Yargıtay 10. Hukuk Dairesi · E. 2024/6767 · K. 2024/7249

10. Hukuk Dairesi         2024/6767 E.  ,  2024/7249 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi SAYISI : 2024/497 E., 2024/451 K. KARAR : Esastan Ret İLK DERECE MAHKEMESİ : Derik Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi SAYISI : 2022/367 E., 2023/675 K. Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir. Kararın davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların esastan reddine karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I. DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin 01.06.1989 tarihinden 1992 tarihine kadar Mardin ili Derik ilçesi Dumluca Barajında ... İnşaat Limited Şirketinde şoför olarak çalıştığını, müvekkilinin 01.08.2018 yılında E-Devlet üzerinden yaptığı sorgulamada sigorta primlerinin eksik yatırıldığını öğrendiğini, sigorta sicil kartında da anlaşılacağı üzere müvekkilinin 01.06.1989 tarihinden 1992 tarihine kadar davalı şirket bünyesinde kesintisiz olarak çalışmasına rağmen davalı şirket tarafından sadece belirli günler arasında sigorta primlerinin yatırıldığı, aynı baraj inşaatında benzer işlerde çalışan ve primleri yatırılmayan işçiler için Derik Asliye Hukuk (İş) Mahkemesinde açılmış olan 2012/26 Esas 2016/159 Karar sayılı kararında davalı şirketin yatırması gereken primleri yatırmadığı tespit etmiş olup verilen Mahkeme kararı Yargıtay tarafından onandığını ve kesinleştiğini, bu nedenle müvekkilinin çalıştığı dönemler olan 01.06.1989-1992 tarihleri arasında davalı şirkette kesintisiz ve sürekli çalıştığının tespiti ile belirtilen tarihlerdeki eksik gün ve primlerinin tespitine, yargılama gideri ve vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. II. CEVAP Davalı şirket vekili cevap dilekçesi ile özetle; Borçlar Kanunu'nun 125 inci maddesine göre her dava 10 senelik zamanaşımına tabi olduğunu, davacının dilekçesinde açıkça çalışmış olduğu tarihler yazılmış olmamasına rağmen anlaşıldığı kadarıyla 90’lı yılların başına ilişkin çalışmaların tespitinin talep edildiğini, tarihin üzerinden 30 yıla yakın zaman geçmiş olduğu, 10 yıllık dava zamanaşımı süresinin dolduğunu, bu nedenle huzurdaki davanın zamanaşımı nedeniyle de reddine karar verilmesi gerektiği, davacı; 01.12.1988-29.06.1992 tarihleri arasında müvekkilin işverenliğinde çalıştığını iddia ile hizmet tespiti talep ettiğini, davacı tarafça 30 yılı aşkın süre önce gerçekleştiği iddia edilen bir çalışmaya dair talepte bulunulması, hak düşürücü sürenin bariz olarak geçtiğini ortaya koyduğunu, Yargıtay Kararları ve Kanun hükmüne göre davanın 5 yıllık hak düşürücü süre içerisinde açılması gerekirken bu süre geçtikten sonra açılmış olması hukuka açıkça aykırılık oluşturduğunu, her ne kadar 01.06.1989-31.10.1994 tarihleri arasında müvekkilin işverenliğinde çalıştığını iddia etmişse de işbu dönemlere ilişkin iddia edilen fiili çalışma olgusunun nasıl gerçekleştiğine dair hiçbir destekleyici bilgi veya belge sunulmadığını bu nedenle davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. Fer'i müdahil SGK vekili cevap dilekçesi ile özetle; davacı tarafından açılan dava hukuki dayanaktan yoksun olduğunu, davacı hizmet tesbiti talebinde bulunmuş ise de hak düşürücü süre geçtikten sonra dava açıldığını, bundan dolayı hak düşürücü süre yönünden davanın reddini talep ettiklerini, hizmet tespiti davalarının 5 yıllık hak düşürücü süreye tabi olduğunu, bu süre geçtikten sonra davanın açıldığını, ayrıca hizmetin geçtiği iddia edilen davalı iş yerinden davacının ücret bordrolarının ve özlük dosyasının da dosyaya celbi gerektiğini, yazılı belgelerle hizmetin ispat edilmesinin gerektiğini, yazılı belgenin bulunduğu durumlarda sadece tanık beyanlarına dayalı olarak karar verilmesi mümkün olmadığını, davalı yanında fer'i müdahilliklerinin kabulü ile hakdüşürücü süre ve zamanaşımı yönünden davanın reddine; davanın esasına girildiği takdirde ise davanın esastan reddine yargılama giderleri ile vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ettiği anlaşılmıştır. III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile " SGK kayıtları uyarınca dava konusu dönem olan 01.06.1989-1992 tarihleri arasında davacı adına; 6883 sicil numaralı davalı işverence 01.06.1989 giriş tarihi itibari ile 28 gün ve 3/1990 giriş tarihi itibari ile 73 gün olmak üzere toplam 101 gün prim bildirildiği yazılıdır. SGK kayıtları uyarınca davacı adına dava konusu tarihler olan 01.06.1989-1992 tarihleri arasında dava dışı başka işverenlikten herhangi bir sigorta bildirimi yapılmadığı görülmüştür. Yapılan yargılama ve tüm dosya kapsamına göre, dosya kapsamına herhangi bir bordro ya da yazılı delil sunulmadığı, davacı yanın işe giriş bildirgesinin olması sebebi ile hak düşürücü sürenin bulunmadığı, dosya kapsamında dinlenen tüm tanıkların, davacının kamyon şoförü olarak kesintisiz ve sürekli çalışmasını doğruladığı, yukarıda emsal olarak gösterilen kararlar da uyarınca davacının Dumluca Barajı inşaatında, SGK kayıtları da gözetilerek 01.06.1989-29.06.1992 tarihleri arasında kesintisiz ve sürekli çalıştığının tanık anlatımları ile ispatlandığı" gerekçesiyle; "1-Davanın kabulü ile 210 101 371 4903 sicil numaralı davacı ...'in 4 4221 01 01 0006883 047 03-76 000 001 sicil numaralı davalı iş yeri olan ... İnşaat Limited Şirketi isimli iş yerinde 01.06.1989-29.06.1992 tarihleri arasında 1109 gün hizmet akdine bağlı olarak fiilen çalıştığının, bu çalışmalarının 101 gününün Kuruma bildirildiğinin, 1008 gününün Kuruma bildirilmediğinin, Kuruma bildirilmeyen günlerde davacının asgari ücret aldığının tespitine" karar verilmiştir. IV. İSTİNAF A. İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur. B. İstinaf Sebepleri Davalı işveren vekili istinaf dilekçesinde özetle; İlk Derece Mahkemesince zamanaşımı ve hak düşürücü sürenin olmasına rağmen kabul kararı verilmesinin hatalı olduğunu, dosya kapsamında yeterince araştırma yapılmadığını, husumetli ve akraba olan tanık beyanlarının Mahkemece gerekçeye esas alındığını, kısmen kabul kararı verilmesine rağmen lehe vekalet ücretine hükmedilmediğini belirterek Mahkeme kararının kaldırılmasını talep etmiştir. Fer'i müdahil ... Başkanlığı vekili istinaf dilekçesinde özetle; eldeki davada 5 yıllık hak düşürücü süre dolmasına rağmen bu hususun dikkate alınmadığını, baraj inşaatının mevsimlik iş olmasına rağmen kesintisiz kabul edilmesinin hatalı olduğunu, çalışmanın kanıtlanamadığını belirterek Mahkeme kararının kaldırılmasını talep etmiştir. C. Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "davacının davalıya ait iş yerinden bir kısım çalışmalarının bildirildiği, davalı iş yerine ait sicil dosyasının Kanun kapsamından çıkması nedeniyle imha edildiği, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün 27.05.2019 tarihli yazısında Dumluca Baraj inşaatının 26.09.1992 tarihinde teslim edildiğinin belirtildiği, Mahkemece dönem bordroların dosya arasına alındığı, Yargıtay denetiminden geçerek dosyaları kesinleşen sigortalıların dinlendiği ve kabul edilen süreyi tam olarak karşılayan bordro tanığı beyanlarına (... Durmaz'ın talep edilen dönemden tüm süreyi karşılayacak şekilde davalı işverene ait 6883 sicil numaralı iş yerinden bildirimi mevcut) dayanılarak Mahkemece verilen davacının çalışmasına ilişkin değerlendirme usul ve yasaya uygundur. Bu açıklamalar kapsamında İlk Derece Mahkemesinin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı kanaatine varılarak, davalı şirket vekili ve fer'i müdahil Kurum vekilinin istinaf başvurularının ayrı ayrı esas yönünden reddine" karar verilmiştir. V. TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur. B. Temyiz Sebepleri Davalı vekili, istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü gerekçelerle davanın reddi ile kararın bozulmasını talep etmiştir. Fer'i müdahil Kurum vekili, istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü gerekçelerle davanın reddi ile kararın bozulmasını talep etmiştir. C. Gerekçe 1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir. 2. İlgili Hukuk 1.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7 nci maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10 ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, ... insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır. Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen iş yerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır. 3. Değerlendirme Eldeki dava, davacının, davalı iş yeri nezdinde 01.06.1989-1992 tarihleri arası çalıştığının tespiti istemine ilişkin olup Yargıtay denetiminden geçerek kesinleşen emsal davalar ve tanık beyanları doğrultusunda davanın kabulüne karar verilmiş ise de Mahkemece verilen hükmün eksik araştırma ve yanılgılı değerlendirmeye dayalı olduğu anlaşılmaktadır. Davacının iddiası Dumluca Barajı inşaatında çalıştığı günlerin eksik olarak bildirildiğine dayalı olup davacının 6883 sicil numaralı iş yerinden 1989/2 nci dönemde 28 gün ve 01.06.1989-1990/3 üncü dönemi arasında 73 gün olmak üzere toplam 101 gün sigorta bildirimi bulunduğu, söz konusu iş yerinin 01.03.1985-30.12.1991 tarihleri arasında Kanun kapsamında olduğu ve işin bitim nedeninin "ihale makam yazısı" olarak gösterildiği, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü 10. Bölge Müdürlüğünden gelen yazı cevabında Derik Dumluca Baraj inşaatının 20.07.1985 tarihinde başladığı, geçici kabulün 22.10.1992 tarihinde yapıldığı, 29.06.1992 tarihinden sonra fiilen devam etmediğinin bildirildiği anlaşılmakta olup tanık beyanları uyarınca davanın kabulüne karar verilmiş ise de Mahkemece söz konusu bölgenin davaya konu dönem itibariyle terör olaylarına muhatap bir yer olması, işin baraj yapım işi olması karşısında hava koşullarının ve işin niteliğinin yaz-kış sürekli çalışmayı mümkün kılıp kılmadığı, belli dönemlerde işe ara verilip verilmediği, bölge emniyet birimlerindende sorulup araştırarak davacının bu iş yerinde fiilen çalışıp çalışmadığı hususları irdelenerek ve yeteri kadar bordro tanığı dinlenilerek varılacak sonuç uyarınca karar verilmelidir. Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir. VI. KARAR 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, 2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, 3. Temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 27.06.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.