Yargıtay 10. Hukuk Dairesi · E. 2024/1480 · K. 2024/2073

10. Hukuk Dairesi         2024/1480 E.  ,  2024/2073 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi SAYISI : 2022/211 E., 2023/1803 K. KARAR : Esastan ret İLK DERECE MAHKEMESİ : Suluova Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi SAYISI : 2020/98 E., 2021/377 K. Taraflar arasındaki itibari hizmet süresi tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir. Kararın davalılar ve fer'i müdahil vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalılar ve fer'i müdahil vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I. DAVA Davacı vekili, müvekkilinin davalı ... Fabrikası A.Ş. Genel Müdürlüğünün nezdinde Amasya Şeker Fabrikasında alkol tesislerinde ve elektrik atölyesinde çalıştığını, diğer davalı Kuruma bildirilen çalışmalarına itibari hizmet süresi verilmesini istemiştir. II. CEVAP Davalı ... Fabrikası vekili, davacının 02.09.1996-27.01.2002 tarihleri arasında fabrikanın dışında alkol tesislerinde, 28.01.2002 tarihinden sonra elektrik atölyesinde çalıştığını, iş yeri koşullarının ağır ve yıpratıcı olmadığını, davacının çalışmalarına dair bildirimlerin süresinde ve tam olarak usulüne uygun şekilde yapıldığını, davanın haksız ve mesnetsiz olduğunu belirterek reddini savunmuştur. Davalı Kurum vekili, davacının bildirimlerinin işveren tarafından yapılan bildirimler kapsamında kayıt altına alındığını, davaya sebebiyet verilmediğini belirterek davanın reddine savunmuştur. III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne, 0501013866 sigorta sicil numaralı davacı ...'nın 176 sicil numarasıyla davalı şirket adına tescilli işyerinde 02.04.1996-10.09.2004 tarihleri arasında alkol tesisleri bölümünde geçen toplam 3039 gün sigorta primi ödenmiş fiili çalışma süresinin, 506 sayılı Yasanın Ek 5 maddesi uyarınca itibari hizmet süresinden yararlanmayı gerektirir koşullarda geçtiği ve bu sürenin çalışılan gün x 0,25 formülü ile hesaplanarak belirlenen 759,75 günün itibari hizmet süresi olarak davacının salt sigortalılık süresine eklenmesi gerektiğinin tespitine karar verilmiştir. IV. İSTİNAF A. İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar ve fer'i müdahil vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur. B.İstinaf Sebepleri Davalı ... Fabrikası AŞ Genel Müdürlüğü vekili, Sosyal Güvenlik Kurumunun davada fer'i müdahil değil davalı olması gerektiğini, davanın hak düşürücü süre nedeniyle reddi gerektiğini belirttikten sonra davacının ağır ve yıpratıcı koşullarda çalışmadığını, iş yerinin kanunda belirtilen ve itibari hizmet süresi verilmesi gereken iş yeri kapsamına girmediğini, Mahkemece delillerin hatalı değerlendirildiğini, "... bilirkişi Raporu’nda Etil Alkol keşfe konu edilen ve gezilip görüldüğü belirtilen bölüm Ham Fabrika Bölümü değildir. Ham Fabrika Bölümü şeker üretimine ait bir proses olup Gıda ve Alkol Fabrikası ile bir ilgisi yoktur. Başka bir deyişle; Etil alkol üretimi, Ham Fabrika bünyesinde değildir ve melas Rafineri Bölümü’nden çıkan yan üründür. Ham Fabrika Bölümü pancarın kesilmesinden başlayarak Rafineri Bölümü’ne kadarki şerbet üretimi yapılan istasyonların oluşturduğu bölümdür. Gıda ve Alkol Fabrikası Ham Fabrika Bölümü’nden yaklaşık 300 metre uzaklıkta olup ayrı bir tesis..." olduğunu, seri dava niteliğinde olan davada karşı taraf lehine sadece dilekçe yazma ücretine hükmedilmesi gerektiğini, kararın eksik araştırma ve inceleme sonucu verildiğini belirterek istinaf başvurusunda bulunmuştur. Fer'i müdahil S.S. Amasya Pancar Ekicileri Kooperatifi vekili, davacı yanın taleplerinin beş yıllık hak düşürücü süreye tabi olduğunu, davanın reddi gerektiğini, kararın eksik araştırma ve inceleme sonucu verildiğini belirterek istinaf başvurusunda bulunmuştur. Davalı Kurum vekili, kararın eksik araştırma ve inceleme sonucu verildiğini belirterek belirterek istinaf başvurusunda bulunmuştur. C. Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalılar ve fer'i müdahil vekillerinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir. V.TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar ve fer'i müdahil vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur. B. Temyiz Sebepleri Davalı Kurum vekili, istinaf gerekçelerini tekrarla temyiz başvurusunda bulunmuştur. Davalı ... Fabrikası AŞ Genel Müdürlüğü vekili, istinaf gerekçelerini tekrarla temyiz başvurusunda bulunmuştur. Fer'i müdahil S.S. Amasya Pancar Ekicileri Kooperatifi vekili, istinaf gerekçelerini tekrarla temyiz başvurusunda bulunmuştur. C.Gerekçe 1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, itibari hizmet süresi tespiti istemine ilişkindir. 2.İlgili Hukuk 1-6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 506 sayılı Kanun'un Ek 5/IV İnci maddesi. 2-İtibari hizmet süresi, ağır ve yıpratıcı işlerde çalışanların erken yıpranmaları nedeniyle daha erken emekli olabilmeleri için kanun koyucu tarafından belirlenmiş erken emeklilik sağlayan düzenlemelerden biridir. İtibari hizmet süresi fiilen olmayan ancak kanun koyucu tarafından verilen imkân nedeniyle varsayılan bir sürenin sigortalılık süresine eklenmesi şeklinde ortaya çıkmaktadır. Davanın yasal dayanağı olan 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunun’un Ek 5’inci maddesinin IV inci bendi; Fabrika, atölye, havuz ve depolarda, trafo binalarında çalışan sigortalıların, 1.Çelik, demir ve tunç döküm, 2. Zehirli, boğucu, yakıcı, öldürücü atölye, havuz ve depolarda, trafo binalarında ve patlayıcı gaz, asit, boya işleriyle gaz da çalışanlar, maskesi ile çalışmayı gerektiren işlerde, 3. Patlayıcı maddeler yapılmasında, 4. Kaynak işlerinde çalışanların bu çalışma sürelerinin her tam yılı için 90 gün itibari hizmet süresinin sigortalılık süresi olarak ekleneceğini, kesirlerin hesaplanmasında tam yılın 360 gün olarak alınacağını, fiilen çalışılmış güne eklenecek itibari hizmet günü sayısının bulunmasında (Çalışılan gün sayısı x 0,25) formülünün uygulanacağını düzenlemektedir. 3.Değerlendirme İnceleme konusu davada davacı, işverene şeker fabrikasında geçen çalışmaları için itibari hizmet süresi verilmesini talep etmiş, Mahkemece işverene ait alkol tesislerinde yapılan keşif ve alınan bilirkişi raporu doğrultusunda davacının 02.04.1996-10.09.2004 tarihleri arasında alkol tesislerinde geçen ve bildirilen çalışmaları için 506 sayılı Kanun'un Ek 5 inci maddesi kapsamında hesaplanan itibari hizmet süresine hükmedilmiştir. Dosya içinde bulunan bilgi ve belgelere göre, davacı 02.09.1996-27.01.2002 tarihleri arasında Şeker fabrikasının alkol tesislerinde, 28.01.2002 tarihinden sonra ise aynı fabrikanın elektrik atölyesinde çalışmıştır. Mahkemece alkol tesislerinde keşif yapılmış ancak karara esas alınan bilirkişi raporunda, çalışılan bölümde itibari hizmet süresi verilmesini gerektirir ve ek 5 inci maddede belirtilen koşullardan hangi bent kapsamında çalışmanın geçtiği, davacının bu çalışmayı yaparken maddede sayılan hangi zararlı etkene maruz kaldığının açık ve net bir şekilde belirtilmediği fakat 02.09.1996-01.10.2008 tarihleri arasında geçen ve bildirilen tüm çalışmalar için itibari hizmet süresi verildiği anlaşılmaktadır. Karar eksik araştırma ve incelemeye dayalıdır. Mahkemece öncelikle, davalı işveren vekili tarafından alkol tesislerinin ham fabrika bölümünde bulunmadığı, fabrikadan 300 metre ilerde ayrı bir bölüm olarak bulunduğu belirtildiğinden, davacının alkol tesisleri çalışanı olarak hizmetlerinin geçtiği yerin tam olarak neresi olduğu belirlenmeli, eğer çalışmalar keşif yapılan yerde geçmiş ise davacının ek 5 inci maddede sayılan ve bu kapsamda maruz kaldığı zararlı etkenlerin neler olduğunun ayrıntılı olarak belirtildiği yeni bir bilirkişi raporu alınmalı, davacının elektrik atölyesinde geçen çalışmaları için ise, yine çalışmaların geçtiği yer belirlenerek, keşif yapılan yerden farklı bir bölüm ya da yerde geçmiş ise orada da ayrı bir keşif yapılarak, çalışmaların geçtiği dönemde davacıyla beraber çalışan bordro tanıkları tespit edilip dinlenerek, davacının çalıştığı dönemde ek 5.maddede sayılan ve bu kapsamda maruz kaldığı zararlı etkenlerin neler olduğunun ayrıntılı olarak belirtildiği bir bilirkişi raporu alınarak dosyada bulunan tüm bilgi ve belgeler yeniden değerlendirilerek varılacak sonuca göre bir karar verilmelidir. Ayrıca, 7036 sayılı Kanun'un 4/2 nci maddesi, " (2) Hizmet akdine tabi çalışmaları nedeniyle zorunlu sigortalılık sürelerinin tespiti talebi ile işveren aleyhine açılan davalarda, dava Kuruma resen ihbar edilir. İhbar üzerine davaya davalı yanında ferî müdahil olarak katılan Kurum, yanında katıldığı taraf başvurmasa dahi kanun yoluna başvurabilir. Kurum, yargılama sonucu verilecek kararı kesinleştikten sonra uygulamakla yükümlüdür." düzenlemesini içerir. Eldeki dava ise 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesi kapsamında açılan bir hizmet tespiti davası olmayıp, bildirilen çalışmalar için itibari hizmet süresi tespiti davası olduğundan Mahkemece, Sosyal Güvenlik Kurumu'nun davada "davalı" sıfatı ile taraf olması ve buna göre yargılama giderlerine hükmedilmesi gerekirken "fer'i müdahil" olduğu kabul edilerek buna göre yargılama giderlerine hükmedilmesi usul ve yasaya aykırı olup, bozmayı gerektirir. VI.KARAR Açıklanan sebeplerle; Davalılar ve fer'i müdahil vekillerinin temyiz itirazlarının kabulü ile, Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgililere iadesine, Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 29.02.2024 gününde oybirliğiyle karar verildi.