Yargıtay 10. Hukuk Dairesi · E. 2023/2180 · K. 2024/45

10. Hukuk Dairesi         2023/2180 E.  ,  2024/45 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi SAYISI : 2021/2040 E., 2021/1897 K. KARAR : Kabul İLK DERECE MAHKEMESİ : ... Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi SAYISI : 2016/25 E., 2017/56 K. Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir. Kararın davalı ve feri müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun kabulüne, kararın kaldırılmasına, yeniden karar vermek suretiyle davanın reddine karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay (kapatılan) 21. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda kararın bozulmasına karar verilmiştir. Bozmaya uyularak yapılan yargılama neticesinde Bölge Adliye Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ve feri müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairemizce yapılan inceleme sonunda kararın bozulmasına karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesince önceki kararda direnilmesine karar verilmiş, dosyanın Dairemizce Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna gönderildiği, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunca değişik gerekçe ile direnildiği gerekçesiyle dosya Dairemize gönderilmiştir. Karar davalı ve feri müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan gündem ve dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I. DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin davalı Bakanlığa bağlı okullarda 2005-2016 yılları arasında eğitim-öğretim dönemlerinde ücretli öğretmen olarak görev yaptığını, günde 6, haftada 30 saat derse girmesine rağmen hizmetlerinin Sosyal Güvenlik Kurumuna eksik bildirildiğini ileri sürerek davacının 2005-2016 yılları arasındaki eğitim öğretim dönemlerinde eksik bildirilen hizmetlerinin tespitine karar verilmesini talep etmiştir. II. CEVAP Davalı ... (Bakanlık) vekili cevap dilekçesinde; 5510 sayılı Kanun’un 80/1-h maddesine göre davacının çalışmalarının Kuruma eksiksiz bildirildiğini, 657 sayılı Kanun’un 89 uncu maddesine göre ders ücreti karşılığı öğretmen olarak çalıştığını, kadrolu öğretmenler ile statülerinin farklı olması nedeniyle aralarında karşılaştırma yapılmasının hakkaniyete uygun olmadığını ayrıca hak düşürücü sürenin geçtiğini belirterek davanın reddini savunmuştur. Fer'î müdahil Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Başkanlığı vekili cevap dilekçesinde; öncelikle müvekkili Kurumun 6552 sayılı Kanun ile eklenen 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 7/4 üncü maddesi uyarınca fer’î müdahil olmasına rağmen davalı olarak gösterilmesinin kanuna aykırı olduğunu, öte yandan davanın hak düşürücü süre içinde açılmadığını, ücretli öğretmen olarak çalışmış olan davacının hizmetlerinin çalıştığı gün ve saat esas alınarak Kuruma bildirildiğini, bu tür davaların kamu düzenini ilgilendirir yönü nedeniyle tüm araştırmaların re’sen yapılması gerektiğini belirterek davanın reddini savunmuştur. III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin 30.03.2017 tarihli ve 2016/25 E., 2017/56 K. sayılı kararı ile dosya içeriğine uygun, teknik verilere göre hazırlanan denetime elverişli olup hükme esas alınan bilirkişi raporundaki açıklamalar dikkate alındığında davanın kabulüne karar verilmesi; Sosyal Güvenlik Kurumunun ise Kanun gereği fer’î müdahil olarak davaya eklenmesi gerektiği gerekçesiyle davalı Bakanlık yönünden davanın kabulüne, davalı Kurum yönünden karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir. IV. İSTİNAF A. İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve feri müdahil Kurum vekilinin istinaf başvurusunda bulunmuştur. B. Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin 07.11.2017 tarihli ve 2017/1036 E., 2017/1662 K. sayılı kararı ile Kurumun hizmet tespiti davasında 5521 sayılı Kanun’un 7/4 üncü maddesinde yer alan hükme istinaden davalı olarak gösterilmesinin hatalı olduğu, öte yandan ilk derece mahkemesi tarafından davacının şahsi sicil dosyası ile davalı işyeri dosyasının ve dönem bordrolarının celbedildiği, davacının aylık kaç saat çalıştığı ve bu çalışması karşılığında ödenen ücrete ilişkin kayıtların da dosya içinde bulunduğu, davacının gelen kayıtlara bir itirazının ve ücretini aldığı saatten daha fazla bir çalışma iddiasının bulunmadığı, bu itibarla ücretli öğretmen statüsündeki davacının prim ödeme gün sayısının 5510 sayılı Kanun’un 80/h maddesi uyarınca 1 gün=7,5 saat esası üzerinden aylık çalışma saatinin aylık gün sayısına dönüştürülerek hesaplanması gerektiği, Yargıtay (kapatılan) 21. Hukuk Dairesinin içtihatlarının da bu yönde olduğu, bu hâli ile davacının Kuruma bildirilen hizmetlerinde eksiklik bulunmadığı, hükme esas alınan bilirkişi raporunun bu esasa göre hazırlanmadığından yasal ve hukuksal duruma, davacının çalışmasının niteliğine uygun olmadığı gerekçesiyle davalıların istinaf başvurularının kabulü ile ilk derece mahkemesi kararı kaldırılıp HMK’nın 353/1-b-2. maddesi uyarınca düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davalı SGK yönünden davanın husumet yokluğundan, davalı Bakanlık yönünden ise esastan reddine karar verilmiştir. V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ A. Bozma Kararı 1. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur. 2. Yargıtay (kapatılan) 21. Hukuk Dairesinin 12.02.2019 tarihli ve 2018/330 E., 2019/857 K. sayılı kararı ile İlk Derece Mahkemesinde yapılan araştırma ile dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin hüküm kurmaya elverişli olmadığı gibi Bölge Adliye Mahkemesince ücret ödeme belgeleri, puantaj kayıtları, davacı ile davalı ... arasında imzalanmış sözleşmelerin tamamı getirtilmeden prim ödeme gün sayısının 1 gün=7,5 saat esasına göre belirlenmesi gerektiğinden yola çıkılarak davanın reddine karar verilmesinin yerinde olmadığı, davacının ek ders bordrolarında çalışmaları bulunduğu hâlde hizmetinin bildirilmediği veya eksik bildirilen dönem bulunup bulunmadığı yönünde araştırma da yapılmadığı, bu itibarla ilgili İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünden ihtilaflı dönemin tamamını kapsayan davacı ile imzalanan tüm sözleşmeler, ek ders ücret bordroları, atama kararları, günlük ve haftalık girdiği ders saatlerini gösteren tüm puantaj kayıtları getirtilerek davacının ücretini her ay aynı ücret şeklinde mi, yoksa her ay girdiği ders saatine göre değişen ücret şeklinde mi aldığının ve hangi sıfatla istihdam edildiğinin sorulması, vekil öğretmen olarak mı ücretli öğretmen olarak mı çalıştığının netleştirilmesi, Milli Eğitim Bakanlığından davacı ile aynı konumda olan kadrolu sınıf/branş öğretmeninin bir günde ve haftada kaç saat derse girmesi gerektiği sorulup davacının günlük girdiği ders saati belirlenmek suretiyle bununla karşılaştırılması, Milli Eğitim Bakanlığından ihtilaflı dönemde çalışmanın geçtiği okulda kadrolu olarak çalışan öğretmen, müdür, müdür yardımcılarından re'sen seçilecek tanıkların beyanlarına başvurulması ve davacının ücretinin girdiği ders saatine göre belirlenmesi hâlinde uyuşmazlığın 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu (506 sayılı Kanun) dönemine isabet eden kısmı bakımından 1 gün=7,5 saat çalışma esasından hareketle; 5510 sayılı Kanun'un yürürlükte olduğu dönem bakımından ise bu Kanun'un 80/j maddesindeki hükme göre değerlendirme yapılarak sonucuna göre karar verilmesi gerektiği, kabule göre de 6552 sayılı Kanun'un 64 üncü maddesi ile 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 7 nci maddesine eklenen hükme göre davalı Kurumun fer'î müdahil olarak davaya katılmasına ve HMK hükümleri uyarınca davanın tarafı olmayan fer'î müdahil leh veya aleyhine hüküm kurulmasının hukuken mümkün olmamasına rağmen Kurum yönünden davanın husumetten reddine karar verilmesinin hatalı olduğu gerekçesiyle karar bozulmuştur. B. Bölge Adliye Mahkemesince Verilen Kararı Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesinin 07.10.2020 tarihli ve 2019/1740 E., 2020/1299 K. sayılı kararı ile dosyadaki kayıt ve belgelerden davacının 2005 yılı 4 üncü aydan 17.06.2016 tarihine kadar ... İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü adına kayıtlı 1001615 ve 1013360 sicil numaralı işyerlerinde geçen çalışmalarının ayda 30 günün altında Kurum bildirildiği, davacının ücretli sınıf öğretmeni olarak çalıştığı, getirtilen puantaj kayıtlarına göre her gün günde 6 saat derse girdiğinin anlaşıldığı, davacının aylık prim ödeme gün sayısının 1 gün=7,5 saat esasına göre hesaplanarak Kuruma bildirilmiş olmasına rağmen bozma ilamı doğrultusunda yapılan araştırmalar neticesinde davacının her gün günde 6, haftada 30 saat derse girdiği, Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından davacı ile aynı konumda bulunan öğretmenlerin de haftada 30 saat derse girdiklerinin belirtildiği, buna göre davacının kendisi ile aynı konumda bulunan kadrolu öğretmenler ile aynı şekilde derse girerek okulda mesaisini tamamladığı anlaşıldığından davacının çalıştığı süre içerisinde ayda 30 gün üzerinden tam gün esası ile çalıştığının kabul edilmesi; bu nedenle davacının işe giriş- çıkış tarihleri ile okulların açılış-kapanış tarihleri ve ayrıca dava dilekçesindeki talep dikkate alınarak belirlenen hizmetlerin tespiti gerektiği gerekçesiyle davanın kabulü ile davacının 01.04.2005-16.05.2005, 01.10.2005-17.02.2006, 01.03.2006-20.06.2006, 01.10.2006-19.06.2007, 17.09.2007- 14.06.2008, 01.10.2008-12.06.2009, 02.10.2009-18.06.2010, 01.10.2010-17.06.2011, 28.09.2011-17.02.2012, 14.03.2013-08.06.2012, 06.07.2012-31.08.2012, 10.10.2012- 14.06.2013, 03.12.2013-13.06.2014, 02.10.2014-12.06.2015, 06.10.2015-07.04.2016 tarihleri arasında ayda 30 gün üzerinden tam gün esası ile ... İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü adına kayıtlı işyerinde çalıştığının tespitine karar verilmiştir. C. Bozma Kararı Dairemizin 11.03.2021 tarihli ve 2020/10820 E., 2021/3147 K. sayılı kararı ile davacı, 2005-2016 döneminde ücretli öğretmen olarak tam gün esası ile çalıştığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir. Bölge Adliye Mahkemesince, davacının talebi ile okulların açılış-kapanış tarihlerine göre ayda 30 gün üzerinden tam gün esası ile çalıştığının tespitine karar verilmiş ise de, bozma gerekleri yerine getirilmemiştir. Uyulan bozma ilamına göre, uyuşmazlığın 506 sayılı Kanun dönemine isabet eden kısmı bakımından 1 gün=7,5 saat çalışma esasından hareketle, 5510 sayılı Kanun'un yürürlükte olduğu dönem bakımından ise 5510 sayılı Kanun'un 80/j hükmüne göre değerlendirme yapılarak ve ücret bordroları ile puantaj kayıtları esas alınarak, çalışma süresi hesaplanmalı, böylelikle davacının eksik prim gün sayısı bulunup bulunmadığı belirlenerek karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi isabetsiz gerekçesiyle karar bozulmuştur. D. Bölge Adliye Mahkemesince Verilen Direnme Kararı Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesinin 24.11.2021 tarihli ve 2021/2040 E., 2021/1897 K. sayılı kararı ile somut olayda puantaj kayıtlarına göre davacının sınıf öğretmeni olarak her gün 6 saat olmak üzere haftada 30 saat çalıştığı, 5510 sayılı Kanun’un 4/1-c maddesi kapsamında kadrolu öğretmenlerin de davacı gibi her gün 6 saat olmak üzere haftanın 5 gününde toplam 30 saat çalıştıkları hâlde kadrolu öğretmenler yönünden ayda 30 gün üzerinden bildirim yapıldığı, 5510 sayılı Kanun’un 80 inci maddesinin (g), (h) ve (j) bentlerindeki hükümler dikkate alındığında aynı maddenin (f) bendine göre davacı ile davalı Bakanlık arasında yazılı kısmi süreli hizmet akdi düzenlenmediği, bu nedenle eylemli olarak saat ücreti karşılığının ödenmiş olmasının saat ücreti ile çalışıldığını kanıtlayamayacağı, kaldı ki ders saatlerinin aralıksız devam etmesinin mümkün olmadığı, günde 6 saat ders verildiğine göre ders aralarında öğretmenin zamanını işyerinde bağımlı olarak geçirdiğinin dikkate alınması gerektiği, davacının günde 6 saat çalışması nedeniyle ek ders ücreti ile çalışmadığının ortada olduğu, bu durumda davalı işverenin çalışma saatlerinin 7,5 saate bölerek bildirimde bulunmasının hatalı olduğu, ayrıca Anayasa’nın 10 ve 60 ıncı maddelerinde düzenlemeler kapsamında kadrolu öğretmenlerle aynı koşullarda çalışan davacının aynı sosyal güvenlik hakkına sahip olması gerektiği belirtilerek önceki gerekçe de tekrar edilmek suretiyle direnme kararı verilmiştir. E. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı Bölge Adliye Mahkemesi bozmadan esinlenerek gerekçesini kısmen değiştirip daha önce üzerinde durmadığı bir hususu değerlendirerek Özel Daire denetiminden geçmemiş yeni ve değişik gerekçe ile yeni bir karar verildiği, bu durumda ortada Hukuk Genel Kurulu tarafından incelenmesi gereken direnme kararı değil yeni hüküm bulunduğu, yeni hükme yönelik temyiz itirazları Özel Dairece incelenmesi, bu nedenle dosya Özel Daireye gönderilmesine karar verilmiştir. VI. TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen direnme kararına karşı süresi içinde davalı ve feri müdahil Kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur. B. Temyiz Sebepleri Davalı MEB vekili, 5510 sayılı Kanun'un 80/1-h maddesi uyarınca davacının ek ders saat toplamının 7,5 saate bölünmesi suretiyle tespit edilmesi gerektiğini, işin niteliğinin tam süreli iş sözleşmesi olgusundan kaynaklanmadığını, Yargıtay içtihatlarının da bu yönde olduğunu, davacının çalışmasının bu Kanun maddesine göre hesaplanıp eksiksiz olarak primlerinin ödendiğini, davacının ücretli öğretmen olup çalışmasının sözleşmeli ve vekil öğretmenler ile karıştırılmaması gerektiğini belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir. Feri müdahil Kurum vekili, Kurumun davalı olarak gösterilmesinin hatalı olduğunu, davanın pasif husumet yönünden reddi gerektiğini, bilirkişi raporunun denetime elverişli olmadığını, dava konusu uyuşmazlığın iş mahkemesi sıfatıyla yapılması konusunda değerlendirme yapılmadığını, hak düşürücü sürenin dikkate alınmadığını, Kurum lehine vekalet ücreti takdir edilmesi gerektiğini belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir. C. Uyuşmazlık Uyuşmazlık toplanan delillerin yeterli olup olmadığı ve İlk Derece Mahkemesince verilen kararı karşılayıp karşılamayacağı noktasında toplandığı anlaşılmaktadır. D. Gerekçe 1. İlgili Hukuk Davanın yasal dayanağı 506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup bu tür sigortalı hizmetlerin tespitine ilişkin davaların, kamu düzeniyle ilgili olduğu ve bu nedenle de özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesinin zorunlu ve gerekli bulunduğu açıktır. Bu çerçevede, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde re'sen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır. 2. Değerlendirme Davacı, 2005-2016 döneminde ücretli öğretmen olarak tam gün esası ile çalıştığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir. Bölge Adliye Mahkemesince, davacının talebi ile okulların açılış-kapanış tarihlerine göre ayda 30 gün üzerinden tam gün esası ile çalıştığının tespitine karar verilmiş ise de bozma gerekleri yerine getirilmemiştir. Usulü kazanılmış haklar gözetildiğinde uyulan (kapatılan) 21. Hukuk Dairesi bozma ilamına göre, uyuşmazlığın 506 sayılı Kanun dönemine isabet eden kısmı bakımından 1 gün=7,5 saat çalışma esasından hareketle, 5510 sayılı Kanun'un yürürlükte olduğu dönem bakımından ise 5510 sayılı Kanun'un 80/j hükmüne göre değerlendirme yapılarak ve ücret bordroları ile puantaj kayıtları esas alınarak, çalışma süresi hesaplanmalı, böylelikle davacının eksik prim gün sayısı bulunup bulunmadığı belirlenerek karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi isabetsiz olup bozma nedenidir. VII. KARAR Açıklanan sebeplerle; Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 15.1.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.