İçtihatYargıtay4. Hukuk Dairesi11.03.2024

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi · E. 2023/7037 · K. 2024/2665

4. Hukuk Dairesi 2023/7037 E. , 2024/2665 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : ... 2. Asliye Hukuk Mahkemesi TARİHİ : 30.12.2014 SAYISI : 1997/330 E., 2014/905 K. BİRLEŞEN DAVA DOSYALARI : ... 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 1997/447 Esas, 1998/164 Esas, 1999/684 Esas, 1998/605 Esas, 2000/26 Esas sayılı dosyaları

ASIL VE BİRLEŞEN DAVALARDA

DAVACI : Maliye Hazinesi vekili Avukat H... DAVALILAR : 1- İsmet Onar vekili Avukat... 2- ... vekili Avukat ... 3-... vekili Avukat ... 4- Mustafa Saydan vekili Avukat ... 5- ... 6- ... vekili Avukat... 7-...vd. DAVA TARİHİ : 06.06.1997 HÜKÜM/KARAR : Kısmen Kabul TEMYİZ EDEN : Davalılar ... ve ...vekili...... ...,....., ..., ..., ....., ..........., ....., ..., ... ... ...,.....Ahmet Turan,...a, Muammer Özdemir, İlhami Çalışkan, ... ...,...... ...,... Ramazan Önder Asıl ve birleşen davalarda taraflar arasındaki rücuen tazminat davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, Mahkemece davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir. Mahkeme kararı ... ve ...vekili, davalılardan ...,..., ...,.....,..., ..., ....., ...........,....., ..., ...... ...,.............. ...,.........,......tarafından temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikler yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: Dosya içeriğine göre; davalılardan ...,..., ... ve ... tarafından kararın ceza evinden gönderilen dilekçe ile temyiz edildiği, mahkemece anılan davalılara temyiz harç ve masraflarının tamamlanması yönünde muhtıra çıkarıldığı, davalılardan ...'ün harçları ödeyemeyeceğini beyan ederek temyiz isteminden feragat ettiği, anılan diğer davalılar tarafından ise temyiz harç ve masraflarının yatırılmadığı, bunun üzerine mahkemece davalılardan ... yönünden temyiz isteminden feragat etmesi nedeniyle, davalılardan..., ... ve ... yönünden ise temyiz harç ve masraflarının yatırılmaması nedeniyle temyiz istemlerinin reddine dair ek karar verildiği, Dairenin 08.07.2020 tarihli, 2018/1002 Esas ve 2010/2647 Karar sayılı ilamı ile geri çevirme kararı verilmesi üzerine makemece, davalılardan ..., ... ve... vasilerine “kanuni süre içinde vasinin mahkeme hükmünü ayrıca temyiz edebileceği, bu süre içinde temyiz hakkını kullanmadığı takdirde davalı kısıtlı tarafından yapılan temyize icazet (onay) vermiş sayılacağı; temyizi kabul etmiyorsa bunu açıkça bildirmesi gerektiği” kaydını içeren tebligat çıkarıldığı ve vasilere tebliğ edildiği, davalılardan ..., ... ve... vasileri tarafından açıkça asılların temyizini kabul etmediklerine dair beyanda bulunmadıklarından asıllar tarafından yapılan temyize icazet verdiklerinin kabul edilmesi gerektiği, bu durumda davalılardan ..., ... ve... yönünden verilen 07.11.2017 tarihli temyiz talebinin reddine dair kararın yerinde olmadığı, yine davalılardan ...'ın da kararı ceza evinde hükümlü olduğu sırada temyiz ettiği, ancak anılan davalının vasisi tarafından da kararın ayrıca temyiz edilmiş olduğu, vasi tarafından kararın temyiz edilmiş olması nedeniyle davalılardan ... yönünden verilen 07.11.2017 tarihli temyiz isteminin reddine dair ek kararın da yerinde olmadığı anlaşılmakla; davalılardan ...,..., ... ve ...'ın temyiz istemlerinin reddine dair verilen 07.11.2017 tarihli ek kararların kaldırılmasına karar verilerek ve işin esasının incelenmesine geçilmiştir.

I. DAVA

Davacı vekili asıl dava dilekçesinde özetle; ...’ta meydana gelen...l etkinlikleri sırasındaki olaylar nedeniyle zarar görenler tarafından İçişleri Bakanlığı aleyhine ... İdare Mahkemesinde davalar açıldığını, bu davalar sonucunda müvekkili idare tarafından çeşitli tarihlerde ödemeler yapıldığını ve halen ödemelerin devam ettiğini, ödeme evrakları ve mahkeme kararlarının dava dilekçesi ekinde olduğunu belirterek fazlaya ilişkin talep hakkı saklı kalmak üzere 27.363.435.000 ETL’nin (27.363,43 TL) ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsilini talep etmiştir. Birleşen ... 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 1997/447 Esas sayılı dosyasında davacı vekili; ...’ta meydana gelen 2 Temmuz olaylarında zarar görenler tarafından İçişleri Bakanlığı aleyhine tazminat davaları açıldığını, müvekkili idare tarafından tazminat ve yargılama giderlerinin ödendiğini belirterek fazlaya ilişkin talep hakkı saklı kalmak üzere ... 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 1997/330 Esas sayılı dosyasına ek olarak 8.975.348.000 ETL’nin (8.975,34 TL) ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsilini talep etmiştir. Birleşen ... 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 1998/164 Esas sayılı dosyasında davacı vekili; ...’ta meydana gelen 2 Temmuz olaylarında zarar görenler tarafından İçişleri Bakanlığı aleyhine tazminat davaları açıldığını, müvekkili idare tarafından tazminat ve yargılama giderlerinin ödendiğini belirterek fazlaya ilişkin talep hakkı saklı kalmak üzere ... 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 1997/330 Esas sayılı dosyasına ek olarak 14.793.532.000 ETL’nin (14.793,53 TL) ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsilini talep etmiştir. Birleşen ... 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 1998/605 Esas sayılı dosyasında davacı vekili; ...’ta meydana gelen 2 Temmuz olaylarında zarar görenler tarafından İçişleri Bakanlığı aleyhine tazminat davaları açıldığını, müvekkili idare tarafından tazminat ve yargılama giderlerinin ödendiğini belirterek fazlaya ilişkin talep hakkı saklı kalmak üzere ... 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 1997/330 Esas sayılı dosyasına ek olarak 1.898.536.287 ETL’nin (1.898,53 TL) ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsilini talep etmiştir. Birleşen ... 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 1999/684 Esas sayılı dosyasında davacı vekili; 2 Temmuz olayları olarak bilinen olaylar sonucunda hayatını kaybedenlerden Kenan Yılmaz’ın yakınları tarafından tazminat davası açıldığını ve ... İdare Mahkemesinin 1994/463 Esas ve 1995/534 Karar sayılı kararın verildiğini, kararın temyiz edildiğini ve bozmadan sonra 1997/540-453 sayılı kararın verildiğini, bu karar üzerine 23.10.1998 tarihinde 903.523.000 ETL ödeme yapıldığını belirterek fazlaya ilişkin talep hakkı saklı kalmak üzere ... 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 1997/330 Esas sayılı dosyasına ek olarak 903.523.000 ETL’nin (903,52 TL) ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsilini talep etmiştir. Birleşen ... 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2000/26 Esas sayılı dosyasında davacı vekili; ...’ta meydana gelen...l etkinlikleri sırasındaki olaylar nedeniyle zarar görenler tarafından İçişleri Bakanlığı aleyhine ... İdare Mahkemesinde davalar açıldığını, bu davalar sonucunda müvekkili idare tarafından çeşitli tarihlerde ödemeler yapıldığını ve halen ödemelerin devam ettiğini, ödeme evrakları ve mahkeme kararlarının dava dilekçesi ekinde olduğunu belirterek fazlaya ilişkin talep hakkı saklı kalmak üzere ... 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 1997/330 Esas sayılı dosyasına ek olarak 280.875.000 ETL’nin (280,87 TL) ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsilini talep etmiştir.

III. MAHKEME KARARI

Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; 02 Temmuz 1993 tarihinde ... Merkez'de meydana gelen toplumsal olaylar nedeni ile yakınları ölenlerin ve olaydan zarar görenlerin ... İdare Mahkemesinde maddi ve manevi tazminat davası açtıkları, açılan davalar neticesinde idarenin olaylardan zarar görenlere ve yakınlarını kaybedenlere maddi ve manevi tazminat ödemesine hükmedildiği, verilen kararların onanarak kesinleştiği, olaylar neticesi ile yapılan ceza yargılaması sonucunda davalılardan bir kısmının müebbet hapis cezası aldığı, bir kısmının ise değişik oranlarda hapis cezası aldığı, bir kısmının ise beraat ettiği, ceza mahkemesinde verilen kararların kesinleştiği, ceza alan davalıların eylemlerinin sabit olduğu, davacı idarenin olaylarda zarar gören taraflara ödediği maddi ve manevi tazminat tutarlarını olayların gelişmesine neden olan ve ceza alan davalılardan rucüen talep etme hakkı olduğu, davalılardan..., Murat Çanaklıtaş, Özer Çanaklıtaş, Emin Bozkurt, Ahmet Onar, Kemal Onar, Kerim Küçükkösem, Mehmet Demir, Ali Yılmaz, İsmet Onar, Halit Karakaya, Ergün Kılıç, Mustafa Saydam, Vedat Yıldırım, Murat Songur, Bülent Düğenci, Ali Temiz, Murat Karataş, Eren Ceylan, Saadettin Temiz, Mustafa Dürer, Muhammet Nuh Kılıç'ın beraat ettiği, bu davalılar yönünden davacı idarenin rucüen tazminat talebinde bulunamayacağı gerekçesiyle asıl ve birleşen davalarda; davalılar..., Murat Çanaklıtaş, Özer Çanaklıtaş, Emin Bozkurt, Ahmet Onar, Kemal Onar, Kerim Küçükkösem, Mehmet Demir, Ali Yılmaz, İsmet Onar, Halit Karakaya, Ergün Kılıç, Mustafa Saydam, Vedat Yıldırım, Murat Songur, Bülent Düğenci, Ali Temiz, Murat Karataş, Eren Ceylan, Saadettin Temiz, Mustafa Dürer, Muhammet Nuh Kılıç, hakkında açılan davaların reddine, diğer davalılar Halil İbrahim Düzbiçer, Ali Kurt, ..., ...... Zafer Yelok,..., Latif Karaca,..., Bekir Çınar,...a, Mustafa Uğur Yaraş,...,..., Faruk Belkavli, Harun Kayak, Ekrem Kurt, ..., Ömer Demir, ...... Sedat Yıldırım, Saadettin Yüksel, Özay Karatürk, Yusuf Ziya Eliş, Metin Ceylan, Gazi Tufan,...Yalçın..., Hayrettin Yeğin, Süleyman Toksun, Mevlüt Atalay,..., ...... Alim Özhan, ..., Etem Ceylan, ..., İbrahim Duran, Yusuf Şimşek, ... Soykök, ..., ..., Ahmet Kaşkaya,....., Orhan Demir, Ünal Berke, İlhami Çalışkan,..., Mehmet Yılmaz, Vahit Kaynar, Engin Durna, Adem Bayrak, Halis Duran,... Serhat Özkentürk, Osman Çıbıkçı, Bülent Karayiğit,...Ramazan Önder, Yıldırım Yüksel, ... Yunis Karataş, Bünyamin Eliş, Özkan Doğan, Faruk Sarıkaya, Muammer Özdemir, Turan Kaya, ..., Adem Ağbektaş, Hasan Basri Koç, Bülent Güldü, Osman Düzardıç, Çetin Asamaka hakkında açılan asıl ve birleşen davalarda, asıl davanın kısmen kabulüne, 27.358,56 TL'nin ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte bu davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline; birleşen ... 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 1998/605 Esas sayılı dosyasında açılan davanın kabulüne, 1.898,54 TL'nin ödeme tarihlerinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline; birleşen ... 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 1998/164 Esas sayılı dosyasında davanın kabulüne, 14.793,53 TL'nin ödeme tarihlerinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline; birleşen ... 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 1997/447 Esas sayılı dosyasında davanın kabulüne, 8.975,35 TL'nin ödeme tarihlerinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline; birleşen ... 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2000/26 Esas sayılı dosyasında davanın kabulüne, 280,87 TL'nin ödeme tarihlerinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline; birleşen ... 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 1998/684 Esas sayılı dosyasında davanın kabulüne, 903,52 TL'nin ödeme tarihlerinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmiştir.

IV. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılardan ... ve ...vekili, davalılardan ...,..., ...,.....,..., ..., ....., ...........,....., ..., ...... ...,.............. ...,.........,......temyiz isteminde bulunmuştur. B. Temyiz Sebepleri Davalı asıl ... temyiz dilekçesinde; mahkeme kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir. Davalı asıl... temyiz dilekçesinde; mahkeme kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir. Davalı asıl ... temyiz dilekçesinde; mahkeme kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir. Davalı asıl... temyiz dilekçesinde; kararın taraflı olduğunu, davaya esas delillerin uydurma olduğunu, sanıkların delillerinin göz ardı edildiğini, kamuoyunda da yargılamanın haksız olduğuna dikkat çekildiğini ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir. Davalılar ... ve ...vekili temyiz dilekçesinde; müvekkilleri hakkında kesinleşmeyen ceza mahkemesi kararı esas alınarak davanın kabulüne karar verilmesinin hatalı olduğunu, ceza dosyasının beklenilmesi gerektiğini ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir. Davalı asıl...temyiz dilekçesinde; davanın yasal süresi içerisinde açılmadığını, ödeme tarihinden itibaren 1 yıllık zamanaşımı süresinin dolduğunu, meydana gelen zarar ile şahsı arasında illiyet bağı olmadığını, yargılamada pek çok yanlışlık yapıldığını, devletin sorumluluğunun kusursuz sorumluluk olduğunu, idarenin Anayasal sorumluluğu gereği ödediği tazminatları rücu edemeyeceğini, mahkemenin müebbet hapis cezası alan davalılar ile şahsını aynı derecede sorumlu tuttuğunu, bu durumun hakkaniyete aykırı olduğunu, davacı tarafından ödenen tazminatın ne kadarından kendisinin sorumlu olduğunun belirli olmadığını, dava konusu olan hangi zararın kendisinin eylemi sonucu oluştuğu hususunun irdelenmediğini ileri sürerek mahkeme kararının bozulmasını talep etmiştir. Davalılar ...,..., ... ...,... .........,....., ..... vasisi ... ... ...vasisi... ..., ... ... vasisi..... vasis..., ...vasisi ...,... vasisi......a vasisi ...,....... ...,........., vasisi ..., ...vasisi ...... ... vasisi ... temyiz dilekçesinde; dosyanın incelenmeden karar verildiğini, davalılardan ..., ...ve ... yönünden ceza mahkemesi kararları kesinleşmeden karar verilmesinin yerinde olmadığını, Yıldırım Yüksel'in vefat ettiğini, cezaların şahsiliği ilkesinin gözetilmediğini, müştereken ve müteselsilen hüküm tesis edilmesinin hatalı olduğunu, hukuk ilkelerinin göz ardı edildiğini ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir. C. Gerekçe 1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, asıl ve birleşen davalarda 02.07.1993 tarihinde meydana gelen olaylarda zarar görenlerin idare mahkemelerinde açtığı davalar sonucunda davacı tarafından ödenen miktarların zarardan sorumlu oldukları iddiası ile davalılardan rücuen tazmini istemine ilişkindir. 2. İlgili Hukuk 6217 sayılı Kanun'un 30 uncu maddesi ile 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na eklenen “Geçici Madde 3” atfıyla halen uygulanmakta olan1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun (1086 sayılı Kanun) 427 vd. maddeleri, olay tarihinde yürürlükte olan 818 sayılı mülga Borçlar Kanunu'nun 41 inci maddesi. 3. Değerlendirme 1. Miktar veya değeri kesinlik sınırını geçmeyen davalara ilişkin nihai kararlar, 6217 sayılı Kanun'un 30 uncu maddesi ile 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na eklenen “Geçici Madde 3” atfıyla halen uygulanmakta olan 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 427 nci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca temyiz edilemez. Dosya içeriğine göre birleşen ... 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 1999/684 Esas sayılı dosyasında hüküm altına alınan ve temyize konu edilen toplam miktar 903,52 TL; birleşen ... 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2000/26 Esas sayılı dosyasında hüküm altına alınan ve temyize konu edilen toplam miktar 280,87 TL olup mahkemenin karar tarihi itibari ile kesinlik sınırı olan 1.890,00 TL’nin altında kalmaktadır. Bu nedenle temyiz eden davalıların anılan birleşen dosyalara ilişkin temyiz dilekçelerinin reddi gerekmiştir. 2. İlk Derece Mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 1086 sayılı Kanun'un 428 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kurallarına, davalılar hakkında kesinleşmiş mahkumiyet hükmü bulunmasına, davalı...tarafından cevap dilekçesi ile zamanaşımı defi ileri sürülmemiş olmasına, olayın niteliği gereği müştereken ve müteselsilen hüküm tesis edilmesinde isabetsizlik olmaması ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davalılar ... ve ...vekili, davalılardan ...,..., ...,.....,..., ..., ....., ...........,....., ..., ...... ...,.............. ...,.........,......tarafından temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

1. Değerlendirme bölümünün (1) numaralı bendinde açıklanan nedenlerle davalılardan ... ve ...vekili, davalılardan ...,..., ...,.....,..., ..., ....., ...........,....., ..., ...... ...,.............. ...,.........,...... birleşen ... 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 1999/684 Esas sayılı dosyasına ve birleşen ... 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2000/26 Esas sayılı dosyasına yönelik temyiz dilekçelerinin miktardan REDDİNE, 2. Değerlendirme bölümünün (2) numaralı bendinde açıklanan nedenlerle davalılardan ... ve ...vekili, davalılardan ...,..., ...,.....,..., ..., ....., ...........,....., ..., ...... ...,.............. ...,.........,...... tüm temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun olan İlk Derece Mahkemesi kararının ONANMASINA, Aşağıda yazılı temyiz harcının temyiz eden davalılara yükletilmesine, Dosyanın mahkemeye gönderilmesine, 11.03.2024 tarihinde Üye ...ve Üye...'nin karşı oyları ve oy çokluğuyla karar verildi. Dava, haksız fiilden kaynaklanan rücuen tazminat istemine ilişkindir. Mahkemece, bir kısım davalılar hakkında açılan davanın reddine, diğer davalılar hakkında açılan davanın ise kısmen kabulü ile hümedilen tazminatın müştereken ve müteselsilen tahsiline dair verilen karar, Dairemiz çoğunluğunca onanmıştır. Davacı vekili; Asıl ve birleşen dosyalarda, olay tarihinde ... ilinde düzenlenen...l etkinlikleri sırasında çıkan olaylar nedeniyle zarar görenler tarfından İçişleri Bakanlığı aleyhine; Devletin (İçişleri Bakanlığı'nın) hizmet kusuru niteliğndeki, genel anlamda huzur ve güven ortamını sağlama görevinden kaynaklanan sorumluluğu esas alınarak açılan tazminat davalarında; idare mahkemelerince hükmedilen tazminat tutarlarının idarece ödendiğini, ödenen iş bu tazminat bedelinin, haksız fiileriyle bu zararların oluşumuna sebebiyet veren davalılardan müştereken ve müteselsilen rücuen tahsili isteminde bulunmuştur. Mahkemece, yukarıda anılan olaylar sırasındaki eylemleri nedeniyle bir kısım davalılar hakkında açılan ceza davalarının mahkumiyetle sonuçlandığından bahisle, bu davalılar yönünden asıl ve birleşen davaların kısmen kabulüne karar verilmiştir. Kural olarak bu tür davalarda, rücu edilecek kişilerin kusurları belirlenip tazminatın ona göre rücu edilmesi gerekir. Aksi halde davalıların birbirlrine karşı yeniden rücu davaları açmaları gerekir ki, bu durum dava ekonomisine uygun düşmez. Bu itibarla rücu davalarında zincirleme sorumluluğa karar verilmesi doğru değildir. O halde somut olayın gösterdiği tüm özellikler, olaylardaki etkinlik ve oluşturdukları tehlike sonucu aldıkları kesinleşmiş ceza mahkumiyetleri de gözetilmek suretiyle davlıların, kusur ve sorumluluklarının kapsamı ayrı ayrı belirlenip sonucuna göre karar verilmesi gerektiği kanaatiyle sayın çoğunluğun ONAMA şeklindeki görüşüne katılmıyorum.