvenlikte prim, işçi ve işverenden tahsil edilen ve genelde hak edilen ücretin belli bir oranı üzerinde alınan bir finansman kaynağıdır. Sosyal sigorta primi, kanunun kendilerine karşı güvence sağladığı sosyal risklerden birinin gerçekleşmesi halinde yapılacak sigorta yardımları ile kurum giderlerinin karşılığı olarak kanuna göre belirlenen oranlar üzerinden sigortalının kazancından bir meblağ üzerinden alınan parayı ifade eder. 5510 sayılı Kanun'un 79 uncu maddesi uyarınca prim gelirleri iki alanda kullanılmalıdır. Bu düzenleme emredici bir kuraldır. Buna göre prim gelirleri; a) Sigorta kollarının gerektirdiği yardım ve ödemeler ile B) Kurumun yönetim giderlerinde kullanılmalıdır(Güzel/Okur/Caniklioğlu. Sosyal Güvenlik Hukuku. Yenilenmiş 17. Bası. s: 226). Bu nedenle prim alacağı kamu alacağıdır. Sigortalı hizmet tespiti davasının açılması ile Sosyal Sigortalar Kurumu bir çalışma ilişkisinden haberdar olacak, gerektiğinde müfettiş incelemesi yaparak resen prim tahakkuk ettirip, tahsil edecektir. Görüldüğü gibi hizmet tespiti davaları Kurumun hak alanını da doğrudan ilgilendirmektedir. 8. Her ne kadar gerek 6552 ve gerekse 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nda “Hizmet akdine tabi çalışmaları nedeniyle zorunlu sigortalılık sürelerinin tespiti talebi ile işveren aleyhine açılan davalarda, dava Kuruma resen ihbar edilir. İhbar üzerine davaya davalı yanında ferî müdahil olarak katılan Kurum, yanında katıldığı taraf başvurmasa dahi kanun yoluna başvurabilir. Kurum, yargılama sonucu verilecek kararı kesinleştikten sonra uygulamakla yükümlüdür(Madde 4/2)” hükmüne yer vermiş ise de aslında olması gereken hak alanını da ilgilendirip sigortalının sosyal güvenlik hakkını korumak olduğundan ve resen de 5510 sayılı Kanun kapsamında hizmet tespiti yapabileceğinden, burada asli müdahil sıfatı ile sigortalı yanında yer alması gerekir. Zira sonuçta hizmet tespiti ile birlikte alınacak prim alacağı Kurum alacağı olacaktır. III. SONUÇ: 9. Sonuç olarak hizmet tespiti davasında, vazgeçilmez sosyal güvenlik hakkı nedeni ile 6100 sayılı HMK.’un 307 nci maddesi uyarınca davadan feragat olanaklı olmadığı gibi açılan davayı geri alma (HMK. 123) veya davanın takip edilmeyerek açılmamış sayılma (...150) olanağı da bulunmamaktadır. Zira hizmet tespit davası açıldıktan sonra bu dava üzerinde tasarruf edilemez. Kamu düzeni ve resen araştırma davası kapsamında olan bu tür dava artık sonuçlandırılması gereken bir davadır. Burada fer'i müdahil Kurumun takip etmesi zorunluluk olduğu gibi delileri resen toplamak zorunda olan hakim de davayı sonuçlandırmalıdır. Aksi takdirde sosyal güvenlik hakkı üzerinde tasarruf yetkisi olmayan sigortalıya, davayı geri alma veya takipsiz bırakarak açılmamış sayılma yolu ile tasarruf da bulunma olanağı verilmiş olunacaktır ki bu sosyal güvenlik hakkını ortadan kaldıracaktır. Feragat olanağı olmayan bir dava geri bırakılamayacağı gibi açıldığı anda da sigortalı gelsin veya gelmesin sonuçlandırılmalıdır. Kararın bu gerekçe ile bozulması gerektiği kanaatinde olduğumdan, onama görüşüne katılınmamıştır.

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi · E. 2023/12762 · K. 2024/77

I.DAVA

II.CEVAP

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI

IV.İSTİNAF

V.BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

VI.TEMYİZ

VII. KARAR

KARŞI OY

I. TEMEL UYUŞMAZLIK

II. KARŞI OY GEREKÇELERİ