V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılardan ... Sigorta A.Ş., Eyüp Sultan Belediye Başkanlığı ile ... Tem. Mad. San. Tic. A.Ş. vekilleri tarafından temyiz başvurusunda bulunulmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
1.Davalı Eyüp Sultan Belediye Başkanlığı vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf sebeplerinin Bölge Adliye Mahkemesi kararında karşılanmadığını, asıl işveren sıfatı olmadığını işin ihale ile diğer davalı ... şirketine devredildiğini, Belediyenin asıl işi olan temizlik işinin Belediyeler Kanunu'nun 67 inci maddesi gereğince uzmanlık gerektiren bir iş olduğu ihale ile başkasına gördürülebileceği bu kapsamda asıl işveren sıfatı doğmayacağından husumetten ret kararı verilmesi gerektiğini, 3 üncü kişi ...'in tam kusurlu olduğunu bu nedenle illiyet bağı kesildiğinden davanın reddi gerektiğini beyanla kararın bozulmasını talep etmiştir.
2.Davalı ... Tem. Mad. San. Tic. A.Ş. vekili temyiz dilekçesinde özetle; davalı sürücü ...'in %100 kusurlu ve öngörülmesi fiilen mümkün olmayan eylemi ile zarar ile müvekkil şirket arasında illiyet bağının kesildiğini, ceza dava dosyasında sigortalı ile müvekkiline kusur verilmediğini, tüm kusurun sürücü ...'e verildiği bu durumun SGK Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı'nın 03.02.2015 tarihli raporunda da tespit edildiği halde iş bu dava dosyasında alınan kusur raporunda müvekkiline kusur verilmesinin hatalı olduğunu, sürücü ...'in karşı şeritten geldiği, yani bir an için olayı engelleyecek şeyin ışıklı levha olduğu düşünülse ve o sırada orada ışıklı levha bulunsa dahi olayın gerçekleşmesine engel olmayacağı zira ışıklı levha müteveffanın bulunduğu şeride, sürücünün sürdüğü yönün tersine olacak şekilde konulacağından sürücü her halükarda karşı şeritten hızla geldiğinden ve önüne aniden köpek çıkmasıyla direksiyonu diğer yöne kırarak kazaya sebebiyet verdiğinden yine levhaya dikkat etmeyeceği ve kazanın gerçekleşeceğini bu nedenle kusur raporunda belirtilen tedbirlerin kazanın gerçekleşmesine bir etkisinin olmadığı, ibraname kapsamında müvekkilinin sorumluluğunun kalmadığını, hesap raporuna itirazın karşılanmadığını eşin evlenme ihtimali oranının az tespit edildiğini, birleşen davada faizin kaza tarihi değil ölüm tarihi olarak esas alınması gerektiğini beyanla kararın bozulmasını talep etmiştir.
3.Davalı ...Ş. vekili temyiz dilekçesinde özetle; kaza ile ölüm arasında illiyet bağını tespit eden rapor alınmadan destekten yoksunluk tazminatından sorumlu kılınmasının hatalı olduğunu, SGK'dan hak sahiplerine bağlanan gelirin peşin sermaye değerinin bağlandığı tarihten itibaren işleyecek faiziyle beraber hesaptan tenzili gerektiğini, SGK'nın yapmış olduğu sürekli iş göremezlik ödeneği fazla bulunmakla toplam tazminattan tenzil edilmemiş ve rapor kısmında 6.848,68 TL olarak gösterildiğini, ancak söz konusu tutarın kurum tarafından taraflara rücu edileceğini, davacı SGK'lı bir çalışan olduğu dosyadaki bilgi ve belgelerle ortada olduğu halde müteveffanın geliri belirlenirken SGK hizmet dökümü yerine bilirkişinin tespit ettiği tarafların imzası bulunmayan ve geçersiz olan maaş bordrolarına itibar edildiğini, bilirkişi raporlarının usul ve yasaya aykırı olup hüküm vermeye elverişli olmadığını, kusur oranının %80 ile sorumlu tutulması gerekirken %100’den sorumlu tutulmasının hatalı olduğunu rücu davasında değerlendirilebileceğine dair gerekçenin yerinde olmadığını, Bölge Adliye Mahkemesinin birleşen davadaki maneviden sorumlu tutmasının hatalı olduğunu beyanla kararın bozulmasını talep etmiştir.
C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, sigortalının iş kazası neticesinde sürekli iş göremezliğe uğraması nedeniyle maddi ve manevi tazminat istemlerine ilişkindir
2. İlgili Hukuk
"Temyiz incelemesinin kapsamı" açısından 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleridir. "Olayın iş kazası olarak tespiti ile SGK yönünden sonuçları" açısından 5510 sayılı Kanun'un 13, 16, 19, 20 ve 21 inci maddeleridir. "Tazminat miktarının tayin ve tespiti" açısından kaza tarihi itibariyle yürürlükte olan kanun hükümleri gözetildiğinde 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 420, 417 ve 114 üncü maddesi delaletiyle 49, 50, 51, 52, 53, 54, 55 ve 56 ncı maddeleridir. "İş Sağlığı ve Güvenliğine ilişkin alınacak tedbirler" açısından olayın gerçekleştiği tarihte yürürlükte bulunan kanun hükümlerine göre 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili mevzuat hükümleridir. "İşleten ve Sigorta şirketinin sorumluluğu" açısından 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunun 85 ila 92 nci maddelerinde yer alan düzenlemeler ile sigorta genel şartlarıdır.
3. Değerlendirme
Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalı ...Ş., Eyüp Sultan Belediye Başkanlığı ile ... Tem. Mad. San. Tic. A.Ş. vekillerinin aşağıdaki paragrafların kapsamı dışındaki sair temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.
a) Kusur oran ve aidiyetlerinin tespiti yönünden;
1.Geniş anlamıyla sorumluluk kavramı, bir kişinin başka bir kişiye verdiği zararları giderme yükümlülüğü olarak açıklanmıştır. Hukuki anlamda sorumluluk ise, taraflar arasındaki borç ilişkisinin zedelenmesi sonucu doğan zararların giderilmesi (tazmin edilmesi) yükümlülüğünü içerir.
2.İşçi ve işverenin hizmet sözleşmesinden kaynaklanan sıkı iş ilişkisi, işçi yönünden işverene içten bağlılık (sadakat borcu), işveren yönünden işçiyi korumak ve gözetmek borcu şeklinde ortaya çıkar. Gerçekten işçi, işverenin işi ve iş yeri ile ilgili çıkarlarını korumak, çıkarlarına zarar verebilecek davranışlardan kaçınmak, buna karşı işveren de, işçinin kişiliğine saygı göstermek, işçiyi korumak, iş yeri tehlikelerinden zarar görmemesi için iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almak, işçinin özlük hakları ve diğer maddi çıkarlarının gerektirdiği uygun bildirimlerde ve davranışlarda bulunmak, işçinin çıkarına aykırı davranışlardan kaçınmakla yükümlüdür.
3.Sanayi ve teknolojideki gelişmeler, yeni işletmelerin açılması, fabrikaların kurulması iş yerlerindeki makinalaşmanın artmasına yol açmış, bu durum iş kazaları ile meslek hastalıklarında artışlara neden olmuştur. Bu gelişme, iş yerinde iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin daha etkili şekilde alınması gereğini ortaya çıkarmıştır.
4.İşveren, gözetme borcu gereği, çalıştırdığı işçileri, iş yerinde meydana gelen tehlikelerden korumak, onların yaşam, bedensel ve ruhsal sağlık bütünlüklerini korumak için iş yerinde teknik ve tıbbi önlemler dahil olmak üzere bilimsel ve teknolojik gelişmelerin gerekli kıldığı tüm önlemleri almak zorundadır.
5.Anayasanın 17 nci maddesinde; "Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir. Tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında, kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz; rızası olmadan bilimsel ve tıbbi deneylere tabi tutulamaz." hükmü getirilerek yaşama hakkı güvence altına alınmış, bu yasal güvencenin yaşama geçirilmesinde İş ve Sosyal Güvenlik Mevzuatında da işçilerin korunması, işin düzenlenmesi, iş güvenliği, sosyal düzen ve adaletin sağlanması düşüncesi ile koruyucu bir takım hükümler getirilmiştir.
6.Mülga 818 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 332 nci maddesinde; "İş sahibi, aktin özel halleri ve işin mahiyeti noktasından hakkaniyet dairesinde kendisinden istenilebileceği derecede çalışmak dolayısıyla maruz kaldığı tehlikelere karşı icap eden tedbirleri ittihaza ve münasip ve sıhhi çalışma mahalleri ile işçi birlikte ikamet etmekte ise sıhhi yatacak bir yer tedarikine mecburdur. İş sahibinin yukarıdaki fıkra hükmüne aykırı hareketi neticesinde işçinin ölmesi halinde onun yardımından mahrum kalanların bu yüzden uğradıkları zararlara karşı isteyebilecekleri tazminat dahi akde aykırı hareketten doğan tazminat davaları hakkındaki hükümlere tabi olur." hükmü düzenlenmiştir.
7.Yasa koyucu 818 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 332 nci maddesinin karşılığını 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe giren yeni 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 417 nci maddesinin 2 nci fıkrasında düzenlemiştir.
8.Anılan fıkrada "İşveren, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli olan her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak; işçiler de iş sağlığı ve güvenliği konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdür." hükmü yer almaktadır. Bu fıkraya göre, işverenin, işçinin yaşam, sağlık ve bedensel bütünlüğünü korumak için gerekli önlemleri alma yükümlülüğü öngörülmektedir. Burada işverenin özellikle iş kazalarına karşı gerekli önlemleri alma yükümlülüğü söz konusudur. Buna göre işveren, hizmet ilişkisinin ve yapılan işin niteliği göz önünde tutulduğunda, hakkaniyet gereği kendisinden beklenen; deneyimlerin zorunlu kıldığı, teknik açıdan uygulanabilir ve iş yerinin özelliklerine uygun olan önlemleri almakla yükümlüdür.
9.Aynı maddelere paralel olarak, 4857 sayılı İş Kanunu'nun "İşverenlerin ve İşçilerin Yükümlülükleri" kenar başlıklı 77 nci maddesinin 1 inci fıkrasında da benzer bir düzenlemeye yer verilmiştir. Bu fıkraya göre "İşverenler iş yerlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak, işçiler de iş sağlığı ve güvenliği konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdürler."
10.Bundan başka işveren, mevzuatta öngörülmemiş olsa dahi bilimsel ve teknolojik gelişmelerin gerekli kıldığı iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almak zorundadır. Bilim, teknik ve örgütlenme düşüncesi yönünden alınabilme olanağı bulunan, yapılacak gider ve emek ne olursa olsun bilimin, tekniğin ve örgütlenme düşüncesinin en yeni verileri göz önünde tutulduğunda işçi sakatlanmayacak, hastalanmayacak ve ölmeyecek ya da bu kötü sonuçlar daha da azalacaksa her önlem işverenin koruma önlemi alma borcu içine girer.
11.Bu önlemler konusunda işveren iş yerini yeni açması nedeniyle tecrübesizliğini, bilimsel ve teknik gelişmeler yönünden bilgisizliğini, ekonomik durumunun zayıflığını, benzer iş yerlerinde bu iş güvenliği önlemlerinin alınmadığını savunarak sorumluluktan kurtulamaz. Gerçekten, çalışma hayatında süregelen kötü alışkanlık ve geleneklerin varlığı işverenin önlem alma borcunu etkilemez. İşverenlerce, iş güvenliği açısından yaşamsal önem taşıyan araç ve gereçlerin işçiler tarafından kullanılması sağlandığında, kaza olasılığının tamamen ortadan kalkabileceği de tartışmasız bir gerçektir.
12.Nitekim, günümüzde gelişen sanayi ve teknoloji karşısında yukarıda açıklanan hükümler yeterli görülmemiş, insan yaşamının kutsallığı çerçevesinde işverenin, iş yerinde işçilerin sağlığını ve iş güvenliğini sağlamak için gerekli olanı yapmak ve bu husustaki şartları sağlamak ve araçları noksansız bulundurmakla yükümlü olduğu 4857 sayılı İş Kanunu'nun 77 nci maddesinin açık buyruğu iken, İş Kanunu'nun 77 ve devamı bir kısım maddeler 30.06.2012 tarih ve 28339 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 37 nci maddesiyle yürürlükten kaldırılmış olup, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverenin sağlık ve güvenlik önlemlerini alma yükümlülüğünü daha ayrıntılı bir biçimde düzenlemiştir.
13. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 4 üncü maddesinde "İşverenin Genel Yükümlülüğü" Aynı Kanun'un 5 inci maddesinde "Risklerden Korunma İlkeleri" 10 uncu maddesinde "Risk Değerlendirmesi; Kontrol, Ölçüm ve Araştırma" 19 uncu maddesinde "Çalışanların Yükümlülükleri" düzenlenmiştir.
14. Yukarıda yapılan bu açıklamalardan sonra 818 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 332 nci maddesinin karşılığı olarak çağdaş yaklaşımla düzenlenen 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 417 nci maddesinin 2 nci fıkrasında; "İşveren, iş yerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak; işçilerde iş sağlığı ve güvenliği konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlü" olacağı belirtilerek, İş Kanunu'nun 77/1 inci maddesiyle bütünlük sağlandığı gibi 3 üncü fıkrasında; "İşverenin yukarıdaki hükümler dahil kanuna ve sözleşmeye aykırı davranışı nedeniyle işçinin ölümü, vücut bütünlüğünün zedelenmesi veya kişilik haklarının ihlaline bağlı zararların tazmini sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabi" olduğu hükme bağlanmak suretiyle, hizmet sözleşmesinden kaynaklanan sorumluluğun hukuki niteliği konusunda tartışmalar sona erdirilmiş, sözleşmeye aykırılıktan kaynaklanan ölüme ve vücut bütünlüğünün zedelenmesine veya kişilik haklarının ihlaline bağlı zararların tazmininde sözleşmeden doğan sorumluluk hükümlerinin uygulanacağı öngörülmüştür.
15. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 77 nci ve devamı maddelerini yürürlükten kaldıran 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu 4 ve 5 inci maddelerde işverenin yükümlülüklerini, 19 uncu maddede de çalışanların yükümlülüklerinin çağdaş anlaşıyla daha ayrıntılı ve somut olarak ortaya koymuş ve kusur sorumluluğunun sınırlarını kusursuz sorumluluğun sınırlarına yaklaştırmıştır.
16.6331 sayılı Kanun'un 4 ve 5 inci maddeleri ile buna uygun olarak çıkarılan iş sağlığı ve güvenliği yönetmelikleri hükümleri işverenin sorumluluğunu objektifleştiren kriterler olarak değerlendirilmelidir. Bu sebeple mevzuatta yer alan teknik iş kurallarına uyulmaması işverenin kusurlu davranışı olarak kabul edilmelidir. Ancak işveren sadece anılan yazılı kurallara değil, yazılı olmayan ve teknolojinin gerekli kıldığı önlemlere aykırı davrandığında da kusurlu görülerek oluşan zararı karşılamalıdır.
17. Öte yandan objektifleştirilen kusur, kusur sorumluluğunu kusursuz sorumluluğa yaklaştırsa da, onu kusursuz sorumluluk haline dönüştüremez. Çünkü, bazı istisnalar dışında işverenin sorumluluğu için kusurun varlığı şarttır. Ancak Türk Borçlar Kanunu’nun 417/2 nci maddesi, Anayasa ve 6331 sayılı Kanun hükümleri objektifleştirilmiş kusur sorumluluğu ilkesi gereğince işverenin sorumluluğunu oldukça genişletmiştir.
18.Öte yandan işvereni, zararlandırıcı olay nedeniyle sorumluluktan kurtaracak olan durum, eylem ile meydana gelen zarar arasındaki uygun illiyet rabıtasının kesilmesidir. Kusursuz sorumlulukta olduğu gibi kusur sorumluluğunda da illiyet bağı; mücbir sebep, zarar görenin ve üçüncü kişinin ağır kusuru nedenleriyle kesilebilir. Uygun illiyet bağının kesildiğinin ispatı halinde, işverenin sorumluluğuna gidilmesi mümkün değildir. (HGK, 20/03/2013 tarih, 2012/21-1121 Esas, 2013/386 Karar)
19. Somut olayda; asıl dosyada davacı sigortalı ...'ın davalı Belediyenin taşeronu olan ... Temizlik ... Şirketinde temizlik işçisi olarak çalıştığı ve 15.11.2013 tarihinde kaldırım temizliği yaptığı sırada, davacının bulunduğu istikametin karşısındaki istikametten gelen davalı ...'in sevk ve idaresindeki aracın direksiyon hakimiyetini kaybederek kaldırıma çıkıp davacıya çarpması sonucu davacının iş kazasına uğradığı ve yargılamanın devamında 26/02/2016 tarihinde vefat ettiği, ceza dava dosyasında davalı ...'in asli ve tam kusurlu olduğunun tespit edildiği, SGK müfettişi tarafından düzenlenen raporda da davalı Erken Çimen %100 kusurlu kabul edilmişken, işverenlerin kusurlarının bulunmadığının belirtildiği, iş bu dava dosyası kapsamında alınan 23.05.2016 tarihli kusur raporunda ise "sigortalının çalıştığı alanda araçların gelişigüzel şekilde hızlanmalarını önleyecek şekilde ışıklı uyarı, uyarı levhası veya duba vb. aparatların temin edilmemiş olması, işaretçi elemanla trafiğin yönlendirilmemiş olması gibi" gerekçelerle davalı asıl işveren Eyüp Belediye Başkanlığının %5 oranında, davalı alt işveren ... Temizlik Şirketine %15 oranında, "aracını trafik güvenliği ve kurallarına uygun hızda sevk ve idare etmemesi nedeniyle" 3 üncü kişi sıfatıyla davalı ...'e %80 oranında kusurlu olduğunun kabul edilmesi gerektiğinin mütalaa edildiği mahkemece bu rapora itibarla karar verilmiş ise de varılan sonuç hatalı olmuştur.
20. Bu açıklamalar doğrultusunda; davalı ...'in davacının temizlik işini yaptığı kaldırımın bulunduğu yol sathından değil, karşı şeritte seyri esnasında iddiaya göre önüne aniden çıkan köpeğe çarpmamak için direksiyonu kırması ile şerit ihlali yapıp kaldırıma çıkarak sigortalıya çarpması ile kazanın gerçekleştiğinin anlaşılmış olması karşısında; işverenler tarafından alınacak önlemlerin iş kazasının gerçekleşmesine engel olmayacağı, bu kapsamda davalı ...'in (%100) tam kusurlu eylemi ile olayın gerçekleştiği kabul edilerek, davalı asıl işveren Belediye ve alt işveren ... Temizlik şirketi yönünden davanın reddi, gerekirken hatalı değerlendirme yazılı şekilde hüküm tesisi hatalı olmuştur.
b) Sigorta şirketinin sorumluluğu yönünden;
21.Somut olayda davalı ...'in sevk ve idaresindeki aracın zorunlu mali mesuliyet sigorta poliçesini düzenleyen ... Sigorta A.Ş.'nin 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve sigorta poliçesinin genel şartları kapsamında sorumluluğunun bulunduğu, anılan Kanun'un 92 nci maddesinin f bendinde manevi tazminat taleplerinin teminat dışında bırakıldığının açık olması karşısında davalı ... şirketinin manevi tazminatlar nedeniyle sorumlu olmadığına karar verilmesi gerekirken hatalı değerlendirme ile yazılı şekilde manevi tazminatlardan sorumlu tutulması da usul ve yasaya aykırı olmuştur.
22. O halde, temyiz eden davalılar vekillerinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları gözetilerek, davalı ... şirketinin istinaf başvurusunun kısmen kabulü ile yeniden esas hakkında kara veren Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasına karar vermek gerekmiştir.
VI. KARAR:
Açıklanan sebeplerle;
1. Davalılar ... Sigorta A.Ş., Eyüp Sultan Belediye Başkanlığı ile ... Tem. Mad. San. Tic. A.Ş vekillerince temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
2. Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgililere iadesine,
3. Dairemizde icra edilen duruşmada davalılardan ... Sigorta A.Ş. ve ... Tem. Mad. San. Tic. A.Ş. kendilerini vekille temsil ettirmiş olmaları nedeniyle 17.100,00 TL duruşma vekalet ücretinin davacılardan müştereken ve müteselsilen tahsili ile iş bu davalılara verilmesine,
4. Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
22.04.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
