İçtihatYargıtay10. Hukuk Dairesi22.02.2024

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi · E. 2023/8792 · K. 2024/1699

10. Hukuk Dairesi 2023/8792 E. , 2024/1699 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi SAYISI : 2020/1225 E., 2023/1079 K. HÜKÜM/KARAR : Esastan ret İLK DERECE MAHKEMESİ : Alaşehir 1. Asliye Hukuk Mahkemesi SAYISI : 2018/491 E., 2020/111 K. Taraflar arasındaki fiili çalışma olmaması nedeniyle ödenen yersiz tedavi bedellerinin tahsiline ilişkin asıl dava ile Kurum işleminin iptali ve çalışma sürelerinin geçerliliğinin tespitine ilişkin karşı davadan dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince asıl davanın kabulüne, karşı davanın reddine karar verilmiştir. Kararın davalı (karşı davanın davacısı) vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı-karşı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, davalı ...'in 2 5210 ....045 03- 16 sicil nolu... Tarım ürünleri Nak. İth. İhr. San ve Tic. Ltd. Şti ünvanlı işyerinde fiili çalışması olmadığı halde sigortalı gösterildiğini, yapılan incelemede ekte sunulu denetmen raporundan anlaşılacağı üzere sigortalılığının fiili çalışmaya dayanmadığı anlaşılarak sigortalılığının iptal edildiğini, davalının iptal edilen sigortalılığı döneminde kendisine toplamda 10.397,55 TL tutarında yersiz ödeme yapıldığını, dilekçenin kayıt ve kabulü ile, 10.397,55 TL toplam tutarlı yersiz ödemenin ödeme tarihlerinden itibaren yasal faizi ile birlikte davalıdan tahmiline, giderlerin ve ücreti vekaletin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Davalı ve karşı davacı vekili davaya cevap ve karşı dava dilekçesinde özetle, davacı-karşı davalı Kurum tarafından .... Tarım ürünleri Nak. İth. İhr. San ve Tic. Ltd. Şti'nde yapılan denetim sırasında, bu şirkette sigortalı çalışan müvekkil .... TL kimlik numaralı ... in şirkette çalışmadığı halde sigortalı gösterildiği gerekçesiyle 2015/7.dönem -2018/6.dönem aralığındaki sigorta günlerinin iptal edildiğini ve yine iptal edilen sigorta günlerine istinaden 10.397,55 TL ana para ile 1.343,40 TL sı faizi ödemesi için borç bildiriminde bulunulduğunu, her ne kadar davacı-karşı davalı kurumca yapılan denetim sırasında müvekkili ... iş yerinde görülmemiş ve birkaç işçiye sorulduğunda da müvekkil hakkında bilgi verilememiş ise de müvekkilinin gerçekten... Tarım ürünlerinde sorumlu müdür sıfatıyla çalıştığını, müvekkilin soyadı daha önce .... iken evlenmekle Nehir olduğunu, iş yerinde diğer çalışanların müvekkilini ... .... olarak bildiğini, evlilik soyadını bilmediklerinden kendisinin iş yerinde çalışan sorumlu müdür olduğunu söyleyemediklerini, müvekkili ...'in gerçekten... Tarım Nak. İth. İhra. Tic. Ltd. Şti.' nde sorumlu müdür sıfatıyla çalıştığı halde denetim görevlilerinin ihmali sonucu sigortalı günleri iptal edilip, iptal edilen günlere istinaden borç bildiriminde de bulunulup iş bu dava açıldığından davanın haksız olduğunu reddi gerektiğini, bu sebeplerle asıl davanın reddine, karşı davalarının kabulü ile müvekkili ...'in... Tarım Ürünleri Nakliyat İth. İhr. Ltd. Şti nezdindeki 2015/7.dönem -2018/6.dönem aralığındaki sigortalılığının iptaline ilişkin işlemin iptali ile iptal olunan sigortalı günlerin yeniden Sosyal Güvenlik Kurumuna kayıt ve tesciline karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile " isimsiz ihbar üzerine dava dışı .... sicil numaralı... Tarım Ürünleri Nak.İth.İhr.San.ve Tic.Ltd. Şti de yapılan denetim sonucunda davalı ...'in dava dışı işyerinden bildirimi yapılan günlerin 29.03.2018 tarihli denetmen raporu ile iptal edildiği, denetim sırasında davalının işyerinde olmadığı, bilgisine başvurulan işyerinde çalışan ... ..... ile ...'un işyerinde ..... isimli birinin çalışmadığını beyan ettikleri anlaşılmaktadır. Davalı vekili gerek cevap dilekçesinde gerekse de yargılama aşamasında müvekkilinin denetim tarihinde evlenmiş olması sebebiyle soyadının değiştiğini, çalışanlara davalının yeni soyadı ile sorulması nedeniyle çalışanların ... diye birinin çalışmadığını beyan ettikleri, müvekkilinin gerçekte dava dışı işyerinde fiili bir çalışması bulunduğu savunmasında bulunmuştur. Davalıya ait nüfus kayıtları incelendiğinde davalının 10.08.2015 tarihinde evlendiği, 23.07.2016 tarihinde çocuk sahibi olduğu, soyadının evlenmeden önce ...., evlendikten sonra ise Nehir olduğu, davalıya ait yerleşim bilgileri hareketliliğine bakıldığında davalının 25.08.2015 tarihinde adresini Samandağ/Hatay a taşıdığı, 23.05.2017 tarihinde ise Alaşehir'e taşıdığı, davalının eşinin bir dönem Gaziantep'te ve bir dönem Hatay'da çalıştığı anlaşılmaktadır. Davalının bildirimi yapılan günlerde adresinin Alaşehir olmayıp, Hatay olması, Alaşehir'de hiç bir elektrik ve su abonelik kaydının bulunmaması, davalının alıcısı ya da göndericisi olduğu Sürat kargo, MNG kargolarının 40a yakın gönderisinin hiç birinde adresinin Alaşehir olmaması, eşi Hatay'da çalışan ve yeni evlenen birinin eşinin işyerinden çok uzakta bir iş yerinde çalışmasının genel hayat karinesine ters düştüğü, zira davalının eşinin yaptığı meslek gereği davalının çalışmasına muhtaç olmamaları, bildirimi yapılan şirket ortaklarının davalının amcası olmaları yani aile şirketi olmaları, davalının maaşının yattığı bir banka hesabının bulunmaması, davalı vekilince 03.06.2017, 19.06.2017 ve 22.06.2017 tarihli numune alma belgeleri ibraz edilmiş ise de dava dışı işletmede ziraat mühendisi olarak çalışan birinin bildirimi yapılan 3 yıl boyunca sadece 3 tane numune alma alma belge altına imza atmasının hayatın olağan akışına aykırı olması, Alaşehir İlçe Tarım Müdürlüğünü tarafından mahkememize verilen cevabi yazıda davalı vekili tarafından ibraz edilen numune alma belgeleri dışında davalının isim ve imzasını taşıyan başka bir belgenin bulunmadığının bildirilmesi, davalının davaya konu günlerde Alaşehir'de bulunduğuna, yaşadığına dair resmi hiç bir kaydın bulunmaması, denetim sırasında davalının yeni soyadının beyanına başvurulanlar tarafından bilinmemesi olağan olabilecek ise de denetim tarihinin 2018 olması karşısında işyerinde uzunca bir süredir çalışan ve işyeri yetkililerinin yeğeni olan ziraat mühendisinin denetim tarihinden 2 yıl önce yapmış olduğu evliliğinin işyerinde çalışanlar tarafından bilinmemesinin de hayatın olağan akışına aykırı olması hep birlikte nazara alındığında davalının dava dışı işyerinde fiili çalışmasının bulunmadığı ve bu çalışmaların iptali ile yapılan ödemelerin iadesine yönelik kurum işleminin yerinde olduğu anlaşıldığından asıl davanın kabulüne karşı davanın ise reddine karar vermek gerekmiştir. Her ne kadar dinlenen tanıklar davalının dava dışı işyerinde çalışmasının olduğunu beyan etmişler ve yakın akrabalık başlı başına tanık beyanlarına itibar edilmemesi için bir gerekçe olmasa da dinlenen tanıklardan ...,....,...,...,, ...'un davalının akrabaları ve şirket yetilisi, ortak, çalışanları olmaları, beyanlarını teyit eder dosyada hiçbir somut bir delilin bulunmaması, az yukarıda anlatılan resmi kayıtların aksine beyanda bulunmuş olması sebepleriyle beyanlarına itibar edilmemiştir. Yine denetim sırasında beyanına başvurulan ve işyerinde ... adında kimsenin çalışmadığını beyan eden bordro tanığı...'ın denetmen raporunda ... adında çalışan olmadığını beyan etmesine rağmen mahkememizde dinlendiği sırada yapılan savunmadan dahi ayrı bir şekilde kendisine ... değil de başka bir ismin sorulduğuna dair bambaşka beyanda bulunmuş olması, davalının denetim tarihinde evlenmiş olmasını bilmemesinin hayatın olağan akışına aykırı olması sebebiyle bu tanığın da beyanlarına itibar edilmediği" gerekçesiyle; "A)Asıl dava yönünden, davanın kabulü ile 10.397,55 TL tutarlı yersiz ödemenin ödeme tarihlerinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, B)Karşı dava yönünden, davanın reddine" karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı (karşı davacı) vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur. B. İstinaf Sebepleri Davalı-karşı davacı vekili, müvekkilinin 2015/7.dönem ve 2018/6.dönem aralığında... Tarım Ür. Nak. İth. İhr. Tic. Ltd. Şti.'de sorumlu müdür sıfatıyla çalıştığını, Tarım Bakanlığı görevlilerinin şirket deposundan numune aldıktan sonra ilgili belgeye sorumlu müdür sıfatıyla imza atan kişinin ... olduğunu, ayrıca Alaşehir İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün 27.11.2019 tarihli cevap yazısında da, ... imzası taşıyan numune alma tutanaklarının kurumları tarafından düzenlendiğinin bildirildiğini, müvekkilinin dava dışı iş yerinde fiilen çalıştığını bu belgelerin açıkça ortaya koyduğunu, ayrıca 15.01.2020 tarihli duruşmada kamu tanığı sıfatıyla dinlenen ... ve ...'nın beyanlarının da müvekkilin iş yerindeki fiili çalışmasını doğruladığını, Alaşehir İlçe Emniyet Müdürlüğü'nün 04.09.2019 tarihli tutanağında... şirketine yakın iş yerleri olan ... Yapı Market ve... Hafriyat isimli iş yerlerinden yapılan soruşturmada ... isimli şahsı görmedikleri beyanının olağan bir durum olduğunu, bu iş yerlerinin... şirketine 500-600 mt uzaklıkta olduğunu ve mevsimine göre bu şirketlerde çok fazla çalışan olduğu için belirtilen işyeri çalışanlarının... şirketi çalışanlarının tümünü bilmelerinin mümkün olmadığını, tüm bu hususlar ve dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, müvekkili ...'in... adlı iş yerinde fiili çalışmasının olduğunun ispatlandığını beyanla usul ve yasaya aykırı ilk derece mahkemesi kararının kaldırılarak asıl davanın reddine, karşı davanın kabulüne karar verilmesini istemiştir. C. Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "Dosya kapsamı bu açıklamalar ışığında incelendiğinde, dinlenen tanıkların beyanlarının birbiri ile çelişkiler içerdiği görülmektedir. Müfettiş denetimi sırasında dinlenen çalışanlar ... ve ...'un davalı- karşı davacının evlenmesinden dolayı soy adının değiştiğinden haberdar olmadıkları iddia edilmiş ise de davalı-karşı davacının evliliğinin 10.08.2015 olması ve müfettiş tarafından kayıt altına alınan beyanın 27.03.2018 tarihli olması karşısında 3 yıldır evlilik dolayısıyla soyadı değişen davalı-karşı davacıyı çalışanların yeni soyadı ile bilmemesinin olağan olmadığı görülmektedir. Davalı-karşı davacının eşi ile mernis adresinin farklı illerde olması, davalı-karşı davacının çalıştığı işyeri adresini mernis adresi olarak bildirmesi ve en önemlisi eşinin mesleği itibariyle başka ilde çalışması birlikte değerlendirildiğinde, Kurum tarafından eylemli çalışmanın bulunmadığına dair işlem aksinin ispat edilemediği açıktır. Nitekim müfettiş raporunda açıkça dillendirildiği üzere davalı-karşı davacının çekişmeli dönemde çalıştığı yerden başka illerde (eşinin görev yaptığı yerlerde) birden fazla sağlık yardımı aldığı görülmektedir. Tüm bu veriler birlikte değerlendirildiğinde müfettişe beyanda bulunan ... ve ...'un fiili duruma uygun beyanda bulunduklarının kabulünün dosya kapsamı ile örtüştüğü anlaşılmakla davanın reddine dair ilk derece mahkemesi kararında bir isabetsizlik görülmediği" gerekçesiyle; "1-Alaşehir 1. Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi'nden verilen 05.02.2020 tarih, 2018/491 Esas ve 2020/111 Karar sayılı kararının kaldırılmasına yönelik davalı-karşı davacı vekilinin istinaf başvurusunun 6100 sayılı Kanun'un 353/1-b.1 hükmü gereğince esastan reddine" karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı-karşı davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur. B. Temyiz Sebepleri Davalı-karşı davacı vekili, istinaf dilekçesinde öne sürdüğü gerekçelerle asıl davanın reddi ile karşı davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir. C. Gerekçe 1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık asıl davada fiili çalışma olmaması nedeniyle ödenen yersiz tedavi bedellerinin tahsili, karşı dava ise kurum işleminin iptali ve çalışma sürelerinin geçerliliğinin tespitine ilişkindir. 2. İlgili Hukuk Sahte sigortalılığa dayanan davalar hizmet tespiti içerikli olmakla, davanın yasal dayanağını oluşturan 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesinde bu tür hizmet tespiti davalarının kanıtlanması yönünden özel bir yöntem öngörülmemiştir. Kimi ayrık durumlar dışında resmi belge ve yazılı delillerin bulunması sigortalı sayılması gereken sürelerin saptanmasında güçlü delil olmaları itibariyle sonuca etkili olurlar. Ne var ki bu tür kanıtların bulunmaması halinde somut bilgilere dayanması inandırıcı olmaları koşuluyla bordro tanıkları veya iş ilişkisini bilen komşu işyeri çalışanları gibi kişilerin bilgileri ve bunları destekleyen diğer tanıklarla dahi sonuca gitmek mümkündür. Bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunlu olup mahkemece, tarafların sunduğu deliller ile yetinilmemeli, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun ilgili hükümleri esas alınarak kendiliğinden araştırma ilkesi benimsenmeli, sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır. 3. Değerlendirme 1.Eldeki asıl davada, davacı Kurum vekili, fiili çalışmaya dayanmaması nedeniyle Kurum tarafından yapılan yersiz tedavi bedellerinin tahsilini, karşı davada ise davacı .... sicil numaralı yaş sebze meyve soğuk hava deposu mahiyetindeki dava dışı işyerindeki çalışma sürelerinin Kurum tarafından denetmen raporuna istinaden iptal edildiğini, ancak müvekkilinin iptal edilen dönemde bu işyerlerinde fiili olarak çalışmış olduğunu beyanla 2015/7-2018/6 dönemine ilişkin iptal edilen çalışma sürelerinin geçerliliğinin tespitine karar verilmesini talep etmiş Mahkemece, müfettiş denetimi sırasında dinlenen çalışanlar ... ve ...'un davalı- karşı davacının evlenmesinden dolayı soy adının değiştiğinden haberdar olmadıkları iddia edilmiş ise de davalı-karşı davacının evliliğinin 10.08.2015 olması ve müfettiş tarafından kayıt altına alınan beyanın 27.03.2018 tarihli olması karşısında 3 yıldır evlilik dolayısıyla soyadı değişen davalı-karşı davacıyı çalışanların yeni soyadı ile bilmemesinin olağan olmadığı, davalı-karşı davacının eşi ile mernis adresinin farklı illerde olması, davalı-karşı davacının çalıştığı işyeri adresini mernis adresi olarak bildirmesi ve eşinin mesleği itibariyle başka ilde çalıştığı ve başka illerde (eşinin görev yaptığı yerlerde) birden fazla sağlık yardımı aldığı almış olması nedeniyle davacının çalışmasının gerçek, fiili ve devamlı olmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş ise de yapılan araştırma eksik araştırmaya dayalıdır. Davalı/karşı davacının dava dışı şirkette sorumlu denetçi ziraat mühendisi olarak çalışacağına dair 21.04.2016 tarihli noter onaylı sözleşme imzalandığı, 03.06.2017, 19.06.2017 ve 22.06.2017 tarihli numune alma tutanaklarında imzasının bulunduğu, yine farklı tarihlerde işyeri adresinde kargo teslim fişleri bulunduğu, davalının izne ayrıldığı tarihten 1 gün sonra işyerinde yapılan denetimde beyanı alınan tanıklardan Birkay Miçoğulları'nın davalının izne ayrıldığını belirttiği, müfettiş raporunda beyanı alınan diğer tanıkların da Mahkeme'de davacının çalışmasını doğruladıkları, bu deliller kapsamında davacının 26.03.2018 başlangıç tarihli ücretli izin talep formu ile izin aldığı ve 01.04.2018 tarihine kadar izinli olduğu, izin verildikten 1 gün sonra denetim yapıldığı, davacının çalışmadığının söylenemeyeceğinin mümkün olmaması karşısında fiili çalışması bulunmasına rağmen açıklanan gerekçelerle asıl davanın kabulü ile karşı davanın reddine karar verilmesi hatalıdır. Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.