Yargıtay 10. Hukuk Dairesi · E. 2023/12851 · K. 2024/10

10. Hukuk Dairesi         2023/12851 E.  ,  2024/10 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi SAYISI : 2023/1935 E., 2023/1980 K. HÜKÜM/KARAR : Esastan ret İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 5. İş Mahkemesi SAYISI : 2021/158 E., 2023/227 K. Taraflar arasındaki yaşlılık aylığı almaya hak kazandığının ve aylıkların yasal faiziyle birlikte ödenmesi gerektiğinin tespiti ile aksine Kurum işlemlerinin iptali davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kabulüne karar verilmiştir. Kararın davalı Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I.DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının.... sigorta sicil numarası ve ...... tahsis numarası ile 01.10.2015 tarihinde sigortadan emekli olduğu ve kendisine yaşlılık aylığı bağlandığı; daha sonra Kurum tarafından 11.01.2021 tarihli E 97774677-205.02.01 - 17828557 sayılı yazı kapsamında Sosyal Güvenlik Denetmenliğince düzenlenen 23.01.2019 tarih 2019/400805/006 sayılı rapora istinaden, 1235117.06 sicil numaralı ... Yazılım Bilgi Belge Elekt. Danış. San ve Tic. Ltd. Şti. unvanlı iş yerindeki 11.01.2013 - 15.04.2015 tarihleri, 23.08.2015 - 11.09.2015 tarihleri arası hizmet bildirimlerinin iptal edildiği; bu nedenle ilk aylık bağlama kararında 6221 gün olan prim ödeme gün sayısının 5410 güne son 7 yıllık fiili hizmet içinde 1260 gün olması gereken 4/a hizmetinin 461 güne düşmüş olması nedeni ile davacının emekliliğe müstehaklık durumunun devam etmediği gerekçesi ile yaşlılık aylığı başlangıç tarihi itibarı ile iptal edildiği; devam eden yaşlılık aylıklarının durdurulduğu; davacının aynı dilekçe ile yersiz aldığı iddia edilen tüm aylıkların borç yazılacağının bildirildiği; 01.10.2015 ile 21.01.2021 tarihleri arası 107.524,93 TL borç tahakkuk ettirildiği; 17.02.2021 ve .... numaralı dilekçe ile itiraz ettikleri ancak itirazlarının red edildiği; davacının sosyal güvenlik hakkının ihlal edildiği, ilgili denetmen raporundan davacının haberinin olmadığı; gerekçe yükümlülüğüne uyulması gerektiği; davacının ... Yazılım Bilg. Eletk. Danışmanlık Sanayi Ticaret ltd. Şti de SGK Medula Parmak İzi okuyucu satışı işini yaptığı; 2013 / 2015 yılları arasında fiilen çalıştığı; emeklilik müracaatı yapıldığı zaman Kurumun gerekli araştırmaları yaptığı; 5510 sayılı Kanun'un 96 ncı maddesi kapsamında yersiz ödeme söz konusu olmadığı; ellerinde bulunan imzalı ücret bordrolarının dosya kapsamına sunulduğu iddiasıyla davacının 01.10.2015 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı almaya hak kazandığının tespitine, kesilen aylıkların yeniden bağlanmasına, ödenmeyen aylıkların faizi ile ödenmesine, davacıdan talep edilen aylık ödemlerinin durdurulmasına, durdurulmaması halinde yargılama sırasında tahsil edilen kısmın faizi ile iadesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. II.CEVAP Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde; yersiz ve mesnetsiz davayı kabul etmedikleri; iş bölümü, zamanaşımı, hak düşürücü süre, husumet yönünden itirazda bulundukları savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. III.İLK DERECE MAHKEME KARARI İlk Derece Mahkemesi tarafından; toplanan deliler ve dosya kapsamından, davacının dava dışı ... Yazılım Bilgi Belge Elekt. Danış. San. ve Tic. Ltd. Şti unvanlı iş yerindeki 11.01.2013 - 15.04.2015 ve 23.08.2015 - 11.09.2015 tarihleri arasındaki hizmet bildirimlerinin iptal edildiği; prim gün sayısının yaşlılık aylığı bağlanmasına yeter sayının altına düşmesi nedeniyle davacının emekliliğe müstahaklık durumunun devam etmediği gerekçesiyle yaşlılık aylığının durdurularak borç tahakkuk ettirildiği; yapılan Kurum işleminin hukuka aykırı olduğu belirtilerek iptali amacıya iş bu davanın açıldığı; dosyada dinlenen tanıkların beyanlarında, davacının iptal edilen sürede iş yerinde fiilen çalıştığının ve Kurumlardan ihale ile alınan işler kapsamında yazılım ve tarama işi yaptıklarının ifade edildiği; iş yapılan firmalardan gelen ve ... Yazılım Bilgi Belge Elekt. Danış. San ve Tic. Ltd. Şti. ile yapılan sözleşmeler incelendiğinde, özellikle ... Başkanlığı Hizmet Sunumu Genel Müdürlüğü tarafından ve ... Teknoloji Bilişim San Tic. Ltd. Şti. ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Tarafından dosyaya sunulan ve ... Yazılım Bilgi Belge Elekt. Danış. San ve Tic. Ltd. Şti ile imzalamış oldukları sözleşmeler incelendiğinde hizmet alımı ve teknik destek sözleşmesi kapsamında hizmet sunulduğu; maaş bordrolarının davacı tarafından imzalı olduğu; tanık anlatımları da dikkate alındığında davacının çalışmasının gerçek bir çalışma olduğu gerekçesiyle davanın kabulü ile davalı Kurumun aylıkların iptali ve yersiz ödeme konulu 11.01.2021 tarihli 17828557 sayılı işlemi ile bayram ikramiyelerinin iptali konulu 12.02.2021 tarihli 20230705 sayılı Kurum işleminin iptaline, davacının 01.10.2015 tarihi itibariyle yaşlılık aylığına hak kazandığının tespitine, kesilen aylıkların yeniden bağlanması gerektiğine ve ödenmeyen aylıkların ödenmesi gerektiği tarihten itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya ödenmesi gerektiğinin tespitine karar verilmiştir. IV.İSTİNAF A.İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili istinaf yoluna başvurmuştur. B.İstinaf Sebepleri: Davalı Kurum vekili istinaf dilekçesinde özetle; tüm Kurum işlemlerinin mevzuata uygun olduğu iddiasıyla İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. C.Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dosyadaki kayıt ve belgelerden, 1235117.06 sicilli ... Yazılım Bilgi Belge Elekt. Danış. San ve Tic. Ltd. Şti. unvanlı iş yerinden davacının 11.01.2013 - 15.04.2015 ve 23.08.2015 - 11.09.2015 tarihleri arasında hizmetinin bildirildiği, 15.09.2015 tarihli tahsis talebi üzerine 6221 prim gün sayısı üzerinden 01.10.2015 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı bağlandığı, 23.01.2019 tarihli durum tespit raporu uyarınca söz konusu işyerinden bildirimi yapılan sigortalıların ikamet adreslerinin çalıştıkları yerler dışında olması nedeni ile kuşku oluşması sebebi ile bildirimi yapılan 12 sigortalıların hizmetinin fiili çalışmaya dayalı olmadığı gerekçesi ile iptal edildiği, davacının da 11.01.2013 - 15.04.2015 ve 23.08.2015 - 11.09.2015 tarihleri tarihleri arasındaki hizmetinin ve sonucunda prim gün sayısının yetersiz olması ve son 7 yıl içinde 1260 gün SSK'lı çalışmasının bulunmaması ve diğer hizmetlerine göre de aylık şartlarını taşımaması sebebi ile yaşlılık aylığının iptal edildiği, denetim raporunda dinlenen sigortalıların beyanlarındaki çelişki ve ikamet adresleri ile çalışılan yer adreslerinin farklı olması nedeni ile oluşan kuşku nedeni ile hizmetlerin iptal edildiği, dava dışı şirketin faal bir şirket olup, kamu kurumları (... ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı) ile yapılan hizmet alımı ve teknik destek sözleşmesi ve ... Teknoloji Bilişim San. Tic. Ltd. Şti. ile imzalanan sözleşmeler kapsamında yazılım ve tarama işi yaptıkları, davacı adına nizalı dönemde düzenlenen ücret bordrolarında davacının imzasının bulunduğu ve dinlenen tanık beyanları ile de davacının çalışmasının doğrulandığının anlaşılması karşısında mahkemenin davanın kabulüne ilişkin kararında, maddi vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve yasaya aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir. V.TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur. B. Temyiz Sebepleri Davalı Kurum vekili istinaf sebepleri doğrultusunda temyiz isteminde bulunmuştur. C.Gerekçe 1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme 1. Anayasa'nın 60 ıncı maddesi şöyledir: "Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. / Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar." 2. 12.01.2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 119 uncu maddesinin (1) numaralı fıkrasının ilgili bölümü şöyledir: "(1) Dava dilekçesinde aşağıdaki hususlar bulunur: ... e) Davacının iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetleri." 3. 6100 sayılı Kanun'un 194 üncü maddesi şöyledir: "(1) Taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırmalıdırlar. (2) Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur." 4. 31.05.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlı Sigortası Kanunu'nun 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili bölümü şöyledir: "Bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından; a) Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar... sigortalı sayılırlar." 5. 5510 sayılı Kanun'un 7 inci maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir: "Sigorta hak ve yükümlülükleri 4 üncü maddenin birinci fıkrasının; a) (a) bendi kapsamında sigortalı sayılanlar için çalışmaya, meslekî ve teknik eğitime, meslekî ve teknik ortaöğretim sırasında tamamlayıcı eğitim ya da alan eğitimine, staja veya bursiyer olarak göreve başladıkları tarihten... itibaren başlar." 6. 5510 sayılı Kanun'un 9 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir: "Kısa ve uzun vadeli sigorta kolları bakımından sigortalılık; a) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların, hizmet akdinin sona erdiği tarihten... itibaren sona erer. 7. 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesinin ilgili 9 uncu fıkrası şöyledir: "Aylık prim ve hizmet belgesi (veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesi) işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içerisinde iş mahkemesine başvurarak, alacakları ilâm ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları dikkate alınır." 8. 5510 sayılı Kanun'un 59 uncu maddesinin ilk iki fıkrasının ilgili kısımları şöyledir: " Bu Kanunun uygulanmasına ilişkin işlemlerin denetimi, Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurları eliyle yürütülür... Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarının görevleri sırasında tespit ettikleri Kurum alacağını doğuran olay ve bu olaya ilişkin işlemler, yemin hariç her türlü delile dayandırılabilir. Bunlar tarafından düzenlenen tutanaklar aksi sabit oluncaya kadar geçerlidir..." 3. Değerlendirme 1.5510 sayılı Kanun kapsamında sigortalılık niteliği, anılan Kanunun 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendine göre hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılmakla ve 7 nci maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendi uyarınca çalışmaya başladıkları tarihten itibaren edinilir. Söz konusu sigortalılık niteliği anılan Kanun'un 9 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendi uyarınca hizmet akdinin sonlandığı tarihte sona erer. 2. Kurum denetmenlerinin sahte sigortalılık tespitine dayalı davalar hizmet tespiiti içeriklidir. Anayasa'nın 60 ıncı maddesinde yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır. 3. Somut olayda davacının, 11.01.2013 - 15.04.2015 ve 23.08.2015 - 11.09.2015 tarihleri arasında 811 gün 5510 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalılığı, .... Yazılım Bilgisayar Elektronik Danışmanlık Sanayi ve Ticaret Limited Şirkeri unvanlı işveren tarafından süresinde davalı Kuruma bildirilmiştir. Davacıya söz konusu sigortalılık süresi esas alınarak 01.10.2015 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı bağlanmıştır. Ancak Kurum denetmeninin 23.01.2019 tarihli raporuyla ifadesine başvurulan kişilerin beyan ettiklerinden daha fazla işveren tarafından sigortalı gösterildikleri, yurt dışında çalıştığı beyan edilen İsa Bal'ın dahi halen sigortalılığının devam ettiği, akrabalık bağı olan pek çok sigortalının aynı anda iş yerinde sigortalı olduğu, iş yerinin ...'da olmasına rağmen çalışanların ikametlerinin başka şehirlerde olduğu gerekçe gösterilerek anılan sigortalılık süresi ile bağlanan yaşlılık aylığı iptal edilmiştir. 4. İlk Derece Mahkemesi tarafından davanın kabulü ile davacının yaşlılık aylığına hak kazandığının, kesilen aylıkların yeniden bağlanması gerektiğinin ve ödenmeyen aylıkların ödenmesi gerektiğinin tespiti ile aksine Kurum işleminin iptaline karar verilmiştir. Gerçekten de iş yerinin davaya konu bildirimlerin olduğu dönemde faal olduğu anlaşılmaktadır. Ne var ki pek çok sigortalının bildirimi iptal edilen işyerinde davacının hangi işi yaptığı, ücret bordrosu olarak davacı tarafından ibraz edilen belgelerin muhasebeleştirilip muhasebeleştirilmediği ve davacının ücretlerinin banka kanalıyla ödenip ödenmediği anlaşılamamıştır. Üstelik davaya konu dönemde bordrolarda yer alan ancak davacı gibi sigortalılık süreleri iptal edilen sigortalıların ve şirket ortaklarının akrabalarının beyanları davaya konu çalışmanın gerçek ve fiili olduğunu kabul için yeterli değildir. 5. Öte yandan; 6100 sayılı Kanun'un 119/1-e maddesi gereğince davacının, iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetlerini bildirmek, 194 üncü maddesi gereğince de taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırmak yükümlülüğü vardır. Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur. Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir. İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir. Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layihalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir. Somutlaştırma yükü, kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir. 6. Mahkemece, ibraz edilen ücret bordroları muhasebeleştirilerek davacıya banka kanalıyla ödeme yapılıp yapılmadığı araştırılmalıdır. Somutlaştırma yükü uyarınca davacıya, kimlerle çalıştığı ve iş yerinde hangi işi yaptığı hususları açıklattırılmalıdır. Davacının yaptığını iddia ettiği işin niteliği ve işyerinin yazılım alanında faaliyet gösteriği iddia edildiğine ve iş yerinin kapsam ve kapasitesine göre davacının yerine getirdiğini iddia ettiği iş için gerekli ve yeterli vasıfları bulunup bulunmadığı yöntemince araştırılmalıdır. İnceleme kapsamı genişletilerek bu dönemde dava dışı işveren ile aynı çevrede faaliyet yürüten veya işverenle iş ilişkisi içinde olan ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte komşu işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenmeli, davacının fiili çalışma olgusu ve davaya konu Kurum işleminin gerçekliği hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir. 7. Mahkemece, açıklanan maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin eksik araştırma ve inceleme neticesinde yazılı şekilde hüküm kurulmuş olması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir. VI. KARAR Açıklanan sebeplerle; 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, 2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 15.01.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi