Yargıtay 10. Hukuk Dairesi · E. 2023/14245 · K. 2024/2149

10. Hukuk Dairesi         2023/14245 E.  ,  2024/2149 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi SAYISI : 2023/1835 E., 2023/2123 K. HÜKÜM/KARAR : Esastan ret İLK DERECE MAHKEMESİ : Uşak 2. İş Mahkemesi SAYISI : 2019/573 E., 2023/159 K. Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir. Kararın fer'i müdahil Kurum vekili ile taraf vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı, fer'i müdahil Kurum vekili ile taraf vekilleri tarafından ayrı ayrı temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I.DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının davalı iş yeri ... Hayvan Gıda Ürünleri ve Deri San. Tic. A.Ş.'de 02.12.2016 tarihinden, iş kazası geçirdiği 04.01.2017 tarihine kadar aralıksız olarak çalıştığı, davacının davalı iş yerinde hisar makinasında işçi olarak çalıştığı, ancak davalı işveren tarafından davacının çalışmasının SGK'ya bildirilmediği, davacının davalı işyerinde geçirmiş olduğu iş kazası sebebiyle Uşak 2. İş Mahkemesi 2017/97 Esas numaralı dosyada tazminat talepli yargılamanın devam ettiği, bu dosya kapsamındaki belgeler ve ifadeler ile de davacının davalı işyerindeki çalışmasının sabit olduğu, davacının yoksul olduğu için dava açmaya ve avukat tutmaya gücü yetmediğinden Uşak Barosu'na adli yardım talebinde bulunduğu, Uşak Barosu tarafından inceleme yapıldıktan sonra davacının adli yardımdan yararlanmasına karar verildiği, bu nedenle işbu davayı adli yardım talepli açtıkları iddiasıyla 02.12.2016 - 04.01.2017 tarihleri arasında aralıksız olarak davalıya ait işyerinde çalıştığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. II.CEVAP Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı tarafın dava dilekçesinde davalı ... Hayvan Gıda Ürünleri ve Deri San. Tic AŞ'de 02.12.2016 tarihinden 04.01.2017 tarihine kadar kesintisiz olarak çalıştığını beyan ederek işbu dönemdeki çalışmalarındaki eksik olarak bildirilen hizmet sürelerinin tespit edilmesini talep ettikleri, davacı tarafın taleplerinin zamanaşımına uğradığı, davacının talep hakkı işyerinden ayrıldığı tarihten itibaren 5 yıl olup, bu süre içerisinde dava açılmadığı, davacı tarafından ikame edilen işbu davanın 5 yıllık hak düşürücü süreye tabi olduğu, davanın yersiz ve mesnetsiz olduğu, Kurumun fer'i müdahil olması sebebiyle Kurum aleyhine yargılama gideri ve vekalet ücretine hükmedilmemesi gerektiği savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. Davalı ... Hayvan Gıda Ürünleri ve Deri San. Tic. A.Ş. vekili cevap dilekçesinde özetle; hak düşürücü süre ve zamanaşımı itirazlarının bulunduğu, davacının davalıya ait işyerinde çalışmasının kısa süreli olduğu ve çalıştığı süre boyunca herhangi bir iş kazası geçirmediği, davacının iddia ettiği gibi sigortasının geç ve eksik bildirilmesinin söz konusu olmadığı; davalı ... vekili; hak düşürücü süre ve zamanaşımı itirazlarının bulunduğu, davacı tarafından her ne kadar ... Hayvan şirketinde 02.12.2016 - 04.01.2017 tarihleri arasında çalıştığı iddiası ile hizmet tespiti davası açılmış ve ardından şirketin davalı şirket ile birleştiğinden bahisle şirkete husumet yöneltilmiş ise de ... Hayvan şirketinin Renk şirketi ile 26.10.2018 tarihinde birleştiği, davacının dava konusu ettiği sürelerde ... Hayvan şirketi ile Renk şirket arasında herhangi bir birleşme söz konusu olmadığından husumet yöneltilemeyeceği savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. III.İLK DERECE MAHKEME KARARI İlk Derece Mahkemesi tarafından; davacının SGK hizmet dökümü incelendiğinde 11.01.2017 - 03.02.2017 tarihleri arasında davalı şirket bünyesinde hizmetinin bulunduğu ve talepte bulunduğu 02.12.2016 - 04.01.2017 tarihleri arasında hizmet kaydının bulunmadığı, Uşak SGK'nın 02.11.2020 tarihli yazısında davalı ... Hayvan Gıda Ürünleri ve Deri Sanayi Ticaret AŞ'nin 04.06.2016 tarihinde kanun kapsamına alındığı ve 19.12.2017 tarihinde kanun kapsamından çıkarıldığının bildirildiği, dolayısıyla talep döneminde kanun kapsamında bulunduğu, İzmir Ticaret Sicil Müdürlüğü'nün yazısında davalı şirket ... Hayvan Gıda Ürünleri ve Deri Sanayi Ticaret AŞ'nin 26.10.2018 tarihinde ... ve Evcil Hayvan Gıdaları San ve Tic AŞ ile birleşerek kapandığı ve ... ve Evcil Hayvan Gıdaları San ve Tic AŞ'nin halen İzmir Ticaret Sicil Müdürlüğü bünyesinde faaliyetine devam ettiğinin bildirildiği, davacının 2017/97 Esas sayılı dosyasında davalı aleyhine iş kazasından kaynaklı maddi ve manevi tazminatın tahsili talebi ile açmış olduğu davada 2020/261 Karar sayısı ile 15.09.2020 tarihinde açılmamış sayılmasına karar verildiği, ilgili dosya içeriği incelendiğinde...Hastanesi'nin 25.08.2017 tarihli yazısı ekinde gönderilen evraklarda davacının 04.01.2017 tarihinde hastane başvurusunun bulunduğu, şikayet olarak "sol el serçe parmağının yaralanması", hikayesi olarak" bugün evde odun keserken kazara olmuş (adli vaka belirten bir durum yoktur)" bilgisinin bulunduğu ve faturanın sunulduğu, Uşak SGK'nın 18.02.2020 tarihli yazısında davacının 04.01.2017 tarihinde geçirmiş olduğunu iddia ettiği iş kazası ile ilgili olarak 30.11.2017 tarihinde sürekli iş göremezlik gelir talebinde bulunduğu, sigortalılık tespiti yapılamadığından herhangi bir işlem yapılamadığı şeklinde yazı bulunduğu, talep konusu edilen döneme ilişkin davalı şirketin dönem bordrolarında tespit edilen tanıkların tamamının ve komşu iş yeri tanığı olarak tespit edilen kişilerin dinlenildiği, davacı tanığı ..., ..., davalı tanığı ..., bordro tanığı ..., Nazife Karaağaç ve tanık ...'nın beyanları nazara alındığında davacının kaza tarihi olan 04.01.2017 tarihi öncesinde bir hafta süre ile davalı iş yerinde çalıştığı kanaatine varılmakla davacının 29.12.2016 - 31.12.2016 tarihleri arasında 3 gün 01.01.2017 - 04.01.2017 tarihleri arasında 4 gün olmak üzere davalı iş yerinde çalıştığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulü, kısmen reddi ile davacının 29.12.2016 - 31.12.2016 tarihleri arasında 3 gün 01.01.2017 - 04.01.2017 tarihleri arasında 4 gün davalı nezdinde hizmet akdi ile prime esas kazanç alt tutarları üzerinden fasılasız çalıştığının tespitine, kurum kayıtlarının bu şekilde düzeltilmesine, fazlaya dair talebin reddine karar verilmiştir. IV.İSTİNAF A.İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer'i müdahil Kurum vekili ile taraf vekilleri istinaf yoluna başvurmuşlardır. B.İstinaf Sebepleri: Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; usul ve yasaya aykırı olduğu, davacının 02.12.2016 - 04.01.2017 tarihleri arasında davalı işveren nezdinde çalıştığının ispat edildiği iddiasıyla İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir. Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; zamanaşımı, hak düşürücü süre ve husumet itirazlarının bulunduğu, davacının davalı şirkette çalıştığı sürelerin gerçeğe uygun olarak bildirildiği ve iş yeri kayıtlarına işlendiği, davacının ücretinin de aylık ücret bordrosuna tahakkuk ettirilerek banka kanalı ile davacıya eksiksiz ve zamanında ödendiği, davacının çalışma iddiasını resmi, yazılı belge ve tanık beyanlarıyla ispat etmesi gerektiği, yalnızca tanık beyanlarıyla davanın ispatının mümkün olmadığıiddiasıyla İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. Fer'i müdahil Kurum vekili istinaf dilekçesinde özetle; davacının iddia ettiği tarihlerde davalı işveren nezdinde çalıştığının resmi, yazılı belge ve tanık beyanlarıyla ispat edilmesi gerektiği, sadece tanık beyanlarıyla hizmet tespiti davasının ispatının mümkün olmadığı, yerel mahkemece zamanaşımı ve hak düşürücü süre itirazlarının değerlendirilmediği, davacının iddialarını ispatlayamadığı, bilirkişi raporu alınmaksızın karar verildiği iddiasıyla İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. C.Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dinlenen bordro tanıkları ..., ..., ..., ..., ... davacının işyerinde çalıştığı sırada parmağının kesildiğini ifade ettiği, dosya kapsamında bulunan Uşak 2 inci İş Mahkemesinin 2017/97 Esas sayılı dosyası kapsamında bulunan...Hastanesinin Yatış Epikriz raporu içeriğinin incelenmesinden davacının 04.01.2017 tarihi itibariyle sol el serçe parmağının açık yarası ve parmak kırığının bulunduğunun tespit ve tedavi edildiğinin kayıtlı olduğu, dinlenen bordro tanığı anlatımları ve tıbbi evraklar birlikte değerlendirildiğinde davacının bildirim öncesi yanı 04.01.2017 tarihi itibariyle işyerinde çalıştığı, dinlenen bordro tanıklarının anlatımlarından (özellikle tanık ... anlatımından) anlaşıldığı üzere davacı işe başladığında borçlarının bulunduğunu bildiriminin yapılmamasını istediği, yani davacının bir dönem bildirimsiz çalıştığı tanık beyanı ile ortada olduğu, bildirimsiz çalışma süresi konusunda tanıkların anlatımları birbiri ile tam örtüşmemekle birlikte kısa bir süre olduğu konusunda bordro tanıklarının anlatımları uyumlu olduğu, davacının bildirdiği tanıkların işyeri çalışanı olmamasından dolayı beyanlarının görgüye dayalı olup olmadığı denetlenemediğinden beyanlarının esas alınması mümkün görünmediği, resen tespit edilip dinlenen bordro tanığı ... beyanından açıkça anlaşıldığı üzere davacının kazadan önce bir hafta kadar çalıştığı sübuta ermiş olmakla İlk Derece Mahkemesinin kabulünde bir isabetsizlik görülmediği, her iki tarafın tanık listesinde bulunan, aynı işyeri çalışanı olan tanık ... davacının 1-1,5 ay kadar çalıştığını ifade ettiği, iş bu beyan aslında davacının bildirimli dönemi ve ilk derece mahkemesi tarafından yapılan tespit birlikte değerlendirildiğinde ilk derece mahkemesinin kabulü ile örtüştüğü, İlk derece mahkemesi tarafından işe başlama tarihi olarak kabul edilen 29.01.2016 ila çıkış bildiriminin yapıldığı 03.02.2017 tarihi arasında bir aydan fazla bir süre olduğu, şu halde dinlenen tüm tanıkların beyanları, tedavi evrakları ve Kuruma yapılan bildirim birlikte değerlendirildiğinde davacının davasının kısmen kabulüne dair ilk derece mahkemesi kararında bir isabetsizlik bulunmadığı gerekçesiyle istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir. V.TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer'i müdahil Kurum vekili ile taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuşlardır. B. Temyiz Sebepleri Fer'i müdahil Kurum vekili ile taraf vekilleri istinaf sebepleri doğrultusunda temyiz isteminde bulunmuşlardır. C.Gerekçe 1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dava, davacının davalı nezdinde hizmet akdine dayalı olarak 02.12.2016 - 04.01.017 tarihleri arasındaki tam ve kesintisiz çalıştığının tespiti davasıdır. 2.İlgili Hukuk 1. Anayasa'nın 60 ıncı maddesi şöyledir: "Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. / Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar." 2. 31.05.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlı Sigortası Kanunu'nun 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili bölümü şöyledir: "(1) Bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından; a) Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar... sigortalı sayılırlar." 3. 5510 sayılı Kanun'un 7 inci maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir: "Sigorta hak ve yükümlülükleri 4 üncü maddenin birinci fıkrasının; a) (a) bendi kapsamında sigortalı sayılanlar için çalışmaya, meslekî ve teknik eğitime, meslekî ve teknik ortaöğretim sırasında tamamlayıcı eğitim ya da alan eğitimine, staja veya bursiyer olarak göreve başladıkları tarihten... itibaren başlar." 4. 5510 sayılı Kanun'un 9 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir: "Kısa ve uzun vadeli sigorta kolları bakımından sigortalılık; a) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların, hizmet akdinin sona erdiği tarihten... itibaren sona erer. " 5. 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesinin ilgili 9 uncu fıkrası şöyledir: "Aylık prim ve hizmet belgesi (veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesi) işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içerisinde iş mahkemesine başvurarak, alacakları ilâm ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları dikkate alınır." 3. Değerlendirme 1.5510 sayılı Kanun kapsamında sigortalılık niteliği, anılan Kanunun 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendine göre hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılmakla ve 7 nci maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendi uyarınca çalışmaya başladıkları tarihten ibaren edinilir. Söz konusu sigortalılık niteliği anılan Kanun'un 9 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendi uyarınca hizmet akdinin sonlandığı tarihte sona erer. 2. Anayasa'nın 60 ıncı maddesinde yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır. 3. Somut olayda; davacının, 11.01.2017 - 03.02.2017 tarihleri arasında davalı işverene ait işyerinden 5510 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı bildirimleri bulunmaktadır. Davacı davalıya ait iş yerindeki çalışmasının 02.12.2016 tarihinde başladığı ve 04.01.2017 tarihinden geçirdiği iş kazasına kadar devam ettiğini iddia ederek eksik sürelerin tespitine karar verilmesini dava etmiştir. 4. İlk Derece Mahkemesi tarafından davacının 04.01.2017 tarihinde işyerinde çalışırken elini kestiği ve fiili çalışmanın tanık beyanları ile doğrulandığı gerekçesiyle 01.01.2017 - 04.01.2017 tarihleri arasında çalıştığının tespitine karar verilmiştir. Ne var ki hayvan maması üretimi yaptığı iddia edilen işyerinde davacının sigortalı çalışmasının başlangıcının resmi tatil niteliğindeki yılbaşı / pazar günü olarak alındığı, tanık beyanlarının çeliştiği, davacının 04.01.2017 tarihinde sol el serçe parmağındaki yaralanma nedeniyle hastaneye başvurduğunda elini evde odun keserken yaraladığını beyan ettiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla davacının hüküm altına alınan çalışmasının gerçek ve fiili olduğu hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde ortaya konulamamıştır. 5. Mahkemece, davalıya ait işyerinin kapsamı, kapasitesi, yapılan işlerin niteliği, bildirilen kaç işçi olduğu, kimlerin hangi tarih aralığında çalıştığı ile yaptıkları işlerin niteliği araştırılmalıdır. Davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenmeli; görgüye dayalı bilgisi olan tanıklara davacının 04.01.2017 tarihinde geçirdiğini iddia ettiği kazanın işyerinde meydana gelip gelmediği sorulmalı; davacının kaza nedeniyle hastaneye müracaat saati araştırılarak kazanın mesai saatlerine denk gelen zamanda olup olmadığı belirlenmeli; davacının, talebe konu dönemde fiili çalışma olgusu ile özellikle çalışma başlangıcı hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir. 6. Mahkemece, açıklanan maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin eksik araştırma ve inceleme neticesinde yazılı şekilde hüküm kurulmuş olması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir. VI. KARAR Açıklanan sebeplerle; 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, 2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Peşin alınan temyiz harcının istek halinde davalıya iadesine, Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 04.03.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.