Yargıtay 10. Hukuk Dairesi · E. 2024/3612 · K. 2024/3922

10. Hukuk Dairesi         2024/3612 E.  ,  2024/3922 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ :İş Mahkemesi SAYISI : 2023/216 E., 2023/600 K. KARAR : Kabul Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen ve istinaf incelemesinden geçen hizmet tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Bölge Adliye Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir. İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kabulüne karar verilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararı davalı Milli Eğitim Bakanlığı ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlenildikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I.DAVA Davacı vekili, davacının İzmir ili, Buca ilçesinde bulunan Atatürk Ortaokulunda (Atatürk İlköğretim Okulu) 02.09.1999–16.10.2002 tarihleri arasında yaz tatilleri ve yarıyıl tatilleri haricinde ana okulu hizmetlisi olarak çalıştığını, her yıl okulların açılma tarihinden en geç 10 gün önce çalışmaya başladığını, diğer hizmetlilerle birlikte okulun genel temizliğini ve bakımını sonrasında ise anaokulu bölümünün temizliğini, bakımını ve hazırlığını yaptığını, müvekkilinin iki anaokulu sınıfının aşçılığını ve bulaşık işlerini, yemek servisini, tuvalet genel temizliğini, pazar ve market alışverişini yapıp, bu görevlerin yanında çocuklarla ilgilenip öğretmenlere yardım ettiğini ileri sürerek 02.09.1999–16.10.2002 tarihleri arasındaki çalışmalarının tespitini istemiştir. II.CEVAP 1.Davalı Milli Eğitim Bakanlığı vekili, davanın reddini istemiştir. 2.Fer'i müdahil ... Başkanlığı vekili, davanın reddini istemiştir. III.İLK DERECE MAHKEME KARARI İlk Derece Mahkemesinin 08.12.2020 tarih ve 2018/465 E. - 2020/245 K. sayılı ilamı ile "davanın kabulüne, davacının; davalı işveren T.C. Milli Eğitim Bakanlığı İzmir İl Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı Buca Atatürk İlköğretim Okuluna ait ..... sicil sayılı işyerinde; 02.09.1999–15.10.2002 tarihleri arasında hizmet akdine dayalı olarak asgari ücretle 851 gün çalıştığı, 851 günlük çalışmasının SGK’na bildirilmediği, sigortalılık başlangıç tarihinin 02.09.1999 tarihi olduğunun tespitine karar verilmiştir. IV.İSTİNAF A.İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili ile fer'i müdahil SGK Başkanlığı tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur. B.İstinaf Sebepleri: Davalı vekili ile fer'i müdahil SGK Başkanlığı; davanın reddine karar verilmesi gerektiğini ileri sürerek istinaf başvurusunda bulunmuştur. C.Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin 27.09.2022 tarih ve 2021/1284 E. - 2022/1892 K. sayılı kararı ile istinaf isteminin esastan reddine karar vermiştir. V.BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ A. Bozma Kararı 1. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili ve fer'i müdahil SGK Başkanlığı vekili temyiz isteminde bulunmuştur. 2.Daire kararında; Mahkemece yapılacak iş, öncelikle, İl ve İlçe Milli Eğitim Müdürlüklerine müzekkere yazmak suretiyle okulun ihtilaflı dönemde temizlik işlerinin ihale aracılığıyla başka işverenlere yaptırıp yaptırılmadığını araştırmak, varsa verilen işlerin tarihini netleştirmek, dava dışı şirketleri davaya dahil etmek, delillerini sorarak hizmet alımı yapılan şirketlere ait işyeri tescil bilgileri, okul aile birliğine ait karar defterler ile okulun temizlik giderlerine ilişkin kayıtları, ücret bordroları, puantaj kayıtları, ödeme belgelerini celbetmek, ihale kapsamında ne tür bir işin üstlenildiğini açıkça sormak, ihale dönemi dışındaki süreler için ise işverenin resmi kurum olması sebebiyle belgelere dayalı ücret ödemesi dışında çalışma olamayacağını değerlendirilip, talep edilen dönemde ücret ödemelerinin kim tarafından yapıldığını açıklığa kavuşturarak yöntemince beyanlarına başvurmak ve tüm deliller bir arada değerlendirilerek oluşacak sonuca göre bir karar vermekten ibaret olduğu hususlarına işaret edilerek bozulmuştur. B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davanın kabulüne, davacının davacının, davalı işveren T.C.Milli Eğitim Bakanlığı İzmir İl Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı Buca Atatürk İlköğretim Okuluna ait 1187451.35 sicil sayılı işyerinde; (taleple de bağlı kalınarak) 02.09.1999–15.10.2002 tarihleri arasında, 02.09.1999–31.12.1999 119 01.10.2000–28.01.2000 28 14.02.2000–16.06.2000 122 02.09.2000–31.12.2000 119 01.01.2001–29.01.2001 29 09.02.2001–15.06.2001 125 02.09.2001–31.12.2001 119 01.01.2002–08.02.2002 38 25.02.2002–14.06.2002 108 02.09.2002–15.10.2002 44 gün olmak üzere hizmet akdine dayalı olarak asgari ücretle toplam 851 gün çalıştığı, 851 günlük çalışmasının SGK’na bildirilmediğinin tespitine, sigortalılık başlangıç tarihinin de 02.09.1999 olarak kabul edilmesi gerektiğinin tespitine" karar verilmiştir. VI.TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Milli Eğitim Bakanlığı ve fer'i müdahil SGK Başkanlığı vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur. B. Temyiz Sebepleri 1.Davalı Milli Eğitim Bakanlığı vekili, kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, hükmün temyizen bozulmasını istemiştir. 2. Fer'i müdahil SGK Başkanlığı vekili; Mahkemece gerekli inceleme ve araştırma yapılmadığını, kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, hükmün temyizen bozulmasını istemiştir. C.Gerekçe 1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir. 2.İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri hükümleridir. 3.Değerlendirme 1.Mahkemenin, Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması sonunda, kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak, yine, o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince hüküm verme yükümlülüğü doğar. “Usuli kazanılmış hak” olarak tanımlayacağımız bu olgu; mahkemeye, hükmüne uyduğu Yargıtay bozma kararında belirtilen çerçevede işlem yapma ve hüküm kurma zorunluluğu getirdiği gibi, mahkemenin kararını bozmuş olan Yargıtay Hukuk Dairesince; sonradan, ilk bozma kararı ile benimsemiş olduğu esaslara usuli kazanılmış hakka aykırı bir şekilde, ikinci bir bozma kararı verilememektedir (09.05.1960 gün ve 21/9 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı, Hukuk Genel Kurulu’nun 12.07.2006 gün, 2006/9-508 E., 2006/521 sayılı kararı). Mahkemenin, Yargıtay’ın bozma kararına uyması ile bozma kararı lehine olan taraf yararına bir usuli kazanılmış hak doğabileceği gibi, bazı konuların bozma kararı kapsamı dışında kalması yolu ile de usuli kazanılmış hak gerçekleşebilir. (Prof. Dr. Baki KURU, Usuli Müktesep Hak (Usule İlişkin Kazanılmış Hak) Dr. A. Recai Seçkin’e Armağan, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları No. 351 Ankara, 1974, sayfa 395 vd.) Yargıtay tarafından bozulan bir hükmün bozma kararının kapsamı dışında kalmış olan kısımları kesinleşir. Bozma kararına uymuş olan mahkeme kesinleşen bu kısımlar hakkında yeniden inceleme yaparak karar veremez. Bir başka anlatımla, kesinleşmiş bu kısımlar, lehine olan taraf yararına usuli kazanılmış hak oluşturur. (04.02.1959 gün ve 13/5 sayılı YİBK). 2. İnceleme konusu dava dosyasında, Mahkemece bozma ilamına uyulmasına karar verilmiştir. Ancak bozmaya uyulduğu halde, bozma gereği yerine getirilmemiştir. 09.05.1960 gün ve 21/9 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı uyarınca bozma kararına uyan Mahkeme artık bozma kararı gereğince işlem yapmak ve hüküm vermek zorundadır. 3. Buca Atatürk Ortaokulun ihtilaflı dönemde temizlik işlerini ihale aracılığıyla başka işverenlere yaptırıp yaptırmadığını tespit için yazılan müzekkereye Okul tarafından verilen cevapta herhangi bir bilgi belgeye rastlanmadığı belirtilmişse de, Mahkemece yapılan araştırma ve inceleme, hüküm kurmaya elverişli değildir. Gerçek işverenin tespiti bakımından talep edilen dönemde ücret ödemelerinin kim tarafından yapıldığı açıklığa kavuşturulmadığı gibi, bu amaçla okul yöneticilerinin, çalışanların yöntemince beyanlarına başvurulmadığı, bozma gereği yerine getirilmeden sonuca gidildiği belirgindir. Davacının talep konusu dönem çalışmalarının Milli Eğitim Bakanlığı veya Okul Aile Birliği veya ihale edilen şirket nezdinde geçip geçmediği yöntemince araştırılmadan yazılı şekilde karar verilmesi isabetli görülmemiştir. Yapılacak iş, öncelikle, İl ve İlçe Milli Eğitim Müdürlüklerine müzekkere yazmak suretiyle okulun ihtilaflı dönemde temizlik işlerinin ihale aracılığıyla başka işverenlere yaptırıp yaptırılmadığını araştırmak, varsa verilen işlerin tarihini netleştirmek, dava dışı şirketleri davaya dahil etmek, delillerini sorarak hizmet alımı yapılan şirketlere ait işyeri tescil bilgileri, okul aile birliğine ait karar defterler ile okulun temizlik giderlerine ilişkin kayıtları, ücret bordroları, puantaj kayıtları, ödeme belgelerini celbetmek, ihale kapsamında ne tür bir işin üstlenildiğini açıkça sormak, ihale dönemi dışındaki süreler için ise işverenin resmi kurum olması sebebiyle belgelere dayalı ücret ödemesi dışında çalışma olamayacağını değerlendirilip, talep edilen dönemde ücret ödemelerinin kim tarafından yapıldığını açıklığa kavuşturarak yöntemince beyanlarına başvurmak ve tüm deliller bir arada değerlendirilerek oluşacak sonuca göre bir karar vermekten ibaretttir. 4. Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir. VII. KARAR Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine, 16.04.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.