Yargıtay 10. Hukuk Dairesi · E. 2023/14293 · K. 2024/1130

10. Hukuk Dairesi         2023/14293 E.  ,  2024/1130 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi SAYISI : 2023/2280 E., 2023/2860 K. HÜKÜM/KARAR : Esastan ret İLK DERECE MAHKEMESİ : Denizli 4. İş Mahkemesi SAYISI : 2019/367 E., 2023/97 K. Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kabulüne karar verilmiştir. Kararın davalılar vekilleri ve fer'i müdahil SGK Başkanlığı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince, istinaf başvurularının ayrı ayrı esastan reddine karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davalılar vekilleri ve fer'i müdahil SGK Başkanlığı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlenildikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I.DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davalıların konser, etkinlik ve festivallerde ses ve ışık sistemlerinin organizasyonu, taşınması, kurulması ve etkinlik süresi boyunca çalışmasını sağlama işini yaptığını, davacının, davalılar bünyesinde 2007 yılında .... tarafından gerçekleştirilen Türkiye turnesindeki etkinlik ve konserlerde ses teknisyeni olarak çalışmaya başladığını, davalıların işyerinde ses teknisyeni ve şoför olarak çalıştığını, davalıların karı koca olup işyerlerini beraber işlettiklerini, davacının önce ".... Mevkisi .... Çarşısı .... ....'nin Karşısı 4. Blok 2 Z-050" adresinde bulunan depo mahiyetindeki işyerinde, daha sonra yine depo mahiyetindeki "Sümer Mah. 2456 Sk. N0:53A/Z1" adresinde bulunan işyerinde çalıştığını, taraflar arasındaki iş sözleşmesi sona erdikten sonra sigorta kayıtlarının olmadığını ve yanında çalışmış olduğu davalılar tarafından sigortasının yatırılmadığını fark ettiğini ileri sürerek, davacının 01.07.2007 – 30.08.2017 tarihleri arasındaki hizmetlerinin tespitine karar verilmesini istemiştir. II.CEVAP Davalılar vekili cevap dilekçesinde özetle; davalıların yaptığı işin, nitelik itibariyle yıl boyu yapılan bir iş olmadığını, yıl içinde Mayıs-Eylül ayları arasında havaların iyi olduğu zamanlarda festival ve konserler yapıldığı zaman yapılan bir iş olduğunu, bu nedenle de ay içinde ya 1 defa ya da en fazla 2 defa iş çıktığını, konser ve festival olduğu zaman da çelik boru sistemleri ile sahne kurma işi yapılıp 1-2 gün sahne kaldıktan sonra bu sahnenin toplanması şeklinde olduğunu, ay içinde en fazla 2 iş olsa aylık 4-5 gün çalışma olup yıl içinde Mayıs-Eylül ayları arası ancak ayda 4-5 günden yıl içinde toplam 20-25 gün çalışma olduğunu, bu anlamda davacının iddialarının yersiz olduğunu, davacı ile davalıların hiçbir şekilde işçi-işveren ilişkisi şeklinde bir anlaşmasının olmadığını, davacının, 01.01.1991 doğumlu olup 01.01.2009 tarihinde reşit olduğunu, 2009 yılında sadece 2-3 ay kadar davalılar yanına ayda 3-4 gün arada sırada gelip meslek öğrenmeye çalıştığını, 2009-2010 yılları arası 2-3 ay kadar ve ayda 3-4 gün olmak üzere toplam 10-15 gün meslek öğrenmek için geldiğini, davacının 2010 yılından sonra bir daha davalılarla herhangi bir şekilde bağlantısının olmadığını belirterek, davanın reddini istemiştir. Fer'i müdahil SGK vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddini istemiştir. III.İLK DERECE MAHKEME KARARI Dosya kapsamı, mevcut delil durumu, toplanan deliller ve dinlenen tanık beyanları birlikte değerlendirildiğinde, davacının tespitini istediği sürelerde davalılara ait işyerinde hizmet akdine tabi kesintisiz ve sürekli çalıştığı kanaatine varılarak, davanın kabulü ile davacının 01.07.2007-30.08.2017 tarihleri arasında hizmet akdine tabi olarak tam süreli ve aralıksız şekilde davalıların yanında çalıştığının tespitine, söz konusu çalışması sebebiyle 5510 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki zorunlu sigortalılığının tespiti ile feri müdahil Kurumun kayıtlarına tesciline, karar verilmiştir. IV.İSTİNAF A.İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri ve fer'i müdahil SGK Başkanlığı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur. B.İstinaf Sebepleri: 1.Davalılar Vekilinin İstinaf Sebepleri Davalılar vekili istinaf dilekçesinde; gerekçe ile hükmün çelişkili olduğunu, dinlenen tanıkların davacının çalışma süreleri hakkında bilgi ve görgü sahibi olmadıklarını, sadece taraflı davacıyı koruyan tanık beyanlarına dayalı olarak kabul kararı verilemeyeceğini belirterek, kararın kaldırılmasını istemiştir. 2.Fer'i Müdahil SGK Başkanlığı Vekilinin İstinaf Sebepleri Fer'i müdahil SGK Başkanlığı vekili istinaf dilekçesinde; Mahkemece eksik inceleme ile karar verildiğini, davanın hak düşürücü süreden reddinin gerektiğini, çalışma olgusunun yöntemince ispatlanamadığını belirterek, usul ve yasaya aykırı verilen kararın kaldırılmasını istemiştir. C.Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; dosyadaki yazılara, hükmün Dairemizce de benimsenmiş bulunan kanuni ve hukuki gerekçeleri ile dayandığı maddi delillere ve özellikle bu delillerin takdirinde bir isabetsizlik görülmemesine göre, Mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden kanuna aykırılık bulunmadığı anlaşıldığından, istinaf başvurularının ayrı ayrı esastan reddine karar verilmiştir. V.TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekili ve fer'i müdahil SGK vekili temyiz isteminde bulunmuşlardır. B. Temyiz Sebepleri 1.Davalılar Vekilinin Temyiz Sebepleri Davalılar vekili; istinaf sebepleri doğrultusunda hükmün temyizen bozulmasını istemiştir. 2.Fer'i Müdahil SGK Vekilinin Temyiz Sebepleri Fer'i müdahil SGK vekili; istinaf sebepleri doğrultusunda hükmün temyizen bozulmasını istemiştir. C.Gerekçe 1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir. 2.İlgili Hukuk 1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 2.5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun geçici 7 nci maddesi uyarınca, 01.10.2008 tarihi öncesi isteme ilişkin davanın yasal dayanağı mülga 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 79/10 uncu ve 01.10.2008 tarihi sonrası isteme ilişkin davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleridir. 506 sayılı Kanun'un 6 ncı maddesinde ifade edildiği üzere, “sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınılamaz ve vazgeçilemez.” Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davaların, kamu düzenine ilişkin olması nedeni ile özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde resen araştırma yapılarak kanıt toplanması gerektiği özellikle göz önünde bulundurulmalıdır. 3.Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır. Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir. 3.Değerlendirme 1.İnceleme konusu eldeki davada, davacı, davalılar nezdinde 01.07.2007 – 30.08.2017 tarihleri arasında ses teknisyeni olarak Kuruma bildirilmeyen sürelerde çalıştığının tespitini istemiş, Mahkemece yapılan yargılama sonucunda, hükümde yazılı gerekçelerle davanın kabulüne karar verilmiştir. 2.Somut olayda, 01.01.1991 doğumlu davacının 2007 yılında öğrenci olduğu, davacının davalı taraf olarak yer aldığı kesinleşen Denizli 1. Aile Mahkemesinin 2014/887 E. sayılı dosyasında tarafların sosyal ve ekonomik durumunun tespitine yönelik düzenlenen 18.12.2014 tarihli tutanakta, davacı ...'ın organizasyon şirketinde çalıştığı, aylık gelirinin belli olmadığı, başka gelirinin bulunmadığının tespit edildiği, yine davacı ...'ın avukatının davaya cevap dilekçesinde, talep edilen nafaka ve tazminat miktarlarının çok fazla olduğunu, davacı ...'ın ses sistemi işiyle uğraştığını, mevcut durumda çok miktarda borcunun bulunduğunu beyan ettiği, işbu dava davalıları ... ve ...'in anılan dosyada tanık sıfatıyla dinlendikleri, davalı ...'in verdiği ifadesinde; davacı ...'ın uzaktan akrabası olduğunu, kendisinin ses sistemleri kiralama şirketinin olduğunu, yeğeni davacı ...'ın da bu işlerde yardımcılık yaptığını, daha önce başka birinin yanında çalıştığını, işten ayrıldığını, ben boştayım deyince kendisinin yanında işlere yardım etmeye başladığına yönelik beyanı karşısında, davacının 2014 yılında davalılar yanında hizmet akdine dayalı olarak çalıştığı belirgin ise de, dosya kapsamında dinlenen bir kısım tanıkların davacının çalışmasının kesintisiz ve sürekli olduğu, bir kısım tanıkların ise çalışma olgusu ve süresi yönünden çelişkili beyanlarda bulundukları anlaşılmakla, davacının fiilen ne kadar süre çalıştığı, çalışmanın sürekli mi, kısmi mi olup olmadığı hususundaki belirleme yetersiz olduğundan, hüküm eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır. 3.Mahkemece yapılacak iş; davacının eğitim durumu da dikkate alınarak, hizmetin başlangıç ve bitiş tarihleri somut olarak belirlenmeli, tanık beyanları arasındaki çelişkiler de giderilerek, çalışmanın kısmi süreli mi tam süreli mi olduğu yönünden araştırma yapılmalı, yapılan işin kapsam ve niteliği nazara alınmalı, özellikle etkinlik ve festivaller ile konser düzenlenmelerinin sezonluk olduğu hususu göz önünde bulundurulmalı, etkinlik sürelerinin belirlenmesiyle bu sürelerin hizmetin tespitinde de gözetilmek kaydıyla, toplanan deliller bir arada değerlendirilerek oluşacak sonuca göre hüküm kurulmalıdır. VI. KARAR Açıklanan sebeplerle, 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, 2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, 3.Temyiz harcının istek halinde ilgililere iadesine, Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 13.02.2024 tarihinde karar verildi.