Yargıtay 10. Hukuk Dairesi · E. 2023/14192 · K. 2024/1039

10. Hukuk Dairesi         2023/14192 E.  ,  2024/1039 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi SAYISI : 2022/1069 E., 2023/2349 K. HÜKÜM/KARAR : Esastan ret İLK DERECE MAHKEMESİ : Çifteler Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi SAYISI : 2018/80 E., 2021/184 K. Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kabulüne karar verilmiştir. Kararın fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı, fer'i müdahil vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I.DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının davalının balya yapım makinesini kullanarak çalışması hususunda anlaştıkları, bu anlaşmaya göre davacının davalının biçer döverini kullanarak 1 Haziran 2014 - 31 Ağustos 2014 tarihleri arasında davalının anlaşmış olduğu kişilerin tarlasına gidip bu tarlalarda saman balyası yaptığı, davacının bu anlaşma karşılığında önce ... ilinin Helvacı Belediyesinde 1 ay kadar kalarak orada davalı borçlunun balya yapma makinesinin şoförlüğünü yaptığı sonrasında oradan ... İlinin İnegöl İlçesine gelerek yine biçer döver makinesinin arkasında çalışarak balya makinesinin şoförlüğünü yaptığı, sonrasında bu işe Eskişehir İlinin Çifteler İlçesine gelerek buralardaki tarlalarda devam edildiği, davacının 1 Haziran 2014 - 31 Ağustos 2014 tarihleri arasında davalının işinde balya yapma makinesini kullanarak çalışmasına karşılık ücretini alamadığı için davalıya yönelik Çifteler İcra Müdürlüğü'nün 2015/321 Esas sayılı dosyası ile alacağına ilişkin takip başlatıldığı, davalının itirazı üzerine takibin durduğu, itirazın iptali istemiyle açılan davanın Çifteler Asliye Hukuk (İş Mahkemesi sıfatıyla) Mahkemesi 2016/5 Esas sayılı dosyası ile görüldüğü, Çifteler Asliye Hukuk (İş Mahkemesi Sıfatıyla) Mahkemesi 2016/3 Esas 2016/484 Karar ve 28.11.2016 tarihli kararı ile davanın kabulüne dair karar verildiği, bu kararın ... Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi 2017/862 Esas 2017/1578 Karar 14.07.2017 tarihli kararı ile kesinleştiği, davacının 1 Haziran 2014 - 31 Ağustos 2014 tarihleri arasındaki çalışmasının davalı işveren tarafından Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmediği gibi sigorta primlerinin de yatırılmadığı iddiasıyla davacının 1 Haziran 2014 - 31 Ağustos 2014 tarihleri arasındaki ... kayıt ve tescil edilmeyen çalışmalarının tespite karar verilmesini talep ve dava etmiştir. II.CEVAP Fer'i Müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; Kurum kayıtlarında davacının 01.06.2014 - 31.08.2014 tarihleri arasında davalı işyerinden yapılmış bir bildirim bulunmadığı, Kurum kayıtlarının gerçek durumu yansıttığı, aksinin eşdeğer delil ile ispatı gerektiği, olayın kamu düzenine ilişkin olması nedeniyle eksiksiz araştırma yapılması gerektiği savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. Davalı usulüne uygun tebliğe rağmen davaya cevap vermemiş ancak aşamalarda davacının 06.06.2014 - 10.07.2014 tarihleri arasında 35 gün kadar yanında çalıştığını, sigortasını yatırmak istediğinde sigorta primini kendisine vermesini istediği beyan etmiştir. III.İLK DERECE MAHKEME KARARI İlk Derece Mahkemesi tarafından; davalının duruşmada davacının kendi yanında 2014 yılı 6 Haziran - 10 Temmuz arası çalıştığını, sigortasını yatırmak istediğini ancak davacının bunu kabul etmediğini beyan ettiği, davalının 6 Haziran 2014 - 10 Temmuz 2014 tarihleri arasında davacının yanında çalıştığını kabul beyanı nedeniyle bu dönemler yönünden davanın kabulüne karar verildiği, tanık ...'ın ifadesinde davalının işyerinde biçerdöver şoförü olarak davacıyla birlikte Haziran'ın ilk haftası çalışmış olduklarını beyan etmesi ve davacının biçerdöver kullandığını ve işinin daha uzun süreli olduğu şeklindeki beyanı davalının beyanını destekler nitelikte olması sebebiyle davacının çalışması başlangıcının 1 Haziran 2014 tarihi olduğuna kanaat getirildiği, aynı zamanda davacının, huzurdaki davaya konu çalıştığını iddia ettiği dönemler yönünden davalıdan olan ücret alacağını tahsil için Çifteler İcra Müdürlüğü'nün 2015/321 Esas sayılı dosyasından ilamsız icra takibi başlatmış olup davalının bu takibe karşı itirazı nedeniyle takibin durduğu ve itirazın iptali amacıyla davacı tarafından Çifteler Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2016/5 Esas sayılı dosyası ile dava açtığının görüldüğü, Çifteler Asliye Hukuk (İş Mahkemesi Sıfatıyla) Mahkemesi 2016/5 Esas 2016/484 Karar ve 28.11.2016 tarihli kararı ile davanın kabulüne dair karar verilerek itirazın kaldırıldığı ve bu kararın ... Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi 2017/862 Esas 2017/1578 Karar 14.07.2017 tarihli esastan reddine dair kararı ile kesinleştiği, işçinin ücret alacağına ilişkin açılıp kesinleşen bu karar mahkeme açısından delil niteliğinde olup davacının davalı yanında 92 gün çalıştığı, dönemlerinin 01.06.2014 - 31.08.2014 tarihleri arası olduğuna dair kanaat oluşturduğu gerekçesiyle davanın kabulüne, davacı ... (TC: .....)' in 01.06.2014 - 31.08.2014 tarihleri arasında 92 gün sigortalı olarak çalıştığının tespitine Kurum kayıtlarına bu şekilde tesciline karar verilmiştir. IV.İSTİNAF A.İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer'i müdahil Kurum vekili istinaf yoluna başvurmuştur. B.İstinaf Sebepleri: Fer'i Müdahil Kurum vekili istinaf dilekçesinde özetle; davacının talebe konu dönemiyle ilgili bildirim bulunmadığı, Kurum kayıtlarının gerçeği yansıttığı ve aksinin ancak eşdeğer delille ispat edilebileceği, bir kısım tanıkların davacıyı tanımadıklarını beyan ettikleri, sadece tanık beyanı ile karar verildiği, davalının davacının 10 Temmuza kadar çalıştığını beyan ettiği, iddianın ispat edilemediği iddiasıyla İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. C.Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile yapılan yargılama ile tüm dosya kapsamından ve dinlenen kamu tanık beyanlarından, kesinleşen Çifteler Asliye Hukuk (İş Mahkemesi Sıfatıyla) Mahkemesi 2016/5 Esas 2016/484 Karar sayılı dava dosyasından, davalı ile davalı oğlunun beyanlarından davacının 01.06.2014 - 31.08.2014 tarihleri arasında davalı yanında çalıştığının anlaşıldığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir. V.TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer'i müdahil Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur. B. Temyiz Sebepleri Fer'i müdahil Kurum vekili istinaf sebepleri doğrultusunda temyiz isteminde bulunmuştur. C.Gerekçe 1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dava, davacının davalı nezdinde hizmet akdine dayalı olarak 01.6.2014 - 31.08.2014 tarihleri arasında çalıştığının tespiti davasıdır. 2.İlgili Hukuk 1. Anayasa'nın 60 ıncı maddesi şöyledir: "Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. / Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar." 2. 31.05.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlı Sigortası Kanunu'nun 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili bölümü şöyledir: "(1) Bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından; a) Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar... sigortalı sayılırlar." 3. 5510 sayılı Kanun'un 7 nci maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir: "Sigorta hak ve yükümlülükleri 4 üncü maddenin birinci fıkrasının; a) (a) bendi kapsamında sigortalı sayılanlar için çalışmaya, meslekî ve teknik eğitime, meslekî ve teknik ortaöğretim sırasında tamamlayıcı eğitim ya da alan eğitimine, staja veya bursiyer olarak göreve başladıkları tarihten... itibaren başlar." 4. 5510 sayılı Kanun'un 9 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir: "Kısa ve uzun vadeli sigorta kolları bakımından sigortalılık; a) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların, hizmet akdinin sona erdiği tarihten... itibaren sona erer. 5. 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesinin ilgili 9 uncu fıkrası şöyledir: "Aylık prim ve hizmet belgesi (veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesi) işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içerisinde iş mahkemesine başvurarak, alacakları ilâm ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları dikkate alınır." 3. Değerlendirme 1. 5510 sayılı Kanun kapsamında sigortalılık niteliği, anılan Kanunun 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendine göre hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılmakla ve 7 nci maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendi uyarınca çalışmaya başladıkları tarihten ibaren edinilir. Söz konusu sigortalılık niteliği anılan Kanun'un 9 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendi uyarınca hizmet akdinin sonlandığı tarihte sona erer. 2. Anayasa'nın 60 ıncı maddesinde yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır. 3. Somut olayda, davaya konu dönemde davacının herhangi bir bildirimi bulunmamaktadır. Davalının 11.03.2013 tarihinden itibaren biçerdöver işletmeciliği vergi kaydı bulunmakta olup, İlk Derece Mahkemesi tarafından davanın kabulü ile davacının 01.06.2014 - 31.08.2014 tarihleri arasında hizmet akdine dayalı olarak 92 gün çalıştığının tespitine karar verilmiştir. 4. 01.06.2014 - 10.07.2014 tarihleri arasındaki dönem yönünden İlk Derece Mahkemesinin kabul kararı yerindeyse de 10.07.2014 tarihi sonrasındaki çalışmalarıyla ilgili kabul eksik araştırma ve incelemeye dayalıdır. Davacı ile davalı arasındaki kesinleşen işçilik alacakları davasında beyanı hükme esas alınan tanık ... eldeki davada davacının Haziran ayının ilk haftasında çalışmaya başladığını ve kendisinin bir hafta sonra işten ayrıldığını; tanık ... davacının çalışmasını davacıdan duyduğunu ve görgüye dayalı bilgisi olmadığını beyan ettiklerinden beyanlarına itibar edilerek hüküm kurulması mümkün değildir. Dinlenen diğer tanıkların da 10.07.2014 tarihinden sonrasına ilişkin beyanda bulunmadıkları anlaşılmaktadır. Dolayısıyla davacının çalıştığını iddia ettiği arazilerin sahipleri ile köy muhtarı ve yakıt alınan petrol istasyonu çalışanları gibi davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan kişiler saptanarak bilgi ve görgülerine başvurulmadır. Böylece bu konuda gerekli tüm soruşturma yapılarak uyuşmazlık konusu husus, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir. 5- Mahkemece, açıklanan maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin eksik araştırma ve inceleme neticesinde yazılı şekilde hüküm kurulmuş olması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir. VI. KARAR Açıklanan sebeplerle; 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, 2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 12.02.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.