Yargıtay 10. Hukuk Dairesi · E. 2024/5488 · K. 2024/6827

10. Hukuk Dairesi         2024/5488 E.  ,  2024/6827 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ :İş Mahkemesi SAYISI : 2021/92 E., 2023/169 K. KARAR : Kısmen Kabul Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen ve istinaf incelemesinden geçen hizmet tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, dairece Bölge Adliye Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir. İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne dair karar verilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararı davacı vekili, davalı Milli Eğitim Bakanlığı vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I. DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin diğer davalılara ait işyerlerinde çalışmadığını, 01.08.2003 -18.10.2008 tarihleri arasında davalı okulda çalıştığını ancak çalışmasının Kuruma eksik bildirildiğini beyanla Kuruma bildirilmeyen sürelerde hizmet akdiyle davalı okulda çalıştığının tespitini talep etmiştir. II. CEVAP 1.Davalı MEB vekili; 2008 öncesine ait taleplerin 5 yıllık zamanaşımına uğradığını, getirtilen kayıtlardan davacının bir kısım çalışmalarının bulunduğunun anlaşıldığını, davacı ve diğer okul çalışanlarının yaz tatillerinde okulda öğrenci bulunmayan aylarda çalışmadığını, davacının iddia ettiği zaman aralıklarının önemli bir kısmında çalışmadığını belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. 2.Fer'i müdahil Kurum vekili; davanın reddini istemiştir. III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin bozmadan önceki kararıyla davacının davasının kabulü ile davacının davalı 1338174 sicil numaralı meslek lisesi okul aile birliği adlı işyerinde 01.08.2003 - 09.06.2016 tarihleri arasında asgari ücret üzerinden hizmet akdine dayalı olarak sigortasız çalıştığının tespitine karar verilmiştir. IV. İSTİNAF A. İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin bozma öncesinde verdiği kararına karşı süresi içinde davalılar ... Temizlik İnş. Taah. Paz. San. Tic. Ltd Şti ve ... vekilleri, davalı MEB ve fer'i müdahil Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur. B. Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin bozmaya konu olan kararı ile davalılar ... Temizlik İnş. Taah. Paz. San. Tic. Ltd Şti ve ... vekilleri tarafından sunulan istinaf dilekçelerinin süre yönünden Reddine, davalı MEB ve fer'i müdahil Kurum vekilinin istinaf başvurusunun 6100 sayılı Kanun'un 353/1-b-1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmiştir. V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ A. Bozma Kararı 1. Bölge Adliye Mahkemesinin kararına karşı süresi içinde davalı MEB vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur. 2.Dairemizce; Mahkemece; davacının davalı 1338174 sicil numaralı meslek lisesi okul aile birliği adlı işyerinde 01.08.2003 - 09.06.2016 tarihleri arasında asgari ücret üzerinden hizmet akdine dayalı olarak sigortasız çalıştığı kabul edilerek hükümde yazılı şekilde karar verilmiştir. Somut olayda; davacının ihtilaflı dönemde bildirimlerinin davalı Okul Aile Birliği ve dava dışı alt işverenler tarafından yapıldığı, sigortalı hizmet cetvelinin incelenmesinde ise, 18.10.2008-30.06.2016 tarihleri arasındaki dönemlerde yapılan bildirimler arasında boşluk olduğu görülmektedir. Ayrıca Sosyal Güvenlik Kurumunun 08.07.2015 tarih 2015/İER/102 sayılı raporunda davacının 06.07.2015 tarihli ifadesinde “son 4 yıldır yazları dönüşümlü çalıştığı” beyan edildiği anlaşılmaktadır. Mahkemece yapılacak iş, davacının çalışmasının gerçekliği, işin ve işyerinin kapsam ve niteliğiyle süresinin belirlenebilmesi amacıyla; davacının çalışmaları ile ilgili getirtilen tüm belgeler ayrı ayrı incelenerek; puantaj kayıtları, ilgili hizmet sözleşmeleri ve ücret tediye bordroları gibi yazılı kayıtlar esasınca bu belgelerden davacı tarafından imzası inkâr edilmeyen veya aksi ispatlanamayanlar uyarınca çalıştığı gün kadar tespitine karar vermek, sözleşme bulunmayan dönemlerde davacının çalışmasının hangi işveren nezdinde geçtiği açıklatılarak, çalışma dönemleri ayrıştırılarak çalışmanın geçtiği işveren yönünden hüküm kurulmalı, davacının okulların kapalı olduğu sömestr ve yaz tatillerinde de çalışıp çalışmadığı, çalışmış ise ne kadar süre çalıştığı hususu tereddüte yer vermeyecek şekilde açıklığa kavuşturulmalı, ihtilaflı dönem bordrolarından resen tespit edilecek bordro tanıklarının beyanlarına başvurulmalı, uyuşmazlık konusu tüm dönemde söz konusu okulda görev yaptığı tespit edilen müdür, müdür yardımcısı, öğretmen, şef ve memur gibi kişilerin beyanları alınarak davacının çalışmasının başlangıç ve bitiş tarihleri belirlenmeli,varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir. Kabule göre de Okulu Okul Aile Birliğinin ayrı bir tüzel kişiliği olmayıp eldeki davada Milli Eğitim Bakanlığına husumet yöneltilmiş olup, artık hükmün yalnızca Milli Eğitim Bakanlığı yönünden kurulması gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulması da isabetsizdir." gerekçesi ile karar bozulmuştur. B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalı lisenin diğer davalılar ..., ... Temizlik İnş. Şti ve ... Turizm .. Ltd. Şti'den belli dönemlerde temizlik hizmeti aldığı, hizmet aldığı dönemlerde davacının bu şirketlerden sigortalı gösterildiği, bu şirketler ile davalı MEB arasında asıl iş veren alt iş veren ilişkisinin bulunduğu anlaşılmış; davacının ihtilaflı dönemde bilfiil davalı lisede çalıştığı kanaatine varıldığı, davacının çalışmasının son dört yılı haricinde; yaz aylarında da dönüşümlü şekilde çalıştığını iddia etmiş ise de; öğretmen olan tanıkların bu dönemde okuldaki çalışmalarına tatil nedeniyle ara vermeleri ve bizzat görgüye dayalı bilgi sahibi olmamaları, tanık ...'in ise davacının Haziran-Eylül arası çalıştığını ifade etmesi, tanık ...'ın hizmet dökümüne bakıldığında 2013-2014-2015-2016 dönemlerinde Temmuz ve Ağustos aylarında sigortalı çalışmasının bulunmaması bir başka deyişle bu dönemlerde çalışmasına ara verdiğinin anlaşılması, davacının bahse konu yıllarda 2010 yılı ( dosyaya mübrez defterde davacının 2010 yılı Temmuz ve Ağustos ayında maaş ödemesi aldığı sabit olup bu yıl özelinde Temmuz ve Ağustos aylarındaki çalışmanın ispatlandığı kanaatine varılmıştır) haricindeki sürelerde Temmuz, Ağustos aylarında çalıştığını kabule yarar bir delil ibraz edemediği gibi resen yapılan araştırmalarda da bu yönde bir delile ulaşılamaması sebebiyle bozma ilamı uyarınca yapılan araştırma sonucunda okulların kapalı olduğu dönemde davacının çalışmalarına devam etmediği kanaatine varılarak tespit edilen çalışma sürelerinde Temmuz Ağustos ayları dışlanmış, davacının asgari ücretten daha yüksek ücret aldığı yönünde bir iddia ileri sürülüp ispat edilemediğinden çalışmalarının asgari ücret karşılığı gerçekleştiğinin tespitine karar verilmesi gerekmiştir gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne davacı ...'nin; davalı Milli Eğitim Bakanlığı bünyesindeki 1338174 sicil numaralı işyerinde; 25.09.2003-31.12.2003 arası; 01.01.2004-30.06.2004 arası; 01.09.2004-31.12.2004 arası; 01.01.2005-30.06.2005 arası; 01.09.2005-31.12.2005 arası; 01.01.2006-30.06.2006 arası; 01.09.2006-31.12.2006 arası; 01.01.2007-30.06.2007 arası; 01.09.2007-31.12.2007 arası; 01.01.2008-30.06.2008 arası; 01.09.2008-17.10.2008 arası; 11.06.2009-30.06.2009 arası; 01.09.2009-17.12.2009 arası; 11.07.2010- 01.09.2010 arası; 01.06.2011-30.06.2011 arası; 01.09.2011-29.12.2011 arası; 02.03.2012-03.03.2012 arası; 29.06.2012-30.06.2012 arası; 01.09.2012-03.09.2012 arası; 01.01.2013-14.01.2013 arası; 01.03.2013-12.03.2013 arası; 29.06.2013- 30.06.2013 arası; 01.09.2013-03.09.2013 arası; 03.01.2014-28.02.2014 arası; 04.01.2015-02.02.2015 arası; 01.01.2016-12.01.2016 arası günlerde; kesintisiz şekilde asgari ücret karşılığı tam zamanlı olarak hizmet akdine tabi çalıştığının tespitine, Davacının fazlaya ilişkin taleplerinin reddine, karar verilmiştir. VI. TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili, davalı MEB vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur. B. Temyiz Sebepleri 1.Davacı vekili temyiz dilekçesinde; bozma kararından önce verilen Mahkeme kararının yerinde olmasına rağmen bozma sonrası verilen kararın hatalı olduğunu, davacının talebinde belirttiği şekli ile çalışma sürelerinin tespiti gereğine rağmen yazılı şekilde karar verilmesinin usul ve kanuna aykırı olduğunu belirtmek suretiyle, kararın bozulmasını istemiştir. 2.Fer'i müdahil Kurum vekili; eksik inceleme ve araştırma ile yazılı delil ve belge olmadan sadece tanık beyanlarına dayanılarak karar verildiği, tanık beyanları dışında resmi ve yazılı delillere (işyeri kayıtları, ücret tediye bordrosu, makbuz, ticari defterler...vs) itibar edilmeden hüküm kurulduğunu belirterek kararın bozulmasını talep etti. 3.Davalı MEB vekili davacının çalışmalarının kuruma bildirildiği kadar olduğunu, yaz aylarında çalışmadığını, hak düşürücü sürenin geçtiğini, davanın reddi gerektiğini belirterek kararın bozulmasını talep etti. C. Gerekçe 1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir. 2. İlgili Hukuk 1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 2. 506 sayılı Kanun 79 uncu maddesi, 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesi hükümleridir. 3. Değerlendirme 1.Mahkemenin, Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması sonunda, kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak, yine, o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince hüküm verme yükümlülüğü doğar. “Usuli kazanılmış hak” olarak tanımlayacağımız bu olgu; mahkemeye, hükmüne uyduğu Yargıtay bozma kararında belirtilen çerçevede işlem yapma ve hüküm kurma zorunluluğu getirir. (09.05.1960 gün ve 21/9 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı, Hukuk Genel Kurulu’nun 12.07.2006 gün, 2006/9-508 E., 2006/521 sayılı kararı). 2.Mahkemenin, Yargıtay’ın bozma kararına uyması ile bozma kararı lehine olan taraf yararına bir usuli kazanılmış hak doğabileceği gibi, bazı konuların bozma kararı kapsamı dışında kalması yolu ile de usuli kazanılmış hak gerçekleşebilir. (Prof. Dr. Baki Kuru, Usuli Müktesep Hak (Usule İlişkin Kazanılmış Hak) Dr. A. Recai Seçkin’e ..., Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları No. 351 Ankara, 1974, sayfa 395 vd.) 3.Yargıtay tarafından bozulan bir hükmün bozma kararının kapsamı dışında kalmış olan kısımları kesinleşir. Bozma kararına uymuş olan Mahkeme kesinleşen bu kısımlar hakkında yeniden inceleme yaparak karar veremez. Bir başka anlatımla, kesinleşmiş bu kısımlar, lehine olan taraf yararına usuli kazanılmış hak oluşturur. (04.02.1959 gün ve 13/5 sayılı YİBK). 4.Mahkemece bozmaya uyulmuş ise de bozma gereklerinin yerine getirilmediği anlaşılmakta olup, Milli Eğitim Müdürlüğünden okulun açık ve kapalı olduğu dönemler sorularak davacıya ödeme yapılan 2010 Temmuz ve Ağustos ayları dışında bu süreler ve Kuruma bildirimi yapılan süreler de dışlanarak bir karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde karar tesisi usul ve kanuna aykırı olup, bozma nedenidir. VII. KARAR Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine, 13.06.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.