V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; Yüksek Sağlık Kurulu Raporu ile belirlenen maluliyet oranını kabul etmediğini açıkça belirtmesine rağmen yerel Mahkeme tarafından rapora itiraz edilmediği gerekçesi ile davanın tam kabulü yerine maddi tazminat talebinin kısmen kabulüne karar verilmesinin hatalı olduğunu, davalı lehine kazanılmış herhangi bir usuli kazanılmış hak bulunmamasına rağmen müvekkilinin bu yanlış ve eksik değerlendirme sonucu mağdur olduğunu belirterek kararı temyiz etmiştir.
Davalı ... ... San. ve Tic. Ltd. Şti. vekili temyiz dilekçesinde özetle; şirketlerinin söz konusu olayda işin yapımını diğer davalı ... Mühendislik Ltd. Şti.'ye anahtar teslim olarak verdiğini, dayanak raporda kusurun ... ve çalışanı ...a ait olduğunun tespit edildiğini, müvekkili şirkete %25 oranında kusur atfedilmesinin ve diğer davalı ile müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulmasının hatalı olduğunu, Mahkemece hükmedilen manevi tazminatın fahiş olduğunu beyanla kararı temyiz etmiştir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
1. İnsan yaşamının kutsallığı çevresinde işverenin, iş yerinde işçilerin sağlığını ve iş güvenliğini sağlamak için gerekli olanı yapmak ve bu husustaki şartları sağlamak ve araçları noksansız bulundurmakla yükümlü olduğu 4857 sayılı İş Kanunu'nun 77. maddesinin açık buyruğu iken, 4857 sayılı Kanun'un 77. ve devamı bir kısım maddeleri 30.06.2012 tarih ve 28339 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 37. maddesiyle, 01.01.2013 tarihinde yürürlüğe girmek üzere yürürlükten kaldırılmış olup 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverenin sağlık ve güvenlik önlemlerini alma yükümünü daha ayrıntılı bir biçimde düzenlemiştir.
2. Buna göre 6331 sayılı Kanun’un "İşverenin Genel Yükümlülüğü" kenar başlıklı 4. maddesinde:
"İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olup bu çerçevede;
a)Mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dahil her türlü tedbirin alınması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, sağlık ve güvenlik tedbirlerinin değişen şartlara uygun ... getirilmesi ve mevcut durumun iyileştirilmesi için çalışmalar yapar.
b)İş yerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığını izler, denetler ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlar.
c)Risk değerlendirmesi yapar ve yaptırır.
ç)Çalışana görev verirken, çalışanın sağlık ve güvenlik yönünden işe uygunluğunu gözönüne alır.
d)Yeterli bilgi ve talimat verilenler dışındaki çalışanların ... ve özel tehlike bulunan yerlere girmemesi için gerekli tedbirleri alır." hükmü düzenlenmiştir.
Aynı Kanun’un 5. maddesinde de risklerden korunma ilkeleri düzenlenmiştir. Buna göre maddede, "İşverenin yükümlülüklerinin yerine getirilmesinde aşağıdaki ilkeler göz önünde bulundurulur:
a)Risklerden kaçınmak,
b)Kaçınılması mümkün olmayan riskleri analiz etmek,
c)Risklerle kaynağında mücadele etmek,
ç)İşin kişilere uygun ... getirilmesi için iş yerlerinin tasarımı ile iş ekipmanı, çalışma şekli ve üretim metotlarının seçiminde özen göstermek, özellikle tekdüze çalışma ve üretim temposunun sağlık ve güvenliğe olumsuz etkilerini önlemek, önlenemiyor ise en aza indirmek,
d)Teknik gelişmelere uyum sağlamak,
e)Tehlikeli olanı, tehlikesiz veya daha az tehlikeli olanla değiştirmek,
f)Teknoloji, iş organizasyonu çalışma şartları, sosyal ilişkiler ve çalışma ortamı ile ilgili faktörlerin etkilerini kapsayan tutarlı ve genel bir önleme politikası geliştirmek,
g)Toplu korunma tedbirlerine, kişisel korunma tedbirlerine öncelik vermek,
ğ)Çalışanlara uygun talimatlar vermek." hükmü yer almaktadır.
3. Görüldüğü üzere, işverenin çalışanlarla ilgili sağlık ve güvenliği sağlama yükümünün genel çerçevesi, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 4. maddesinde çizilmiştir. Bu çerçevede işverenin, “çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü” olduğu belirtildikten sonra, yapacağı ve uymakla yükümlü bulunacağı birtakım esaslara yer verilmiştir. Bunun gibi 5. maddede, işverenin anılan yükümlülükle gerçekleştireceği korunma sırasında uyacağı ilkeler belirlenmiştir. 10. maddede ise iş yerinde sağlık ve güvenlik sağlanırken, işverenin yapacağı risk değerlendirmesi çalışmasında dikkate almakla yükümlü bulunduğu hususlar belirlenmiştir (Hukuk Genel Kurulunun 09.10.2013 tarih 2013/21-102 Esas 2013/1456 sayılı kararı).
4. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 4. ve 5. maddeleri ile bunu uygun olarak çıkarılan iş güvenliği yönetmelikleri hükümleri, işverenin sorumluluğunu objektifleştiren kriterler olarak değerlendirilmelidir. Bu sebeple mevzuatta yer alan teknik iş güvenliği kurallarına uyulmaması işverenin kusurlu davranışı olarak kabul edilmelidir. Ancak, işveren sadece anılan yazılı kurallara değil yazılı olmayan ve teknolojinin gerekli kıldığı önlemlere aykırı davrandığında da kusurlu görülerek oluşan zararı karşılamalıdır.
5. Öte yandan, objektifleştirilen kusur, kusur sorumluluğunu kusursuz sorumluluğa yaklaştırsa da onu kusursuz sorumluluk haline dönüştürmez. Çünkü bu halde dahi işverenin sorumluluğu için kusurun varlığı şarttır. Kusurun objektifleştirilmesi kriterinin yanısıra, Türk Borçlar Kanunu’nun 417/2. maddesinin, Anayasa hükümleri ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 4. maddesi kapsamında yorumlanması da işverenin sorumluluğunu oldukça genişletecektir.
6.Yukarıda belirtilen açıklamalar doğrultusunda; işvereni zararlandırıcı olay nedeniyle sorumluluk halinden kurtaracak olan durum iş sağlığı ve güvenliği alanındaki ihmalleri ile oluşan zarar arasındaki uygun nedensellik bağının kesildiğini ispat etmekten ibarettir. Hukuk Genel Kurulunun 20.03.2013 tarih 2012/21-1121 E. 2013/386 sayılı kararında da belirtildiği üzere uygun nedensellik bağı üç durumda kesilebilir. Bunlar mücbir sebep, zarar görenin kusuru ve üçüncü kişinin kusurudur. Bu hallerden birinin varlığı halinde işverenin sorumluluğuna gidilmesi mümkün değildir.
7. İş kazası hukuki sebebine dayalı tazminat davalarında olayın gerçekleşme şeklinin tarafların gösterdiği deliller dikkate alınarak her türlü şüpheden uzak bir şekilde ortaya konulması ve giderek kusur oranlarının bu olaya uygun şekilde belirlenmesi gerektiği açıktır.
8.Dosya kapsamından, davacının davalılardan ... Enerji Metal İnş. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti. işçisi olduğu, davalı Şirkette işçisi olarak çalıştığı, davalılar ... Enerji Metal İnş. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti. ve ... Mühendislik ...Ltd. Şti. arasında ... Enerji Metal İnş. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti. firmasına ait fabrikanın kurutma fırını bacası atık gazlarından sıcak su elde etmek amacıyla ekonomizer cihazı takılmak üzere 26.11.2012 tarihli sözleşme yapıldığı, bu kapsamda ... isimli şirketin ekonomizer isimli makinenin montajını 20 günde yapıp 27.01.2013 tarihinde bitirdiği, ... Şirketinde çalışan ve tesisatçı olan ... tarafından su bağlantısının, elektrikçi olan ... tarafından da elektrik bağlantısının yapılarak şirkete teslim edildiği ve şirket tarafından kullanılmaya başlandığı, ancak olay tarihinde makineden ses gelmesi üzerine ... isimli şirkete haber verildiği, bunun üzerine şirkette çalışan ... ...'ın yanına elektrik işleri ile uğraşan ...'yı da alarak isimli iş yerine geldiği, burada makinede çalışma yaptığı sırada patlamanın olduğu ve patlama neticesinde 7 kişinin öldüğü, 8 kişinin de yaralandığı, Sosyal Güvenlik Kurumu raporunda meydana gelen olayın iş kazası olduğu, kazanın meydana gelmesinde ... Enerji Metal İnş. Taah. San. Ltd. Şti.'nin % 25, ... ... ve onun işvereni ... Müh....Ltd. Şti.'nin müştereken % 75 oranında kusurlu olduğunun belirtildiği, Yargıtay 12. Ceza Dairesinin 2022/7019 Esas sayılı düzelterek onama kararı ile kesinleşen ceza davasında, ... isimli iş yerinin yetkilisi ... ve ... isimli iş yerinin yetkilisi ...'in "taksirle birden fazla kişinin ölümüne ve birden fazla kişinin yaralanmasına neden olma" suçundan hapis cezası ile cezalandırıldığı, karar gerekçesinde, ...'in ... Mühendislik Makine İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. sahibi ve teknik sorumlusu olarak, ... Enerji Metal İnş. Taah. San ve Tic. Ltd. Şti.'ye ait fabrikasına ait kurutma bacasına Ekonomizer montaj işini yapmış olduğu, sistemin devreye alınması esnasında teknik açıdan yeterli bilgiye haiz olmayan elemanı tek başına görevlendirmiş olması, bu tür işlerin devreye alınması esnasında teknik yeterliliğe haiz eleman veya kendisinin işin başında olmadan sistemin devreye alınmasına veya arızanın giderilmesine yeterli düzeyde olmayan elemanın yapmasına olanak vermesi, montaj ve ilk yakım esnasında yeterli derecede gözetim yapmamış ve yaptırmamış, denetim hususunda tedbirleri yeterince almamış olduğundan, kusurunun önem arz edici nitelik taşıdığı asli kusur niteliğinde olduğu, ...'nin ise ... Enerji Metal İnş. Taah San. ve Tic. Ltd. Şti. ortağı ve yetkilisi olarak çalışma yapıldığı esnada yapılması gereken koordinasyon ve çalışma esnasında alınması gereken emniyet tedbirlerini yeterince almadan ve aldırmadan sistemi monte etmekte olan firma yetkilisi veya yeterli bilgiye haiz eleman teminini sağlamadan yeterli bilgi ve deneyime haiz olmayan elemanın çalışmasına ve çalışma esnasında tehlikenin görünürlüğüne rağmen montaj çalışmasının yapılmakta olduğu bölümde diğer işçilerin çalışmasına müsaade ve olanak tanıyarak kazanın büyümesine sebebiyet verdiği, ekonomizerin takımı sonrası yapılması gereken kontrol ve denemelerde gerekli gözetimi yeterince sağlamadığından ,yeterli düzeyde teknik eleman olmadan sistemin devreye alınmasına olanak tanınmış olması ve çalışma esnasında aynı bölümde diğer işçilerin çalışmasına ve montajı yapılan ekonomizerın çalışması esnasında oluşabilecek arızalarda yapılması gereken işlemlerin yapılmasını yapacak düzeyde elemana işin detaylarının anlatılmasını sağlamadığından, montaj ve ilk yakım esnasında yeterli derecede gözetimi yapmayıp ve yaptırmayarak, denetim hususunda tedbirleri yeterince almamış olduğundan, kusurunun tali kusur niteliğinde olduğu kabul edildiğinin belirtildiği, aynı kaza ile yargılaması devam eden bir kısım rücu davalarında davalılar arasında alt-asıl işveren ilişkisinin bulunmadığı istisna akdinin bulunduğu kabulüne yer verildiği, işbu dosyada Mahkemece alınan raporda ... Mühendislik Makina İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.'nin % 50, ... Enerji Metal İnş. Taah. San. Ltd. Şti.'nin % 25, dava dışı ... ...'nın % 25 oranında kusurlu olduğunun belirtildiği, oluşa ve dosya kapsamına uygun olduğu değerlendirilerek bu oranların hükme esas alındığı ancak anılan raporda davalı şirketler arasındaki ilişkinin, hangi sebeplerle sorumlu olduklarının ve ayrıca dava dışı ...’nın olaydaki sorumluluk ve kusurunun yeterince incelenmemiş ve açıklanmamış olduğu, aynı kazada vefat eden ve yaralanan sigortalılar ve hak sahipleri tarafından açılan davalar ile rücuen tazminat davalarında alınan kusur raporlarının irdelenmediği anlaşılmaktadır.
Mahkemece yapılacak iş; hüküm altına alınacak tazminat miktarlarına etkisi bakımından, aynı olaya ilişkin ceza dosyası ile rücu dava dosyasındaki kusur raporlarını da dosya kapsamına getirtilerek, verilen kararların kesinleşip kesinleşmediği gözetilerek, kaza nedeniyle yedi kişinin öldüğü, sekiz kişinin de yaralandığı dikkate alınıp, diğer kişiler yönünden açılan davaların da araştırılarak eldeki dosyaya celp edilmesi suretiyle yukarıda bahsedilen kusur raporlarını düzenleyen heyetlerden farklı, A sınıfı İş güvenliği uzmanlarından oluşturulacak 3 kişilik bilirkişi heyetine konuyu incelettirmek, alınacak bu raporda davalı şirketler arasındaki ilişkiyi irdeleyerek, tarafların alması gerekli önlemlerin neler olduğunu, bu önlemlerin alınıp alınmadığını, nedenleri ile birlikte açıklayarak, tarafların kusur oran ve aidiyetlerini belirleyerek, dosyada mevcut tüm raporlar arasındaki çelişkiyi gidererek tarafların iş kazasının gerçekleşmesindeki kusur oranlarını ve aidiyetlerini - tarafların dosyada mevcut kusur raporlarına itirazları da göz önünde tutulmak suretiyle- her türlü şüpheden uzak şekilde tespit ettirmek, dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler ile taraflar lehine oluşan usuli kazanılmış hakları da gözeterek bir karar vermekten ibarettir.
Mahkemece bu maddi ve hukuki olgular nazara alınmaksızın yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
