İçtihatYargıtay9. Hukuk Dairesi01.07.2024

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi · E. 2024/8344 · K. 2024/10389

9. Hukuk Dairesi 2024/8344 E. , 2024/10389 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 31. Hukuk Dairesi SAYISI : 2023/2830 E., 2024/318 K. KARAR : İstinaf başvurularının kabulü ile davanın kabulü İLK DERECE MAHKEMESİ : İstanbul 11. İş Mahkemesi SAYISI : 2021/779 E., 2023/105 K. MAHKEMESİ : İstanbul 24. İş Mahkemesi SAYISI : 2021/140 E., 2022/576 K. MAHKEMESİ : İstanbul 6. İş Mahkemesi SAYISI : 2021/66 E., 2022/22 K. Taraflar arasındaki işkolu tespitine itiraz davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince asıl ve birleşen davaların reddine karar verilmiştir. Kararın davacılar vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ... vekili, davalı ... vekili ve davalı ... Orman İş Sendikası vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda gereği düşünüldü: Vekâletnamesinde kanun yolundan feragat yetkisi bulunan davalı ... vekili 15.05.2024 tarihli dilekçesi ile temyiz isteminden feragat ettiğini açıkça, kayıtsız ve şartsız olarak bildirmiştir. Bu durumda, davalı ... vekilinin temyiz dilekçesinin feragat sebebiyle reddine karar vermek gerekmiştir. Davalı ... vekili ve davalı ... Orman İş Sendikası vekilinin gerekli şartları taşıdığı anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

1. Asıl davada davacı ... vekili dava dilekçesinde; 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ve Kanun hükümleri gereğince dava konusu belediye şirketinin yaptığı işin tartışmasız bir şekilde belediye hizmeti olduğunu, belediye şirketlerinin belediye hizmetleri dışında bir iş yapmasının ilgili mevzuat gereğince mümkün olmadığını, açık kanun hükmüne dayalı bu hukuki durum karşısında, belediye şirketlerinin genel işler işkolu dışındaki işkolları ile irtibatlandırılmasının kanuna aykırı olduğunu belirterek ve dilekçesinde yazılı diğer sebeplerle 05.02.2021 tarihli ve 31386 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2021/40 Karar numaralı işkolu tespit kararının iptali ile tespite konu işyerlerinin 20 sıra No.lu genel işler işkoluna girdiğinin tespitine karar verilmesini talep etmiştir. 2. Birleşen davada davacı ... vekili dava dilekçesinde; ... (İstanbul Ağaç AŞ) tarafından 5393 sayılı Belediye Kanunu (5393 sayılı Kanun), 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu (5216 sayılı Kanun) ve diğer mevzuatta belediyelerin hak, görev ve sorumluluğu altında olan belediye hizmetlerinin İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı (İBB Başkanlığı) adına yürütüldüğünü, belediye hizmetlerinin tamamının İşkolları Yönetmeliği'nde genel işler işkolu içerisinde sayıldığını, yerleşik Yargıtay içtihatlarının, niteliği gereği belediye hizmeti niteliğinde olan işlerin, doğrudan belediyelerin iştirakleri ve/veya üçüncü kişiler tarafından yapılabileceği, yürütülen faaliyetin salt belediye hizmeti niteliğinin değişmeyeceği, İşkolları Yönetmeliği'nin 20 sıra No.lu genel işler işkolundan işyerinin bildirimlerin yapılması gerektiği yönünde olduğunu, İBB Başkanlığına ait davalı Şirket işyerlerinde yapılan işlerin tamamının niteliği itibarıyla genel işler işkoluna girdiğini belirterek ve dilekçesinde yazılı diğer sebeplerle 05.02.2021 tarihli ve 31386 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2021/40 Karar numaralı işkolu tespit kararının iptali ile tespite konu işyerlerinin 20 sıra No.lu genel işler işkoluna girdiğinin tespitine karar verilmesini talep etmiştir. 3. Birleşen davada davacı ... İş Sendikası vekili dava dilekçesinde; İstanbul Ağaç AŞ'nin İBB Başkanlığına ait bir belediye iktisadi teşekkülü olduğunu, İBB Başkanlığının hizmetlerini hizmet alım işleri yoluyla gerçekleştirdiğini, 5393 sayılı Kanun ile norm kadro sınırlaması getirildiğini, belediyelerin 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile iktisadi teşekkül kurarak hizmet alımı yöntemiyle faaliyetlerini sürdürdüğünü, bu şirketlerin piyasaya hizmet vermediğini, belediye hizmetlerinin genel işler işkoluna girdiğini belirterek ve dilekçesinde yazılı diğer sebeplerle 05.02.2021 tarihli ve 31386 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2021/40 Karar numaralı işkolu tespit kararının iptali ile tespite konu işyerlerinin 20 sıra No.lu genel işler işkoluna girdiğinin tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1. Davalı ... vekili asıl ve birleşen davalara cevap dilekçesinde; Bakanlık İş Teftiş Kurulu Başkanlığı iş müfettişince yapılan işkolu incelenmesi neticesinde düzenlenen inceleme raporunda İstanbul Ağaç AŞ'ye ait işyerlerinde koru, park ve bahçe, kavşak ve refüj, mezarlık, süs havuzları, modüler saksı ve duvar bahçe peyzajı proje ve uygulamaları, hava ağaçlandırması, bunlara yönelik bitki yetiştirilmesi, üreticilerden alıp iyileştirilmesi ve toprak karışım malzemesi üretim işleri ile ağaç, süs bitkileri ve peyzaj materyallerinin perakende satış işlerinin yapıldığı, bu nedenle yürütülen faaliyetlerin İşkolları Yönetmeliği’nin 01 sıra No.lu avcılık, balıkçılık, tarım ve ormancılık işkolu kapsamında yer aldığı tespitinde bulunulduğunu belirterek ve dilekçesinde yazılı diğer sebeplerle davanın reddini talep etmiştir. 2. Davalı ... vekili asıl ve birleşen davalara cevap dilekçesinde; İstanbul Ağaç AŞ'nin İBB Başkanlığına ait iştiraklerden birisi olduğunu, asıl faaliyet alanının Şirketin kendi sitesinde “1997 yılında İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin bir iştirak şirketi olarak, İstanbul’un yeşil alan çalışmalarını yürütmek, ağaç ve süs bitkileri yetiştirmek ve bu konuda bilimsel araştırmalar yapmak amacıyla kurulduk. Çevre düzenlemeleri ve peyzaj çalışmalarının projelendirilmesi ve uygulanması yanında, nitelikli bitkilerin teminini sağlıyor, ihtiyaç duyulan peyzaj ürünlerini üretiyor, bu ürün ve hizmetlerin satışını yapıyoruz.” şeklinde açıklandığını, 300.000 m2’lik alana kurulu olan Alibeyköy Fidanlığının, üç milyon adet saksılı bitki kapasitesi ile Türkiye’nin en büyük fidanlığı konumunda olduğunu, bitkisel toprak üretim tesisleri, peyzaj ve proje çizim atölyeleri, yaptığı başarılı peyzaj uygulamaları ve oluşturduğu marka değeri ile tüm Türkiye’nin üretim gücünü arkasına alan sektörün lokomotif şirketlerinden olduğunu, bu faaliyetlerin İşkolları Yönetmeliği'nde 01 No.lu avcılık, balıkçılık, tarım ve ormancılık işkoluna girdiğini, işkolu tespit kararının isabetli olduğunu belirterek ve dilekçesinde yazılı diğer sebeplerle davanın reddini istemiştir. 3. Davalı İstanbul Ağaç AŞ vekili asıl ve birleşen davalara cevap dilekçesinde; dava konusu işlemin Bakanlık tarafından tesis edildiğini, dolayısıyla Şirketin bu sürece müdahalesi bulunmadığından yargılama giderlerinden sorumluluğunun da bulunmadığını belirterek ve dilekçesinde yazılı diğer sebeplerle davanın reddini istemiştir. 4. Diğer davalılar cevap vermemiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur. B. İstinaf Sebepleri 1. Davacı ... istinaf dilekçesinde; Bir belediye Şirketi olan davalı İstanbul Ağaç AŞ'ye ait tüm işyerlerinin genel işler işkolunda yer aldığı, İstanbul Ağaç AŞ bünyesinde çalışan işçilerin belediyenin görev ve sorunmluluk alanında olan işleri yerine getirdiği, davalı ... Bakanlığının 05.02.2021 tarihli ve 31386 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2021/40 sayılı işkolu tespit kararının kanuna aykırı olduğu ve kararın iptalinin gerektiğini belirterek ve dilekçesinde yazılı diğer sebeplerle kararın kaldırılmasını talep etmiştir. 2. Davacı ... istinaf dilekçesinde; İstanbul Ağaç AŞ tarafından 5393 sayılı Kanun ve diğer mevzuatta belediyelerin hak, görev ve sorumluluğu altında olan belediye hizmetlerinin, İBB Başkanlığına adına yürüttüğünü, belediye hizmetlerinin tamamının İşkolları Yönetmeliği'nde genel işler işkolu içerisinde sayıldığını, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu (6356 sayılı Kanun) ve İşkolları Yönetmeliği uyarınca bir işyerinde yürütülen asıl işe yardımcı işler de asıl işin girdiği işkolundan sayılacağını, İBB Başkanlığının kendi görev alanına giren konularla ilgili olarak hizmetlerini yerine getirmek amacıyla iştiraki olan İstanbul Ağaç AŞ'yi kurduğunu, müvekkilinin belediyeler ve iktisadi teşebbüslerdeki hukuki dayanaktan yoksun işkolu tespit kararları nedeniyle hak kayıplarına uğradığını belirterek ve dilekçesinde yazılı diğer sebeplerle kararın kaldırılmasını talep etmiştir. 3. Türkiye Genel İş Sendikası istinaf dilekçesinde; davalı İstanbul Ağaç AŞ'nin İstanbul Büyükşehir Belediyesine ait bir belediye iktisadi teşekkülü olduğunu, İBB Başkanlığının park, bahçe hizmetlerini yerine getirmesini temin etmek üzere kurulduğunu, belediyelerin kanunda yer alan yetkilerine dayanarak personel çalıştırma ve bazı asli belediye hizmetlerini yerine getirmek üzere davalı gibi belediye şirketi türünde iktisadi teşekküller kurarak faaliyetlerini sürdürdüğünü, bu şirketlerin piyasaya hizmet vermediği, davalı İstanbul Ağaç AŞ'nin de sadece belediyenin park ve bahçeler ve rekreasyon alanlarına ilişkin hizmet verdiğini, belediye sınırları içerisindeki her türlü park ve bahçe, refüj ve kavşak ağaçlandırılması, bunlara yönelik bitki yetiştirilmesi işleri belediyelerin görev yetki ve sorumluluğu yani belediye hizmetleri kapsamında olduğunu belirterek ve dilekçesinde yazılı diğer sebeplerle kararın kaldırılmasını talep etmiştir. C. Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlarla ilgili hizmet verilmesinin belediyelerin görev alanında bulunduğunu, yine 5393 sayılı Kanun'un 14 ve 70 inci maddeleri ve 5216 sayılı Kanun’un 26 ncı maddesi uyarınca Belediyenin asli görevini, kurduğu şirket eliyle yerine getirmiş olmasının yapılan faaliyetin belediye hizmeti olmasını ortadan kaldırmayacağını, davalı Şirketin belediyecilik hizmetlerinin yerine getirilmesi amacıyla koru, park ve bahçe, kavşak ve refüj, mezarlık, süs havuzları, modüler saksı ve duvar bahçe peyzajı proje ve uygulamaları, park, bahçe, çevre düzenlemesi, havza ağaçlandırması, bunlara yönelik olarak bitki yetiştirilmesi ve toprak karışım malzemesi üretim işleri ile ağaç, süs bitkileri ve peyzaj materyallerinin perakende satış işleri alanında yürüttüğü faaliyetin ağırlıklı olarak İşkolları Yönetmeliği'ne ekli cetvelde 81.30 işkolu kodu ile "Çevre düzenlemesi ve bakımı faaliyetleri" şeklinde 20 No.lu genel işler işkolunda yer aldığını, Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin (2023/13843 Esas ve 2023/16102 Karar) tarafları benzer olan uyuşmazlıkta İstanbul Ağaç AŞ'nin faaliyetlerinin genel işler işkolunda yer aldığının kabul edildiğini gerekçe göstererek davacılar vekillerinin istinaf başvurularının kabulü ile 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 353 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (2) numaralı alt bendi gereğince İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, asıl ve birleşen davaların kabulüne karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... vekili, davalı ... vekili ve davalı ... Orman İş Sendikası vekili temyiz başvurusunda bulunmuşlardır. B. Temyiz Sebepleri 1. Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde; Bakanlık aleyhine harca hükmedilmesinin isabetli olmadığını, tüm mevzuat ve fiilî durum karşısında verilen işkolu tespit işleminin hukuki dayanağı birlikte değerlendirildiğinde gerek bilirkişi raporunda yer alan tespitler gerekse de dosya içerisinde yer alan diğer olguların işkolu tespit kararı öncesinde iş müfettişi tarafından hazırlanan teftiş raporunda yer alan değerlendirmeleri bertaraf edecek mahiyette olmadığını belirterek ve dilekçesinde yazılı diğer sebeplerle kararın bozulmasını talep etmiştir. 2. Davalı ... Orman İş Sendikası vekili istinaf dilekçesinde; İşkolları Yönetmeliği'nde yapılan değişikliğin dikkate alınması gerektiğini, sermaye yapısı dikkate alınarak yapılan değerlendirmelerin hatalı ve eksik olduğunu, işverenlik bünyesinde devam eden faaliyetlerin sadece İBB Başkanlığı için yürütülmediğini, müstakil üretim, tasnif, yetiştirme, bakım ve satış yapıldığının sabit olduğunu, işyerinin 01 No.lu işkolunun alt sınıflarına girdiğini belirterek ve dilekçesinde yazılı diğer sebeplerle kararın bozulmasını talep etmiştir. 3. Davalı ... vekilinin temyiz dilekçesi feragat nedeniyle reddedildiğinden temyiz sebeplerine yer verilmemiştir. C. Gerekçe 1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, 6356 sayılı Kanun'un 4 ve 5 inci maddeleri kapsamında işkolu tespitine itiraz istemine ilişkindir. 2. İlgili Hukuk 1. 6100 sayılı Kanun'un 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri. 2. 6356 sayılı Kanun’un "Kuruluş serbestisi" kenar başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir: “Sendikalar kuruldukları işkolunda faaliyette bulunur.” 3. 6356 sayılı Kanun’un “İşkolları” kenar başlıklı 4 üncü maddesi de şöyledir: “(1) İşkolları bu Kanuna ekli (1) sayılı cetvelde gösterilmiştir. (2) Bir işyerinde yürütülen asıl işe yardımcı işler de, asıl işin girdiği işkolundan sayılır. (3) Bir işkoluna giren işler, işçi ve işveren konfederasyonlarının görüşü alınarak ve uluslararası normlar göz önünde bulundurularak Bakanlıkça çıkarılacak bir yönetmelikle belirlenir.” 4. 6356 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinin gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir: “...Bir işyerinin girdiği işkolu bu işyerinde yürütülen asıl işe göre belirlenir. İşyerindeki yardımcı işler de asıl işin dâhil olduğu işkolundan sayılır. Bir işyerinde yürütülen yardımcı işin alt işveren tarafından üstlenilmesi halinde, bu iş artık asıl işveren yönünden yardımcı iş olarak kabul edilemez. Bu işler alt işveren bakımından asıl iş kabul edilir ve işkolu buna göre belirlenir. ...” 5. 6356 sayılı Kanun’un “İşkolunun tespiti” kenar başlıklı 5 inci maddesi ise şöyledir: “(1) Bir işyerinin girdiği işkolunun tespiti Bakanlıkça yapılır. Bakanlık, tespit ile ilgili kararını Resmî Gazete’de yayımlar. Bu tespite karşı ilgililer, kararın yayımından itibaren on beş gün içinde dava açabilir. Mahkeme iki ay içinde kararını verir. (Ek cümle: 12/10/2017-7036/29 md.) Karar hakkında istinaf yoluna başvurulması hâlinde bölge adliye mahkemesi iki ay içinde kararını verir. (Değişik cümle: 12/10/2017-7036/29 md.) Bu karara karşı temyiz yoluna başvurulması hâlinde Yargıtay, uyuşmazlığı iki ay içinde kesin olarak karara bağlar. (2) Yeni bir toplu iş sözleşmesi için yetki süreci başlamış ise işkolu değişikliği tespiti bir sonraki dönem için geçerli olur. İşkolu tespit talebi ve buna ilişkin açılan davalar, yetki işlemlerinde ve yetki tespit davalarında bekletici neden sayılmaz. (3) İşkolu değişikliği yürürlükteki toplu iş sözleşmesini etkilemez.” 6. 19.12.2012 tarihli ve 28502 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren İşkolları Yönetmeliği’nin 4 üncü maddesinin birinci fıkrası da şöyledir: “Bir işyerinin hangi işkoluna girdiği konusunda anlaşmazlık çıkması halinde, ilgililerin başvurusu üzerine, işkolu, o işyerinde yürütülen işin niteliğine göre Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca belirlenir. Bakanlık tespit ile ilgili kararını Resmî Gazete’de yayımlar. Bu tespite karşı ilgililer, Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununun 5 inci maddesine göre kararın yayımından itibaren onbeş gün içinde dava açabilir.” 7. Belediye şirketlerine ait işyerlerinin dâhil olduğu işkolunun açıklandığı Dairemizin 13.10.2022 tarihli ve 2022/12975 Esas, 2022/12276 Karar sayılı ilâmının ilgili kısmı şöyledir: "... 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 70 inci maddesi ile 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 26 ncı maddesine göre belediye şirketleri, kendi görev ve hizmetlerini yerine getirmek amacıyla belediyeler ile büyükşehir belediyeleri tarafından kurulmaktadır. Diğer taraftan İşkolları Yönetmeliği'ne göre de Belediye hizmetleri, 20 sıra numaralı Genel işler işkoluna dahildir. Açıklanan düzenlemeler karşısında belirtmek gerekir ki, belediyeler ile büyükşehir belediyelerinin görev ve yetkileri kapsamında yer alan faaliyetlerin yürütülmesi durumunda gerek doğrudan belediyeye ait işyerlerinin gerekse belediye şirketlerine ait işyerlerinin Genel işler işkolunda yer aldığının kabulü gerekmektedir. ..." 3. Değerlendirme 1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalı ... ve davalı ... Orman İş Sendikası vekillerinin aşağıdaki paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir. 2. Dairemiz içtihadına göre belediyelerin görev, sorumluluk ve imtiyazları kapsamında yer alan faaliyetlerin yürütülmesi ve yapılan işin niteliğine ilişkin ayrıksı bir düzenleme bulunmaması durumunda, gerek doğrudan belediyeye ait işyerleri gerekse belediye şirketlerine ait işyerlerinin kural olarak genel işler işkolunda yer aldığı kabul edilmektedir (9HD, 2022/12975 E, 2022/12276 K). Dava konusu işyerlerinde yapılan işin büyükşehir belediyelerinin görev ve sorumlulukları arasında sayıldığı ve İşkolları Yönetmeliği'ne ekli cetvelde sınıf kodu belirtilmeden "belediye hizmetleri" kapsamında genel işler işkolunda yer aldığı gözetilmeksizin Bölge Adliye Mahkemesince faaliyetin ağırlıklı olarak İşkolları Yönetmeliği'ne ekli cetvelde 81.30 işkolu kodu ile "Çevre düzenlemesi ve bakımı faaliyetleri" şeklinde tanımlandığı gerekçesiyle karar verilmiş olması bozmayı gerektir ise de bu yanlışlığın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden, sonucu itibarıyla doğru bulunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının gerekçesinin yazılı şekilde düzeltilmesine karar verilmiştir. 3. Bölge Adliye Mahkemesince İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, asıl ve birleşen davaların kabulüne karar verilmesi sonrası kurulan hükümde davaya konu 1254983.034 SGK sicil numaralı işyerinin sicil numarasının "1254983.054" şeklinde yazılması hatalı olmuştur. 4. Davalı ... Bakanlığının 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 13 üncü maddesinin (j) bendi gereğince harçtan muaf olduğu gözetilmeksizin Bölge Adliye Mahkemesince hüküm fıkrasında davalı ... aleyhine başvuru harcına hükmedilmesi hatalıdır. Ne var ki bu hataların giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden, sonucu itibarıyla doğru bulunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının gerekçesinin değiştirilerek ve düzeltilerek onanması, 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin dördüncü fıkrası hükmü gereğidir.