İçtihatYargıtay11. Hukuk Dairesi04.09.2024

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi · E. 2023/3895 · K. 2024/6003

11. Hukuk Dairesi 2023/3895 E. , 2024/6003 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ :Ticaret Mahkemesi SAYISI : 2019/624 Esas, 2023/240 Karar HÜKÜM : Davanın reddi Taraflar arasındaki alacak ve istirdat istemli davanın bozma ilamına uyularak yapılan yargılama sonucunda Mahkemece davanın reddine karar verilmiştir. İlk derece mahkemesi kararı, Yargıtayca duruşma istemli olarak davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildi. Duruşma için belirlenen 03.09.2024 günü hazır bulunan davacı-karşı davalı vekili Avukat ... ile davalı-karşı davacı vekili Avukat ... dinlenildikten sonra duruşmalı işlerin yoğunluğu ve süre darlığından ötürü işin incelenerek karara bağlanması ileriye bırakıldı. Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip, gereği düşünüldü:

KARAR

I. DAVA

Davacı-karşı davalı vekili dava dilekçesinde; müvekkilince Afganistan'da yerleşik USAİD firmasına ihraç edilen 22 adet tankın Gürcistan-Azerbaycan-Türkmenistan-Afganistan güzergahı takip edilerek taşınmak üzere davalı ile 30.06.2011 tarihinde sözleşme imzalandığını, kararlaştırılan 325.600,00 usd taşıma ücretinin ödendiğini, malların teslim edilerek gümrüklendiğini, ancak davalının güzergah dışına çıkarak daha kısa yol olan İran üzerinden taşıma işini gerçekleştirdiğini, böylece kısa yoldan taşıma nedeniyle 127.000,00 usd fazladan ücret tahsil etmiş olduğunu, bu güzergah dışı taşıma sırasında emtiaların hasar gördüğünü, hasar nedeniyle müvekkilinin 8.800,00 usd hasar bedeli ödediğini, teslim olunan 15 tanktan 8 adetini ayrıca seviye göstergesinin sökülmüş olarak teslim edilmiş bulunmasından dolayı 4.000,00 usd ödendiğini, sözleşme dışı güzergah kullanılması nedeniyle muafiyet belgeleri düzenlendiğini, buna göre yeni güzergahtaki gümrüklerde fazladan kalınmasından dolayı 33.500,00 usd ardiye ücreti, gümrüklerde bekletilen 7 adet tankın geç tesliminden dolayı dava dışı USAİD firmasına günlük 700,00 usd'den 49.000,00 usd tazminat ödendiğini, 7 adet tankın hiç teslim edilmemesinden dolayı dava dışı alıcı firma tarafından emtiaların satış bedelinden 140.000,00 usd eksik ödeme yapıldığını, teslim edilmeyen 7 adet tank bulunduğunu ileri sürerek davanın bu şekildeki sözleşmeye aykırılığı nedeniyle oluşan alacak kalemleri olarak 7 adet tankın ücretinden 140.000,00 usd fazladan ödenmek durumunda kalınan ardiye bedeli olarak 33.500,00 usd geç teslimden kaynaklanan ve dava dışı alıcı firmaya ödenen tazminat bedeli olarak 49.000,00 usd, emtialarda meydana gelen hasar ile gösterge saatleri için yapılan masraflardan oluşan 12.800,00 usd ve daha kısa yoldan taşıma işlemini gerçekleştirmiş olmasına göre fazla ödenen 127.000,00 usd'nin ödeme tarihinden itibaren işleyecek ticari faiz ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiş, ön inceleme duruşmasında ise, 7 adet tankın bu aşamada alıcı firmaya teslim edildiğini, bu nedenle tank bedeli olarak istedikleri 140.000,00 usd'nin yerine bu defa teslim edilen bu tankların taşınması için davalıya alıcı firma tarafından ödenen 48.135,00 usd taşıma bedeli olarak tahsilini talep etmiştir.

III.MAHKEME KARARI

Mahkemece bozma ilamına uyularak taraflar arasında 30.06.2011 tarihli taşımaya ilişkin anlaşma yapılarak davacıya ait 22 adet boş fuel oil tankerinin Afganistan'a karayolu ile nakliyesinin ve USAİD isimli firmaya tesliminin Türkiye-Gürcistan- Azerbaycan- Türkmenistan- Afganistan (Turgundi aktarma) Kandahar boşaltma olarak tespit edildiği, dava konusu taşımanın Eşyaların Karayolundan Uluslar Arası Nakliyatı İçin Mukavele Sözleşmesi (CMR) hükümlerine tabi olduğu ve CMR'nin 11 inci madde hükmünde malların tesliminden önce tamamlanması gereken gümrük ve diğer formalitelerin yerine getirilmesi için göndericinin lüzumlu belgeleri taşımacıya vereceği ve talep ettiği diğer bilgileri kendisine sağlayacağı, taşımacının bu belgelerde verilen bilgilerin doğruluğunu ve yeterliliğini inceleme zorunluğunun bulunmadığı, göndericinin bu belgelerin bulunmaması, yetersiz olması veya usulüne aykırı oluşundan doğacak zarar, ziyan ve hasardan taşımacıya karşı sorumlu olacağının belirtildiği, CMR'nin 11 inci madde hükmü ve taraflar arasındaki sözleşmenin 1 inci maddesine göre gümrük beyannamelerinin sorumluluğunun davacıda olduğu ve gümrük beyannamelerinde çıkış gümrüklerinin Gürbulak ve Cilvegözü olarak gösterildiği, sözleşmede belirtilen yol güzergahının davacının sorumluluğunda ve rızası ile değiştirilmiş olduğu, dosyadaki elektronik posta iletilerinin sonuca etkili olmadığı ve taşıma sözleşmesine aykırılık bulunmadığı, davacı tarafın taşıma ücretinin indirilmesi konusunda davalıdan bir talepte de bulunmadığı nazara alındığında sözleşmede kararlaştırılan taşıma ücretinin gümrük beyannamelerinde belirtilen rota üzerinden yapılan taşıma için de benimsenmiş olduğu, davacının güzergah dışına çıkılması nedeniyle hasar ve gösterge saatleri için yapılan masraflara ilişkin talebinin davacı tarafından hazırlanan gümrük beyannameleriyle yol güzergahının değiştirilmiş olması nedeniyle subut bulmadığı, taşımaya konu mallar ile ilgili gümrük belgelerinin Turgundi yerine İslamkale şeklinde düzenlenmiş olduğu ve taraflar arasındaki sözleşmenin 1 inci maddesi ve CMR'nin 11 inci madde hükümleri nazara alındığında gümrük belgelerinin davacı sorumluluğunda olduğu, bu nedenle malların Turgundi gümrüğünde beklemiş olmasından kaynaklanan gecikmeden dolayı zarardan ve ödenen ardiye ücretinden davalı taşıyıcının sorumlu olmayacağı, davaya konu edilen tanklardan 4 adetinin Afganistan-Turgundi sınır kapısından Kandahar'a kadar taşıma ücretinin tahsiline yönelik taleplerin ise tüm dosya kapsamıyla subut bulmadığı ve asıl dava dosyası yönünden davanın reddinin gerektiği, karşı dava yönünden ise verilen asıl davanın reddine, karşı dava dosyası ile ilgili yeniden karar verilmesine yer olmadığına, karar verilmiş, hüküm davacı vekilince temyiz edilmiştir.

KA R Ş I O Y

Çoğunlukla ortaya çıkan uyuşmazlık, taşıma sözleşmesi ile kararlaştırılan güzergaha göre taşıma bedeli ödendikten sonra, taşıma güzergahının değiştirilmesine gönderenin muvafakat etmiş olmasının, kararlaştırılan güzergaha göre ödenen bedelin taşımanın yapıldığı yeni güzergah yönünden de gönderen tarafından kabul edilmiş sayılıp sayılmayacağı, buradan varılacak sonuca göre taşıyanın sözleşme kurulmadan önceki teklifine göre gönderenin yapmış olduğu fazla ödemeyi sebepsiz zenginleşme hukuki sebebine dayalı olarak talep edip edemeyeceği noktasında toplanmaktadır. Somut olayda, taşıma ilişkisinin kurulmasından önce davacı gönderenin talebi üzerine, davalı taşıyıcı Türkiye’den Afganistan’a yapılacak taşımanın Gürcistan-Azerbaycan-Türkmenistan güzergahından yapılması durumunda, taşıma emtiası olan her bir tank için 14.700-USD, İran güzergahından yapılması halinde ise her bir tank için 8.800-USD taşıma ücreti teklif etmiştir. Davacı ise, taşımanın Gürcistan-Azerbaycan-Türkmenistan güzergahından yapılmasını kabul edip, buna göre taşıma bedelini ödemiştir. Taşıma sözleşmesi kurulup taşıma bedeli ödendikten sonra, davalı taşımayı kararlaştırılan Gürcistan-Azerbaycan-Türkmenistan üzerinden değil, daha düşük taşıma bedeli teklif ettiği İran üzerinden yapmıştır. Conventıon Marchandise Routier (CMR)’nın 11 inci maddesi uyarınca gümrük işlemlerini gönderenin yaptığından hareketle, gönderenin taşımanın İran üzerinden yapılmasına muvafakat ettiğinin Mahkemece kabul edilmiş olmasında bir isabetsizlik bulunmamakla birlikte, böyle bir muvafakatın sözleşme ile kararlaştırılan taşıma güzergahı için ödenen daha yüksek taşıma ücretinin fiili taşımanın yapıldığı güzergah içinde gönderen tarafından kabul edildiği anlamına gelmez. Zira, somut olayda gönderenin açık ya da örtülü böyle bir kabulü de bulunmamaktadır. Tekrar etmek gerekirse, davalı taşıyıcı tank başına sözleşmede kararlaştırılan Gürcistan-Azerbaycan-Türkmenistan güzergahı için 14.700-USD, İran güzergahı için 8.800-USD taşıma ücreti teklif etmiş, gönderen başlangıçta taşımanın İran üzerinden yapılmasını istemediği için yüksek ücret istenen güzergaha göre sözleşme yapıp bedeli ödemiştir. Bundan sonra fiili taşımanın İran üzerinden yapılmasının gönderen davacı tarafından kabul etmiş olması,yüksek taşıma ücretini İran güzergahı içinde kabul ettiği anlamına gelmez. Çünkü iki güzergah arasındaki taşıma ücreti farkı oldukça fazladır. Diğer bir ifade ile davacı gönderenin tank başına 8.800-USD taşıma ücreti ödeme imkanı varken, tank başına 14.700-USD taşıma ücreti ödemeyi kabul ettiğinin var sayılması hayatın olağan akışı karşısında doğru bir değerlendirme olamaz. Zira böyle bir varsayım bir tarafın sebepsiz zenginleşmesine yol açacağından, hukuk düzenince kabul edilmesi düşünülemez. Nitekim, sözleşme ile kararlaştırılan ve ödenen taşıma ücretinin yeni güzergah içinde geçerli olduğu, yani aynı gerekçe ile davanın reddine dair ilk karar Dairemizin 17.09.2019 gün ve 2018/439-5486 sayılı kararı ile aralarında taşıma işinde uzman sektör bilirkişisinin de bulunacağı yeni bir heyetten rapor alınarak, davacı tarafından fazladan taşıma ücreti ödenip ödenmediğinin tespiti ile sonucuna göre karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle bozulmuş olup mahkemece de bozmaya uyularak üç ayrı bilirkişi kurulundan rapor alınmış ve raporlarda ağırlıklı olarak fazla bedelin iade edilmesi gerektiğine işaret edilmiştir. Ancak mahkemece raporlara itibar edilmeyerek, davacı tarafça Gürcistan-Azerbaycan-Türkmenistan güzergahı için ödenen taşıma ücretinin, taşımanın fiili yapıldığı İran güzergahı içinde geçerli olduğunun davacının kabulünde olduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verilmesi doğru olmayıp, bozmaya karşı eylemli direnme olmuştur. Zira, hem davalı taşıyıcının sözleşme kurulmadan önce her iki taşıma güzergahı için teklif ettiği taşıma ücretleri arasında açık farklılık bulunmasının, sözleşme ile kararlaştırılan ve ödenen taşıma ücretinin taşımanın fiili olarak yapıldığı güzergah içinde gönderen tarafından kabul edildiğinin varsayılmasının hayatın olağan akışına aykırı olması, hem de bozma kararına uyulduktan sonra alınan yeni raporlarda ağırlıklı olarak fazla ödenen taşıma ücretinin iade edilmesi gerektiğine işaret edilmesi karşısında, fazla bedelin iadesine karar verilmesi gerekirken, eylemli direnme ile talebin tümden reddine karar verilmesinin doğru olmadığı kanaatiyle kararın bozulması gerektiği görüşünde olduğumdan sayın çoğunluğun ONAMA yönündeki görüşüne katılmamaktayım.