Yargıtay 10. Hukuk Dairesi · E. 2023/3905 · K. 2023/7024

10. Hukuk Dairesi         2023/3905 E.  ,  2023/7024 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 34. Hukuk Dairesi SAYISI : 2021/930 E., 2022/77 K. KARAR : Esastan Ret İLK DERECE MAHKEMESİ : ... Anadolu 20. İş Mahkemesi SAYISI : 2019/189 E., 2020/164 K. Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir. Davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I.DAVA Davacı 20.03.2019 tarihli verdiği dilekçe ile 19.05.1998-15.09.1999 ve 15.09.2000-15.12.2000 tarihleri arası Beykoz Tokatköy İlk Okulunda temizlik görevlisi olarak çalıştığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir. II. CEVAP Feri müdahil Kurum vekili, davanın 5 yıllık hak düşürücü süre geçtikten sonra açıldığını ve bu sebeple öncelikle hak düşürücü süre yönünden reddedilmesini talep etmiştir. III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararı ile; toplanan deliller ve dava konusu bütün dönemler bakımından olmak üzere davanın 5 yıllık hak düşürücü süre geçtikten sonra açılmış olduğunun aşikar olması, ilk işe giriş bildirgesi tarihinin 31.07.2001 olması ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde davanın hak düşürücü süre geçtikten sonra açıldığı, olayda hak düşürücü sürenin gerçekleşmiş olduğu anlaşıldığından davanın reddine karar verilmiştir. IV. İSTİNAF A. İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunmuştur. B. İstinaf Sebepleri Davacı vekili, hak düşürücü sürenin geçmediğini, yeterli araştırma yapılmadığını belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir. C. Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; çalışmanın geçtiği işyerinin bir kamu işyeri olduğu, ödemelerin, gider pusulası ile yapıldığı ve prim kesintisinin bulunmadığı dosya içerisindeki bilgi ve belgelerden belli olduğu gibi davacı adına işyerine giriş bildirgesinin düzenlenmediği, keza hak düşürücü süreyi kesici hiçbir bilgi ve belge bulunmadığı anlaşılmakla (... İl Milli Eğitim Müdürlüğüne tebliğ edilmekle) İlk Derece Mahkemesinin davanın hak düşürücü süre nedeni ile reddi kararının usul ve yasaya uygun olduğu anlaşılmakla, davacı vekilinin istinaf başvurusunun oy birliği ile esastan reddine karar verilmiştir. V. TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur. B. Temyiz Sebepleri Davacı vekili istinaf dilekçesinde yer verdikleri hususları belirterek kararın bozulmasını talep etmişlerdir. C. Gerekçe 1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, davacının 15.09.1998-15.06.1999, 15.09.2000-15.12.2000 tarihleri arasında çalıştığının tespiti istemine ilişkindir. 2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 506 sayılı Kanun'un 79 uncu maddeleridir. 3. Değerlendirme Davanın yasal dayanağı 506 sayılı Kanun'un 79 uncu maddesidir. 506 sayılı Kanun'un 6 ncı maddesinde ifade edildiği üzere, “sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınılamaz ve vazgeçilemez.” Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davaların, kamu düzenine ilişkin olması nedeni ile özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde resen araştırma yapılarak kanıt toplanması gerektiği özellikle göz önünde bulundurulmalıdır. Somut dosyada; davacı 15.09.1998-15.06.1999, 15.09.2000-15.12.2000 tarihleri arasında çalıştığının tespitini talep ettiği, davada Beykoz Tokatköy İlk Öğretim Okuluna husumet yöneltildiği anlaşılmaktadır. Husumet konusu, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda yer alan ilk itirazlardan olmadığından davanın her aşamasında ileri sürülebilir. Taraflarca ileri sürülmese dahi gerek mahkemece, gerekse Yargıtay’ca tarafların bu yönde bir savunmasının olup olmadığına bakılmaksızın kendiliğinden göz önünde tutulur. Bilindiği üzere taraf ehliyeti, davada taraf olabilme yeteneğidir. Taraf ehliyeti, Medeni Hukuktaki medeni haklardan istifade (hak) ehliyetinin Medeni Usul hukukunda büründüğü şekildir. Kimlerin taraf ehliyetine sahip bulunduğu Medeni Kanun'a göre belirlenir (HUMK m.38, TMK m.8 ve m.48). Buna göre, medeni haklardan istifade (hak) ehliyeti bulunan her gerçek (TMK m.8) ve tüzel (TMK m.48) kişi, davada taraf olabilme ehliyetine de sahiptir. Somut dosyada Milli Eğitim Bakanlığı'na husumet yöneltilmesi gerekirken, davada taraf ehliyeti bulunmayan Beykoz Tokatköy İlk Öğretim Okulunun davalı gösterilmesi yerinde değildir. Bu nedenle HMK 124 üncü madde gereğince Milli Eğitim Bakanlığı'na husumet yöneltilmeli, göstereceği deliller toplanmak suretiyle elde edilecek sonuç değerlendirilmek suretiyle karar verilmelidir. Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir. VI. KARAR Açıklanan sebeplerle; 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, 2. İlk Derece Mahkemesi kararının sair yönler incelenmeksizin BOZULMASINA, Temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine, Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 20.06.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.