Yargıtay 10. Hukuk Dairesi · E. 2023/7960 · K. 2023/10361

10. Hukuk Dairesi         2023/7960 E.  ,  2023/10361 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi SAYISI : 2021/2098 E., 2023/42 K. KARAR : Esastan ret İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 3. İş Mahkemesi SAYISI : 2016/127 E., 2021/90 K. Taraflar arasındaki hizmet tespitine ilişkin davadan dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir. Kararın davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların esastan reddine karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I. DAVA Davacı vekili, Mayıs 2003 tarihinde davalı işyerinde işe başladığını ve kesintisiz bir şekilde 06.01.2015 tarihine kadar iş akdine dayalı olarak çalıştığını, 06.01.2015 tarihinde davacının yaşlandığı ve yaşı nedeniyle istenilen standartlarda olmayacağı gerekçesi ile işine son verildiğini, davacının sigortalı hizmetlerinin eksik bildirildiğini, davacının çalıştığı sürece Seydişehir yolu üzerindeki dağlarda ağaç dikme işinde, ...'yı çevre illere bağlayan yol güzergahlarında çalıştığını, ... Parkı, ... Parkı, ... Havaalanı güzergahındaki park ve Kelebekler Vadisi parkı ile organize sanayi bölgesinin çiçeklendirilmesi gibi işlerde çalıştığını, bu tür işlerde çalışırken davalı firmaya ait peyzaj ve botanik bahçesinde çam fidanı yetiştirme topraklama, tohum ekme gibi işlerde çalıştığını, davacıya yapılan ödemelerin önceleri elden nakit olduğunu, daha sonra İNG Bank ve Akbank'ta açılmış olan hesaplara yatırıldığını belirterek eksik gösterilen çalışma günlerinin tespitine karar verilmesini talep etmiştir. II. CEVAP Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının çalışma sürelerine ilişkin primlerinin tam olarak yatırıldığını, eksik ödemenin söz konusu olmadığını, davacının tespit edilecek çalışmasının olmadığını, zamanaşımının dolduğunu 5 yılı aşan süreyi talep edemeyeceğini, belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. Fer'i müdahil Kurum vekili davanın reddini savunmuştur. III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "davacı vekili dilekçesi ile Mayıs 2003-06.01.2015 tarihleri arasında davalı işyerinde geçen çalışmaların tespitini talep ve dava ettiği, hizmet cetveli incelendiğinde ise davacının 19.07.2005-01.09.2005, 06.12.2011-31.12.2014 tarihleri arası dönem çalışmaların Kurum kayıtlarına intikal ettiği, işyerinin dava konusu ve uyuşmazlık konusu dönem içeresinde kanun kapsamında yer aldığı, tanık anlatımlarından davacının çalışmasının 2003 yılı içeresinde başladığı, kış dönemi yağmurlu ve donlu havalarda çalışmaların olmadığı, davacının botanik bölümünde ve sahada çalışmasının bulunduğu ifade olunmuş, tanık anlatımları esas alınarak davacının çalışmasının 2003 yılı Mayıs ayı içerisinde başlayıp 31.12.2014 tarihine kadar devam ettiği, her ne kadar bilirkişi tarafından yıl içeresinde kış dönemi 30 gün kadar çalışmanın bulunmadığı ifade olunmuş ise de ayın mahiyetteki mahkememizin 2016/126 esas sayılı dava dosyasında tanık anlatımları ile de yıl içeresinde kış dönemi 45 gün kadar çalışmanın bulunmadığı gözetildiğinde, kurum kayıtlarına intikal eden hizmetler dışlanmak suretiyle davacının 2003 yılı Mayıs ayında çalışmasının başladığı, çalışmasının 31.12.2014 tarihine kadar devam ettiği, kış dönemi 45 gün süre (01 Ocak ve 15 Şubat tarihleri arası dönem) çalışmasının bulunmadığı, işyerinde geçen çalışmalarının kesintisiz gerçekleşmiş olmasının da gözetildiği" gerekçesiyle; "Davanın kısmen kabulü ile Kurum kayıtlarına intikal eden hizmetler dışlanmak sureti ile davacının davalı işyeri nezdinde 01.05.2003-31.12.2014 tarihleri arası dönem (01 Ocak ve 15 Şubat tarihleri arası dönem dışlanmak sureti ile) hizmet akdine istinaden kesintisiz şekilde çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine" karar verilmiştir. IV. İSTİNAF A. İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur. B. İstinaf Sebepleri Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davacının, dava tarihinden önceki 5 yılı aşan sürenin hizmet tespitini talep edemeyeceği, çalışma süresine ilişkin tanık beyanlarının yetersiz ve çelişkili olduğu, davanın 5 yıllık hak düşürücü süre içerisinde açılmadığından reddi gerekirken kabulüne karar verilmesinin yasaya ve usule aykırı olduğu, 01.05.2003-06.07.2004 dönemleri arasındaki prim alacaklarının muaccel oldukları tarihten itibaren beş yılda zamanaşımına uğradıklarından, mahkeme tarafından tespitine karar verilen 01.05.2003-06.07.2004 tarihleri arasındaki prim alacaklarının zamanaşımına uğradığı, 01.05.2003-31.12.2014 dönemleri arasındaki tüm taleplerin zamanaşımına uğradığı gerekçeleriyle, yerel Mahkemece verilen kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesi talebiyle istinaf yoluna başvurmuştur. Fer'i müdahil Kurum vekili istinaf dilekçesinde özetle; Kurumun bildirim üzerine işlem yaptığı, müvekkiline yükletilebilinecek herhangi bir kusur ve sorumluluğunun söz konusu olmadığı, yerel Mahkeme tarafından hatalı ve eksik inceleme ile karar verildiğini beyanla kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesi talebiyle istinaf yoluna başvurmuştur. C. Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "... Yapılan istinaf incelemesi sonucunda, toplanan deliller ve tüm dosya kapsamına göre; davacının 2003 yılının Mayıs ayı ile 06.01.2015 tarihi arasında davalı işyerinde geçen çalışmalarının kesintisiz olduğunu iddia ederek, bu tarihler arasındaki hizmetlerinin tespitini talep ve dava ettiği, davacının davalı iş yerince 19.07.2005-01.09.2005 tarihleri ile 06.12.2011-31.12.2014 tarihleri arasındaki hizmetlerinin bildirildiği, 19.07.2005 tarihinden önce herhangi bir hizmet bildiriminin bulunmadığı, davalı iş yerinin uyuşmazlık konusu dönem içerisinde kanun kapsamında yer aldığı; toplanan delillere göre, davacının çalışmasının 2004 yılı Mayıs ayı başında başladığı, davacının botanik bölümünde ve sahada çalıştığı, kış döneminde hava şartlarından dolayı 45 günlük sürede çalışmanın olmadığı, davacının davalı iş yerindeki çalışmasının kesintisiz olarak 31.12.2014 tarihine kadar devam ettiği, çalışmaların kesintisiz olarak devam etmesi nedeniyle davacının taleplerinin zamanaşımına uğramadığı, sonuç olarak yerel mahkeme kararının usul ve yasaya uygun olduğu anlaşıldığından" davalı ile fer'i müdahil kurum vekillerinin istinaf başvurularının, HMK'nın 353/1-b.1 maddesi gereğince esastan ayrı ayrı reddine karar verilmiştir. V. TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer'i müdahil Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur. B. Temyiz Sebepleri Fer'i müdahil Kurum vekili, istinaf dilekçesinde öne sürdüğü gerekçelerle davanın reddi ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir. C. Gerekçe 1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir. 2. İlgili Hukuk 1.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır. 2. Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır. 3. Değerlendirme Eldeki dava, davacının, davalı işyeri nezdinde 2003 yılının Mayıs ayı ile 06.01.2015 tarihleri arasında geçen ve bildirilmeyen hizmet sürelerinin tespiti istemine ilişkin olup davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ise de verilen hükmün eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirmeye dayalı olduğu anlaşılmaktadır. Tüm dosya kapsamı incelendiğinde, davalı şirketin peyzaj işleri ile uğraştığı, tanık beyanlarına göre Belediyelerden park ve bahçelere ilişkin çeşitli işler aldığı anlaşılmakta olup Mahkemece ihale evrakları Belediyeler ve davalı işverenden sorularak celbedilmeli, ihale şartnamesinde kaç işçi çalıştırıldığı belirlenmediğinden bildirilen işçi sayısı tespit edilmek suretiyle araştırma yapılmalı, ihale alınmayan dönem varsa bu dönemde davacının ne şekilde çalıştırıldığı tanıklardan ayrı ayrı sorulmalı, sigorta bildirimlerinin yapılmaya başlandığı 19.07.2005 tarihi öncesindeki dönemde çalışmanın başlangıcının belirlenmesi yönünde daha fazla tanık dinlenilmeli ve delil toplanılmalı, mevsimsel olarak ara verme üzerinde durulmak suretiyle çalışılan bölge itibariyle davacının yaptığını belirttiği işlerin yapılıp yapılmadığı ile ilgili gerekirse teknik bilirkişi raporu alınarak sonucuna göre karar verilmelidir. VI. KARAR 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, 2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 26.10.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.