Yargıtay 10. Hukuk Dairesi · E. 2024/4112 · K. 2024/4552

10. Hukuk Dairesi         2024/4112 E.  ,  2024/4552 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 34. Hukuk Dairesi SAYISI : 2022/3796 E., 2023/3355 K. KARAR : Esastan ret İLK DERECE MAHKEMESİ : Sakarya 3. İş Mahkemesi SAYISI : 2019/79 E., 2022/222 K. Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir. Kararın taraf vekilleri ile fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davalı vekili ile fer'i müdahil Kurum vekili tarafından ayrı ayrı temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I.DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının, 2012 yılının Mart - Nisan - Mayıs ve Haziran aylarında Karapürçek İlçe Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı Şehit ... Zorlu İlköğretim Okulu'nda 2013 Yılı Nisan-Mayıs-Haziran Aylarında Erenler İlçe Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı Şehit ... Solak İlköğretim Okulu'nda ücretli öğretmen olarak çalıştığı, çalıştığı sürelerin sigortalılık günleri, 5510 sayılı Kanun'un 4/1-a bendine göre ek ders saatleri toplamının 7,5 saate bölünmesi suretiyle hesaplanması neticesesinde eksik ödendiği, ücretli öğretmen olarak çalışılan sürelerin, eksik günlerin tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. II.CEVAP 1.Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; hak düşürücü sürenin geçtiği, davacının Karapürçek Kaymakamlığı 02.03.2012 tarihli oluru ile Karapürçek Şehit ... Zorlu İlköğretim Okulu'nda ücretli öğretmen olarak görevlendirilip 05.03.2012 tarihinde başladığı ve 08.06.2012 tarihinde görevinden ayrıldığı, ayrıca 2013 yılının Nisan, Mayıs ve Haziran aylarında Erenler İlçesi Şehit ... Solak İlköğretim Okulu'nda ücretli öğretmen olarak çalıştığı, toplam girilen ders saati sayısının 7,5 saate bölünerek prim gün sayısının bulunmasına ilişkin işlemde bir hukuka aykırılık bulunmadığı savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. 2.Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; Kurumun davada taraf olmadığı, davacının 05.03.2012-08.06.2012 tarihleri arasında ve 2013 yılının Nisan, Mayıs ve Haziran aylarında bildirimlerinin bulunduğu, herhangi bir Kurum denetimi bulunmadığı, davacının iddiasını yazılı delille ispat etmesi gerektiği savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. III.İLK DERECE MAHKEME KARARI İlk Derece Mahkemesi tarafından; davacının çalıştığı okulların ilk öğretim olduğu, ayda bir nöbet tuttuğu ve 23 nisan törenlerine katıldığının kabulü gerektiği, 19 Mayıs törenin İlk öğretim Okullarında yapılmadığı ve veli toplantılarının da dönem başında yapılacağı değerlendirilerek davacının katılımının mümkün olmadığı dikkate alınarak, resen yapılan hesaplama ile davanın kısmen kabulüne karar verildiği gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile davacının Kurum kayıtlarındaki mevcut hizmet sürelerine ilaveten 1050230 nolu işyerinde Mart 2012 döneminde 1 gün 1050077 nolu işyerinde Mayıs 2013 döneminde 1 gün Daha asgari ücret karşılığı çalıştığının tespitine, Fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiştir. IV.İSTİNAF A.İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri ile fer'i müdahil Kurum vekili istinaf yoluna başvurmuşlardır. B.İstinaf Sebepleri: 1.Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; kararda hesaplama yapılırken baz alınan saatlerin davacının hak ihlali sonucunu doğurduğu, kamu denetçiliği kurumunun konuya ilişkin 23.06.2022 tarihli ve 2022/7896 sayılı 22.12112 sayılı Kararı gereği başvurunun kabulüne, başvuruna ücret karşılığı ders görevi verilen dönemde ay içindeki prim ödeme gün sayısının tam süreli çalışmaya göre hesaplanarak bildirilmesi ve bildirim üzerine gerekli işlemleri yapılması hususunda MEB ve SGK'ya tavsiyede bulunulmasına karar verildiği, davacının ücretli öğretmenlik yaptığı döneme aylık 30 gün üzerinden ödenmediği ve durumun mağduriyete neden olduğu, eksik ödenen sigorta primlerinin aylık 30 gün üzerinden ödenmesi talebiyle yapılan başvuruda, tam süreli çalışmaya göre hesaplanarak ayda 30 gün üzerinden SGK'ya bildirilmesi gerektiği sonucuna varıldığı, Yargıtay kararlarında kadrolu öğretmenin gün hesabında 6 saat çalıştığı ve 1 gün eşittir 6 saat kabul edilen iş yerlerinde ücretli öğretmen açısından 1 gün eşittir 7.5 saat oranı ile hizmet hesabı yapılmasının eşitlik ilkesine aykırı olduğu, Yargıtay HGK 2014/371 Esas 2014/3429 Karar ilamı. 4857 sayılı Kanun'un 13 üncü maddesi ile İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliğindeki düzenlemeye bakıldığında kısmı süreli çalışma, iş yerinde tam süreli iş sözleşmesiyle yapılan emsal çalışmanın 3/2 oranına kadar yapılan çalışma olduğu, burada önemli olan emsal işçinin belirlenmesi meselesi olduğu, 439 sayılı ilgili Kanunun ek 1 inci maddesinde göre de normal haftalık çalışma süresi 18 saat kabul edildiğinde haftalık çalışma 12 saatten az ise kısmi çalışma, 12 saat ve üzerinde ise tam süreli çalışma söz konusu olduğu, davacının tam süreli çalıştığı, prim ödeme gün sayısının ay içindeki toplam çalışma süresinin 4857 sayılı İş Kanununa göre belirlenen haftalık çalışma süresine göre hesaplanan günlük çalışma saatine (7,5 saate) bölünmesi suretiyle hesaplanması işleminde ve mahkeme kararında hukuka uygunluk bulunmadığı iddiasıyla İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir. 2. Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; aleyhe tanık beyanlarını kabul etmemekle birlikte davacının dava dilekçesinde sadece çalıştığı sigortalılık günlerinin 5510 sayılı Kanun'un 4/1-a bendine göre ek ders saatleri toplamının 7,5 saate bölünmesi suretiyle hesaplanması neticesi eksik ödendiği iddiasında bulunduğu, bu durumun düzeltilmesi amacıyla görülen davayı ikame ettiği, davacının nöbet, ulusal ... ve resmi tatil, veli toplantısı ve görüşmesi için hizmet tespiti talebi bulunmadığı, bu sebeple Mahkeme tarafından verilen kararın, hukukta taleple bağlılık ilkesine aykırı olduğu, görev yapan ücretli öğretmenlere Millî Eğitim Bakanlığı Yönetici ve Öğretmenlerinin Ders Ve Ek Ders Saatlerine İlişkin Karar'ın 'Ders ücreti karşılığında görevlendirme' başlıklı 9 uncu maddesinde yer alan (1) Öğretmen sayısının yetersiz olması hâlinde; a) Yüksek öğrenimli olmak koşuluyla; 1) (Değişik: 24.09.2012 tarihli ve 2012/3773 sayılı BKK) Bu Karar kapsamındaki yönetici ve öğretmenler dışındaki resmi görevliler ile sınıf öğretmenlerine ilköğretim, orta öğretim ve yaygın eğitim kurumlarında haftada 8 saate, 2) (Değişik: 13.03.2017 tarihli ve 2017/10010 sayılı BKK) Resmî görevi bulunmayanlar ile emeklilere okul öncesi, ilköğretim, orta öğretim, özel eğitim ve yaygın eğitim kurumları ile yabancı uyrukluların eğitim gördüğü geçici eğitim merkezlerinde haftada 30 saate kadar ek ders görevi verilebilir. b) İlgili mevzuatında belirtilen esaslara göre uzman ve usta öğretici olarak nitelendirilenlerden; 1) Resmî görevi bulunanlara haftada 10 saate, 2) Resmî görevi bulunmayanlara haftada 40 saate kadar okul öncesi, meslekî ve teknik orta öğretim, özel eğitim ve yaygın eğitim kurumlarında ek ders görevi verilebilir. (2) (Ek fıkra:26.07.2022 tarihli ve 5886 sayılı CK) Bu madde kapsamında ders görevi verilenlerden resmi görevi bulunmayanlara, fiilen okuttukları her 5 ders saati için 1 saat daha eğitim öğretime destek görevi karşılığında ayrıca ek ders ücreti ödenir." gereğince haftada en fazla 30 saate kadar ek ders görevi verilebileceği düzenlenmiştir. Bu düzenlemeyle haftada 5 iş günü olduğu gözetildiğinde günde maksimum 6 saat üzerinden hesaplama yapılması gerekmektedir. Davacıya 2012 Mart ayında; 05.03.2012 tarihinden itibaren 20 iş günü olması sebebiyle 20x6 =120 saat çalışma üzerinden, 2012 Nisan ayında; 23 Nisan ve 24 Nisan 2012 yılında İlköğretim okullarına tatil olması sebebiyle 19 iş günü kaldığından 19x6 =114 saat çalışma üzerinden, 2012 Mayıs ayında; 1 Mayıs İşçi ve Emekçiler Bayramı olduğundan 22 iş günü kaldığından 22x6 =132 saat çalışma üzerinden, 2012 Haziran ayında; 08.06.2012 tarihinde görevinden ayrılmış olduğundan ve o tarihe kadar 6 iş günü olduğundan 6x6 =36 saat çalışma üzerinden 7,5 saate bölündüğünde İdaremizin davacının çalıştığı her saat için sigortasını yaptırdığı açıkça anlaşıldığı, 2013 Nisan Mayıs ve Haziran aylarında davacının Türkçe öğretmeni olarak derse girmiş olduğundan ihtiyaç duyulan saat miktarınca görevlendirilmesi yapıldığı, Mahkeme tarafından yapılan tespitte, davacının ayda 1 saat nöbet tuttuğu ve 23 Nisan törenlerine katıldığının kabulü gerektiği belirtildiği, öncelikle davacı ücretli öğretmen olması sebebiyle haftada 30 saatten fazla ek ders görevi verilemeyeceğinden bu tespitin kabulü mümkün olmadığı, okul yönetimi tarafından (okul müdürünün kocası olduğu gerçeğiyle) davacıya mevzuata aykırı bir şekilde nöbet veya ulusal ... görevi vermesi söz konusu olmadığı, 2012 Mart ayında davacının çalışmasını 120 saat üzerinden 7,5 saate bölerek 16 gün sigortalı göstermesine karşın, 120 saate 1 saat nöbet ekleyerek 121 saat çalışmayı 7,5 saate bölmüş ve 16, 13.. çıkması üzerine 1 gün daha Kurumumuzda hizmet tespitinin yapılmasına karar vermiştir. 2013 Mayıs ayı için ise İdaremiz davacının çalışmasını 75 saat üzerinden 7,5 saate bölerek 10 gün sigortalı göstermesine karşın, 75 saate 1 saat nöbet ekleyerek 76 saat çalışmayı 7,5 saate bölmüş ve 10,13.. çıkması üzerine 1 gün daha Kurumumuzda hizmet tespitinin yapılmasına karar verildiği, davacı ücretli öğretmen olması sebebiyle haftada 30 saatten fazla ek ders görevi verilemeyeceğinden (günde maksimum 6 saat üzerinden hesaplama yapılması gerekmektedir) 2012 Mart ayında 20 iş günü olması sebebiyle 120 saatten fazla çalışma saati belirlenmesi mümkün değildir. 2013 Mayıs ayında ise davacı Türkçe öğretmeni olarak derse girmiş olduğundan her gün 09:00- 15:00 şeklinde okulda çalışması söz konusu değildir. Davacının ihtiyaç duyulan saat miktarınca görevlendirilmesi yapıldığı iddiasıyla İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. 3. Fer'i müdahil Kurum vekili istinaf dilekçesinde özetle; hak düşürücü sürenin geçtiği, tanıkların çelişkili ifadelerde bulunduğu, yeterli araştırılma yapılmadan hüküm kurulduğu, davacının toplam aylık çalışma saatleri 1gün = 7,5 saat esası üzerinden aylık çalışma gün sayısına dönüştürülerek hesaplanması gerektiği, davacıya ait ücret bordroları ve puantaj kayıtları incelendiğinde Karapürçek İlçe Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı Şehit ... Zorlu İlköğretim Okulu'nda, 2012 yılı Mart ayında 20 gün 120 saat, 2012 Nisan ayında 19 gün 114 saat, 2012 yılı Mayıs ayında 22 gün 132 saat, 2012 Haziran ayında 6 gün 36 saat, Erenler İlçe Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı Şehit ... Solak İlköğretim Okulu'nda, 2013 yılı Nisan ayında 11 gün 71 saat, 2013 yılı Mayıs ayında 12 gün 75 saat, 2013 yılı Haziran ayında 6 gün 38 saat çalıştığı ve toplam aylık çalışma saatleri 1gün=7,5 saat esası üzerinden aylık çalışma gün sayısına dönüştürülerek Kuruma bildirildiği iddiasıyla İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. C.Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının Erenler ilçesinde bulunan Şehit ... Solak ilköğretim Okulunda 29.03.2013 tarihli Kaymakamlık oluru ile ücretli öğretmen olarak görevlendirildiği, 01.04.2013 tarihi itibariyle Türkçe öğretmeni olarak göreve başladığı, 14.06.2013 tarihinde de görevinden ayrıldığı, Şehit ... Solak Ortaokulu Müdürlüğü tarafından İlçe Milli Eğitim Müdürlüğüne yazılan 02.04.2013 ve 14.06.2013 tarihli yazılardan anlaşıldığı, işe giriş ve ayrılış bildirgeleri de belirtilen bu tarihler itibariyle Kuruma verilmiştir. Hizmet dökümü incelendiğinde 1050077 numaralı işyerinden Nisan ayında 10 gün, Mayıs ayında 10 gün ve Haziran ayında da 6 gün hizmet bildirimi yapıldığı, Milli Eğitim müdürlüğü kayıtlarına göre davacı Pazartesi, Çarşamba ve Cuma günleri olmak üzere 2013/ Nisan ayında 11 gün, 2013/Mayıs ayında 12 gün ve 2013/Haziran ayında 6 gün olmak üzere toplam 29 gün okulda bulunduğu, çalışma saatleri ise davalı işveren Kurum tarafından, Nisan 2013 71 saat, Mayıs 2013 75 saat, Haziran 2013 38 saat olarak kayıt altına alınmıştır. Davacının, okulun açık olduğu tüm günlerde 09:00-15:00 saatleri arasında çalıştığı, ayda bir kere nöbet tuttuğu, nöbet tuttuğunda yarım saat erken ve yarım saat geç olmak üzere toplam 1 saat, çalışma dönemine denk gelen 23 Nisan töreninde 3 saat olmak üzere okulda bulunarak ilaveten görev yaptığı anlaşılmıştır." gerekçesiyle; davacının çalıştığı okulların ilk öğretim olduğu, ayda bir nöbet tuttuğu ve 23 nisan törenlerine katıldığının kabulü gerektiği, 19 Mayıs törenin İlk öğretim Okullarında yapılmadığı ve veli toplantılarının da dönem başında yapılacağı değerlendirilerek davacının katılımının mümkün olmadığı dikkate alınarak, resen yapılan hesaplama ile davanın kısmen kabulüne karar verildiği belirtildiği, İlk Derece Mahkemesi tarafından yeterli inceleme ve araştırma sonucu hüküm kurulduğu, İlk Derece Mahkemesi kararının usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir. V.TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili ile fer'i müdahil Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuşlardır. B. Temyiz Sebepleri Davalı vekili ile fer'i müdahil Kurum vekili istinaf sebepleri doğrultusunda temyiz isteminde bulunmuşlardır. C.Gerekçe 1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dava, davacının davalı ... nezdinde hizmet akdine tabi ücretli öğretmen olarak bildirimi yapılan sürelerdeki çalışmasının tam zamanlı olduğunun tespiti davasıdır. 2.İlgili Hukuk 1. 31.05.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun (5510 sayılı Kanun) 4 üncü maddesinin 2 inci fıkrasının ilgili bölümü şöyledir: "Birinci fıkranın (a) bendi gereği sigortalı sayılanlara ilişkin hükümler; ... f) ... tarafından düzenlenen kurslarda usta öğretici olarak çalıştırılanlar, kamu idarelerinde ders ücreti karşılığı görev verilenler... hakkında da uygulanır." 2.5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesinin ilgili 9 uncu fıkrası şöyledir: "Aylık prim ve hizmet belgesi (veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesi) işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içerisinde iş mahkemesine başvurarak, alacakları ilâm ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları dikkate alınır." 3. 5510 sayılı Kanun'un 80 inci maddesinin ilgili j bendi şöyledir: "j) (Ek: 31/7/2008-5797/1 md.) Milli Eğitim Bakanlığına bağlı her derece ve türdeki örgün ve yaygın eğitim kurumlarında ek ders ücreti karşılığında ilgili mevzuatı çerçevesinde uzman ve usta öğretici olarak çalıştırılanların prim ödeme gün sayısı 30 günü aşmamak kaydıyla, bir takvim ayı içerisinde hak kazandıkları brüt ek ders ücreti toplam tutarının, prime esas günlük kazanç alt sınırına bölünmesi sonucu bulunur. Bu şekilde yapılacak hesaplamalarda tam sayıdan sonraki küsuratlar dikkate alınmaz." 4.22.05.2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu'nun (4857 sayılı Kanun) 13 üncü maddesinin ilgili 1 inci fıkrası şöyledir: "İşçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi durumunda sözleşme kısmî süreli iş sözleşmesidir. " 5.4857 sayılı Kanun'un 63 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili ilk cümlesi şöyledir: "Genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok kırkbeş saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır." 3. Değerlendirme 1.Davacının Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okullarda 05.03.2012-08.06.2012 ve 01.04.2013-14.06.2013 tarihleri arasında kısmi süreli bildirimleri bulunmaktadır. Davacı, eldeki davada ücretli öğretmen olarak hizmet akdine tabi geçen söz konusu çalışmalarının tam süreli olduğunun tespitine karar verilmesini talep etmiştir. 2. 5510 sayılı Kanun'un 80/j maddesinde Milli Eğitim Bakanlığına bağlı her derece ve türdeki örgün ve yaygın eğitim kurumlarında ek ders ücreti karşılığında ilgili mevzuatı çerçevesinde uzman ve usta öğretici olarak çalıştırılanların prim ödeme gün sayısı 30 günü aşmamak kaydıyla, bir takvim ayı içerisinde hak kazandıkları brüt ek ders ücreti toplam tutarının, prime esas günlük kazanç alt sınırına bölünmesi sonucu bulunacağı düzenlenmiş olup söz konusu düzenleme usta öğretici ve uzman olarak çalışanların prim ödeme gün sayısına ilişkindir. Dolayısıyla usta öğretici ya da uzman statüsünde çalışması bulunmayan davacının prim ödeme gün sayıları hesaplanırken anılan maddenin uygulama alanı bulunmamaktadır. 3. Öte yandan 4857 sayılı Kanun'un 13 üncü maddesinde, işçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi durumunda sözleşmenin kısmî süreli iş sözleşmesi olduğu belirtilmiştir. Anılan Kanun'un 63 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının ilk cümlesinde ise genel bakımdan çalışma süresinin haftada en çok 45 saat olduğu, aksi kararlaştırılmamışsa bu sürenin, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanacağı açıklanmıştır. 4. Ücretli öğretmenlerin çalışma ilişkilerinde tam süreli iş sözleşmesi olarak nitelendirilmeye olanak verecek bir bağımlılık bulunmamaktadır. Bunların, öngörülen ve önceden belirlenen süre içerisinde bir çalışma yükümlülüğünü kabullendikleri ve ders saati karşılığında da ücrete hak kazandıkları belirgindir. Bu nedenle çalışmaları kısmi süreli kabul edilmelidir. 5.Somut olayda, dosyada bulunan ek ders ücret bordroları ile Kurum dönem bordrolarından; davacının çalışmalarının, ek ders ücretiyle çalıştığı ders saatinin 1 gün 7,5 saate eşit kabul edilerek hesaplandığı ve bildirimde herhangi bir eksik bulunmadığı anlaşıldığından davanın reddine karar verilmesi gerekirken tanık beyanlarına dayalı olarak 23 Nisan ve 19 Mayıs ... törenlerinin olduğu günlerde de çalıştığı kabulüyle davanın kısmen kabulü yönünde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir. VI. KARAR Açıklanan sebeplerle; 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, 2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 29.04.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.