TÜRKİYE'NİN TİCARİ HAKLARININ KORUNMASI HAKKINDA YÖNETMELİK

Bu Yönetmelik, 20/12 /1995 tarih ve 95/7608 sayılı Karar uyarınca, uluslararası yükümlülük ve prosedürlere, özellikle Dünya Ticaret Örgütü çerçevesinde öngörülenlere, uygun olması şartıyla Türkiye pazarını etkileyen ticari engellere, bu engellerden doğan zararın veya diğer ülke pazarlarında etkisi olan ticari engellerin neden olduğu olumsuz ticari etkilerin giderilmesine yönelik olarak karşılık vermek amacıyla izlenecek ticari politika prosedürleri çerçevesinde alınabilecek ticari önlemleri, bu kapsamda Dış Ticaret Müsteşarlığı İthalat Genel Müdürlüğünce yürütülecek işlemleri ve Türkiye'nin Ticari Haklarını Değerlendirme Kurulu'nun çalışma usul ve esaslarını kapsar. Bu Yönetmelik, ticaret politikası alanındaki uluslararası uyuşmazlıkların çözümü prosedürlerinin başlatılması, yürütülmesi ve sonuçlandırılmasına yönelik olarak uygulanacaktır.

Bu Yönetmelikte geçen deyimlerden; a) Uluslararası Ticaret Kuralları: Dünya Ticaret Örgütü ile getirilen ve Dünya Ticaret Örgütü Anlaşmasının Türkiye'nin taraf olduğu eklerinde yer alan kuralları, bunun yanısıra Türkiye'nin taraf olduğu ve Türkiye ile diğer ülkeler arasındaki ticarete uygulanabilir anlaşmalar hükümlerini, b) Türkiye'nin Hakları : Türkiye'nin uluslararası ticaretkuralları çerçevesindesahip olduğu uluslararası ticari hakları, c) Hizmet : Hizmet ticareti alanında Türkiye'nin Dünya Ticaret Örgütü'ne vermiş olduğu taahhüt listesi kapsamındaki hizmetleri , d) Türk Müteşebbisi : Ticari engele konu olan ürünün üretimi veya hizmetin sağlanması ile doğrudan ilgili ve Türk Mevzuatına uygun biçimde sicile kayıtlı işyeri<ı>, yönetim merkezi veya ana iş merkezi Türkiye'de bulunan firma veya ortaklıkları, e) Ticari engel : Diğer ülkeler tarafından uygulamaya konulan ve devam ettirilen ve uygulanması nedeniyle uluslararası ticaret kurallarının bir karşılık verme hakkı tanıdığı her türlü ticari uygulamayı, f) Zarar : Herhangi bir ürün veya hizmet açısından bir ticaret engelinin neden olduğu veya neden olma tehdidinde bulunduğu,Türk Sanayii üzerindeki maddi zararı, g) Olumsuz Ticari Etki : Diğer bir ülke pazarında uygulamaya konulan bir ticari engelin, herhangi bir ürün veya hizmet açısından, Türk Müteşebbisleri üzerinde neden olduğu veya neden olma tehdidinde bulunduğu ve Türk Ekonomisi veya bir sektörün ekonomik faaliyetleri üzerinde maddi etkisi bulunan olumsuz etkileri, h) Bakanlık : Dış Ticaret Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakanlığı, i) Müsteşarlık : Dış Ticaret Müsteşarlığını, j) Genel Müdürlük : Dış Ticaret Müsteşarlığı İthalat Genel Müdürlüğünü, k) Kurul : Türkiye'nin Ticari Haklarını Değerlendirme Kurulunu, ifade eder.

Türk Sanayii, ticari engele konu olan ürün veya hizmetin aynısını veya benzeri ürün veya hizmetleri ya da o ürün veya hizmetle doğrudan rekabet eden ürün veya hizmetleri üretenlerin veya tedarik edenlerin tümünü veya bu üreticiler yada tedarikçilerden toplam üretimleri sözkonusu ürünlerin veya hizmetlerin Türkiye'deki toplam üretiminin önemli bir kısmını oluşturan üreticileri veya tedarikçileri ya da ticari engele konu olan ürünü tüketen veya işleyenlerin ya da hizmeti tüketen veya kullananların tümünü ifade eder. Ancak, üreticilerin veya tedarikçilerin, ticari engele konu olduğu iddia edilen ürün veya hizmetlerin ithalatçı ya da ihracatçıları ile ilişkili bulunmaları veya bu ürün veya hizmetlerin ithalatçısı olmaları durumunda Türk Sanayii, üreticilerin veya tedarikçilerin geri kalan bölümünü belirtir.

Türk pazarına etkisi olan bir ticari engel nedeniyle zarar gördüğüne inanan gerçek veya tüzel kişiler ya da tüzel kişiliği haiz olmayan kuruluşlar ilgili sanayi adına Müsteşarlığa (Genel Müdürlük) yazılı olarak şikayette bulunabilirler. Şikayetin ticari engeli ve bu engelden doğan zarara ilişkin yeterli delilleri kapsaması gereklidir. Zararın kanıtlanması 14. maddede yer alan listedeki faktörlerden uygulanabilir olanları çerçevesinde yapılır. Şikayetin inceleme yapılmasını gerektirecek yeterli delilleri kapsamadığı sonucuna varıldığı takdirde, durum şikayetçiye yazılı olarak bildirilir. Şikayet geri çekilebilir. Şikayetin geri çekilmesinin yanısıra ülke çıkarının da mevcut olmadığının görülmesi halinde, Genel Müdürlükçe yürütülen işlemlere Kurul tarafından son verilir.

Diğer bir ülke pazarında etkisi olan bir ticari engel sonucunda meydana gelen olumsuz ticari etkiyi iddia eden herhangi bir Türk Müteşebbisi veya kuruluş, bir veya birden fazla Türk Müteşebbisi adına yazılı olarak şikayette bulunabilir. Ancak, böyle bir şikayet, sözkonusu ticari engel nedeniyle çok taraflı anlaşmalarda öngörülen uluslararası ticaret kurallarının bir karşı koyma hakkını tanıdığı hallerde kabul edilebilir. Şikayetin ticari engel ve bu engelden doğan olumsuz ticari etkiye ilişkin yeterli delilleri kapsaması gereklidir. Olumsuz ticari etkinin kanıtlanması 14. maddede yer alan listedeki faktörlerden uygulanabilir olanları çerçevesinde yapılır.

Şikayet üzerine veya re'sen bir inceleme yapılması için yeterli delilin mevcut olduğunun görülmesi halinde, 45 (kırkbeş) gün içerisinde ön inceleme tamamlanarak inceleme başlatılıp başlatılmayacağı hususundaki Genel Müdürlük önerisi Kurula sunulur. Bu süre, talep halinde, şikayetçinin iddiasının tam olarak değerlendirilmesi için ihtiyaç duyulan tamamlayıcı bilgilerin getirilmesini teminen askıya alınabilir.

Kurul, Genel Müdürlükçe sunulacak ön inceleme sonuçları ile incelemenin başlatılıp başlatılmayacağı hususundaki öneri üzerine yapacağı değerlendirme sonucunda, inceleme başlatılmasını gerekli görmezse işlemlere son verilir ve keyfiyet ilgililere yazılı olarak bildirilir. İnceleme başlatılması için yeterli delilin yanı sıra ülke çıkarının da bulunması gerekir. Kurul, inceleme başlatılmasına karar verirse, bu karar Müsteşarlıkça Resmi Gazete'de yayımlanır; bu tebliğde inceleme konusu ürün veya hizmet ile ilgili ülkeler ve elde edilen bilgilerin bir özeti duyurulur, ayrıca incelemede kullanılmak üzere ilgili tarafların konuya ilişkin bilgi ve belgeler ile görüşlerini ve dinlenmeye ilişkin talepleri olması halinde bu hususu, öngörülen süre içerisinde yazılı olarak Müsteşarlığa (Genel Müdürlük) iletmeleri istenir. Keyfiyet ilgili ülke veya ülkeler temsilciliklerine resmi olarak duyurulur ve bu çerçevede görüşmelerde bulunulabilir.

Genel Müdürlük, gerektiğinde eksik olan bilgilerin tamamlanması veya mevcut bilgilerin doğruluğunun saptanması amacıyla ilgili gerçek ve tüzel kişiler ile tüzel kişiliği haiz olmayan kuruluşlar nezdinde araştırma yapabilir. Gerekli hallerde inceleme diğer ülkeler nezdinde yürütülebilir. Ancak, ilgili hükümetlere bu konuda yapılan resmi başvuruyu takiben makul bir süre içerisinde sözkonusu başvuruya ilişkin herhangi bir itirazın bildirilmemiş olması gerekir.

Şikayetçiler, ilgili ithalatçı ve ihracatçılar ile ilgili ülke veya ülkelerin temsilcileri, inceleme çerçevesinde elde edilen başlıca bilgileri talep edebilirler. Yukarıdaki paragrafta belirtilen ilgililere, madde 13'de yer alan esaslar dahilinde gizli olmaması kaydıyla, Genel Müdürlükte bu konuda mevcut bilgi ve belgeleri inceleme imkanı tanınabilir. Başvurular, istenilen bilgiyi gösterir şekilde yazılı olarak Müsteşarlığa (Genel Müdürlük) yapılır.

Genel Müdürlük, inceleme sonucundan doğrudan etkileneceğini belirten tarafları, incelemeye ilişkin Resmi Gazete'de yayımlanan tebliğde öngörülen süre içerisinde yazılı olarak başvurmaları kaydıyla dinleyebilir.

Genel Müdürlük, talep edilmesi halinde, tarafların karşıt görüşlerinin ortaya konması amacıyla toplantı düzenleyebilir. Bu çerçevede, tarafların bu konudaki istemi ve gerekli gizliliğin korunması hususu dikkate alınır. Ancak, tarafların bu tür bir toplantıya katılma yükümlülükleri bulunmayıp, bu durum toplantıya katılmayanların bu Yönetmelik kapsamındaki haklarında herhangi bir kayba neden olmaz.

Genel Müdürlük, inceleme başlatıldığına dair tebliğin Resmi Gazete'de yayımlanmasından itibaren 5 (beş) ay içerisinde incelemeye ilişkin raporunu Kurula sunar. Olayın özelliklerinin gerektirmesi halinde bu süre Kurul tarafından 7 (yedi) aya kadar uzatılabilir.

a) Bu Yönetmelik kapsamında alınan bilgiler, sadece edinilme amacına yönelik olarak kullanılır. b) Gizli kaydıyla verilen bilgiler, bunları verenlerin yazılı izni olmadan açıklanmaz. İlgili taraflarca bilgilerin gizli tutulmasına ilişkin taleplerde, gizlilik isteminin nedenlerinin açıklanması ve bilginin gizli nitelikte olmayan bir özetinin verilmesi veya özetin verilmediği durumda, bunun gerekçelerinin belirtildiği bir belgenin ibraz edilmesi gerekir. c) Gizlilik isteminin haklı görülmemesi ve bilgiyi veren tarafın sözkonusu bilginin kamuya açıklanmasını istememesi halinde bu bilgi dikkate alınmayabilir. d) İnceleme kapsamında edinilen genel bilgilerin yetkililer tarafından açıklanması ve özellikle bu Yönetmeliğe istinaden alınan kararların gerekçelerinde yer alması, bu madde kapsamında gizli olarak mütalaa edilmez. Ancak, bu açıklamalarda tarafların ticari sırlarına ilişkin çıkarları gözününde bulundurulur. Bölüm IV Zararın, Zarar Tehdidinin, Olumsuz Ticari Etkinin ve Olumsuz Ticari Etki Tehdidinin Kanıtlanması

Zararın kanıtlanmasında, uygulanabilirliğine göre, aşağıdaki faktörler gözönüne alınır: a) Türkiye'nin ilgili pazara ilişkin ithalat veya ihracatının hacminde, mutlak değerlerle veya sözkonusu pazardaki üretime ya da tüketime göre nisbi, önemli bir artış ya da azalış, b) Türkiye veya Türkiye dışındaki pazarlarda, Türk sanayinin fiyatlarında önemli bir düşüşün meydana gelip gelmediğini belirlemek için Türk sanayinin rakiplerinin uyguladıkları fiyatlar, c) - Üretim - Kârlar - Kapasite kullanımı - Sermayenin geri dönüşü - Stoklar - Yatırım - Satışlar - İstihdam - Pazar payı - Fiyatlar (Fiyatların bastırılması veya normalde gerçekleşmesi gereken fiyat artışlarının önlenmesi ) gibi ekonomik faktörlerdeki değişimin Türk Sanayii üzerindeki etkisi.

Zarar tehdidinin fiili bir zarara dönüşüp dönüşmeyeceğinin belirlenmesinde; a) Türk ürünlerinin rekabet içinde bulunduğu pazara diğer ülkelerden yapılan ihracatın artış hızı, b) Menşe veya ihracatçı ülkedeki mevcut veya yakın bir gelecekte gerçekleştirilebilecek ihracat kapasitesi ve bu kapasiteden kaynaklanacak ihracatın Türk ürünlerinin rekabet içinde bulunduğu pazara yapılma ihtimali, gibi hususlar dikkate alınır. Olumsuz Ticari Etki ve Olumsuz Ticari Etki Tehdidinin Kanıtlanması

Olumsuz ticari etki; bir ticari engel sonucunda, bir mal veya hizmet ile ilgili ticaret akışının engellendiği, zorlaştırıldığı veya saptırıldığı ya da ticari engelin Türk Müteşebbislerinin çıktı veya girdilerini maddi olarak etkilediği durumlarda meydana gelir.Olumsuz ticari etkinin kanıtlanmasında 14. maddede belirtilen faktörlerden ilgili olanları dikkate alınır. Olumsuz ticari etki tehdidinin iddia edildiği durumlarda, bu durumun fiili bir olumsuz ticari etkiye dönüşme olasılığı, 15. maddede belirtilen faktörlerden ilgili olanları dikkate alınarak, Müsteşarlıkça (Genel Müdürlük) incelenir.

Münferiden veya müştereken Türk Sanayini olumsuz etkileyen diğer faktörlerin neden olduğu zarar, bu Yönetmelik kapsamındaki uygulamalara ilişkin zarar olarak değerlendirilmez. Bölüm V İncelemeye Son Verilmesi, Diğer Ülkelerin Aldıkları Önlemlerin İzlenmesi, Ticari Önlemler Alınması İncelemeye Son Verilmesi Madde18- Yapılan inceleme ve değerlendirme sonucunda; a) Ülke çıkarlarının herhangi bir önlem alınmasını gerektirmediği anlaşıldığı takdirde incelemeye Kurul tarafından son verilir ve bu konudaki karar gerekçesi ile birlikte Müsteşarlıkça Resmi Gazete'de yayımlanır. b)Diğer ülke veya ülkelerin tatmin edici görülen önlemler aldıklarının belirlenmesi ve bu nedenle Türkiye'nin bir karşı önlem almasının gerekmemesi durumunda inceleme askıya alınabilir.

İnceleme prosedürü sonucunda veya daha önceki bir süreçte ve uluslararası uyuşmazlıkların çözümü prosedürü sırasında veya sonrasında bir ticari engel nedeniyle ortaya çıkan ihtilafın çözümlenmesinin en uygun yolunun, ilgili ülke veya ülkelerle bu konuda bir anlaşmaya varılması olduğu kanaatine ulaşıldığı takdirde, yürütülen prosedür askıya alınır ve bu konudaki uluslararası görüşmelere başlanır. Bu çerçevede diğer ülkelerden gelebilecek uzlaşma teklifleri Genel Müdürlükçe Kurula iletilir. Kurulun bu konudaki kararı Müsteşarlıkça Resmi Gazete'de yayımlanır.

Genel Müdürlük, ticari engele yol açan ülke veya ülkelerin sözkonusu uygulamaların kaldırılmasına ilişkin aldıkları önlemleri izler ve bu meyanda gerekli gördüğü bilgileri talep edebilir. Diğer ülke veya ülkelerin aldıkları önlemlerin kaldırılması, askıya alınması, gerektiği gibi uygulanmaması veya bu durumları gösterir haklı nedenlerin bulunması ya da yukarıdaki fıkra uyarınca istenilen bilginin verilmemesi hallerinde; Genel Müdürlük inceleme sonuçlarına ve mevcut yeni gelişmelere göre gerekli gördüğü takdirde konuyu 21. madde çerçevesinde uygun görülen önlemin alınması önerisiyle birlikte Kurula intikal ettirir.Kurul, bu hususta yapacağı değerlendirme neticesi, 21. maddenin (b) fıkrasının ikinci bendinde yer alan önlemlere başvurulmasını gerekli görürse bu hususu karara bağlar ve sözkonusu karar gerekçesi ile birlikte Müsteşarlıkça Resmi Gazete'de yayımlanır. Kurul, mezkur maddenin (b) fıkrasının birinci bendinde belirtilen önlemlerin uygulanmasını uygun görürse, bu konuda gerekli Bakanlar Kurulu Kararı istihsali için öneride bulunur.

a) İnceleme başlatılması kararını müteakip Türkiye'nin yükümlülüklerinin öncelikle uluslararası danışma ve uyuşmazlıkların çözümü prosedürünü izlemesini gerektirdiği hallerde sözkonusu prosedüre başvurulur. Takip edilen uluslararası prosedür tamamlandıktan sonra, bu prosedür sonuçları dikkate alınarak ve bunun dışında kalan durumlarda, Genel Müdürlükçe yürütülecek inceleme neticesi yapılacak değerlendirme sonucunda ; diğer ülke veya ülkeler tarafından uygulamaya konulan ve devam ettirilen ticari engellerden kaynaklanan zararı veyaolumsuz ticari etkileri ortadan kaldırmak amacıyla, ülke çıkarları açısından gerekli görülmesi halinde bu maddenin (b) fıkrasında belirtilen önlemler alınır. Ancak, Türkiye'nin uluslararası uyuşmazlıkların çözümü prosedürünü talep etmesi halinde, bu prosedür sonucu uygulamaya konulacak ticari önlemler, bu konuda yetkilendirilecek uluslararası anlaşmazlıkların çözümü organının vereceği tavsiye kararı doğrultusunda kararlaştırılır. b) Mevcut uluslararası yükümlülük ve prosedürlere aykırı olmayan her türlü ticari önlem alınabilir. Bu kapsamda; - Ticari müzakereler çerçevesinde verilen tavizlerin askıya alınması veya geri çekilmesi, - İlgili ülke veya ülkelere yönelik olarak miktar kısıtlamalarının, ithalat veya ihracat koşullarını değiştiren ya da ticareti etkileyen diğer önlemlerin alınması, kararlaştırılabilir. c) İşbu maddenin (b) fıkrasının birinci bendinde belirtilen önlemlere ait Bakanlar Kurulu Kararları veya ikinci bendinde yer alan önlemlere ilişkin tebliğler, sözkonusu önlemlerin uygulama usul ve esasları ile yürürlük sürelerini de kapsar şekilde gerekçeleriyle birlikte Resmi Gazete'de yayımlanır. Bu konudaki karar veya tebliğler ilgili taraflara yapılan bir bildirim olarak kabul edilir. Bunun yanısıra, keyfiyet ilgili ülke veya ülkeler temsilciliklerine resmi olarak duyurulur.

Genel Müdürlük tarafından yürütülecek işlemler şunlardır : a) Şikayete ilişkin verilen veya re'sen edinilen bilgi ve belgeler üzerine ön incelemeyi yapmak, b) Ön inceleme neticesi inceleme başlatılmasına gerek olup olmadığı hususunda Kurula öneride bulunmak, c) Kurul tarafından inceleme başlatılmasına karar verildiği takdirde; bu Yönetmeliğin 21. maddesinin (a) fıkrası çerçevesinde Türkiye'nin öncelikle uluslararası danışma ve uyuşmazlıkların çözümü prosedürüne başvurması gereken hallerde, bu prosedürü başlatmak ve izlemek, diğer hallerde incelemeyi yürütmek, yürütülen prosedür ve yapılan inceleme sonuçları ile birlikte önlem alınmasını gerektiren hallerde uygulanabilecek önlemlerle ilgili teklifi Kurula sunmak, d) Diğer ülkelerden gelebilecek veya uluslararası görüşmeler neticesi olabilecek uzlaşma önerilerini Kurula götürmek, e) İnceleme kapsamında yer alan ülke veya ülkelerin inceleme konusuna ilişkin alacakları önlemlerin uygulanmasını izlemek, f) Kurulca gerekli görülebilecek diğer işlemleri yürütmek.

Kurul toplantıları Kurul Başkanının daveti üzerine yapılır. Genel Müdürlük, Kurul toplantısından önce toplantı gündemini oluşturacak hususlarla ilgili özet bilgileri hazırlayarak Kurul üyelerine gönderir. Kurulun toplanması için salt çoğunluk esas alınır. İlk toplantıda çoğunluğun sağlanamaması halinde bir sonraki toplantı müteakip gün yapılır. Bu toplantıda çoğunluk aranmaz. Kurul kararları, toplantıya katılanların oy çokluğu ile alınır. Oylarda eşitlik olması halinde, Kurul Başkanının vermiş olduğu oy kararı belirler. Kurul üyeleri dışında danışma amacıyla toplantıya çağrılanların oy hakkı yoktur. İncelemenin tarafları ile Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 245. maddesinde belirtilen tür ilişki içinde bulundukları belirlenen Kurul üyeleri toplantılara katılamazlar.

Bu Yönetmelik, İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi, İthalatta Gözetim ve Korunma Önlemleri ile Kota İdaresi ve Tarife Kontenjanı, Belirli Ülkeler Menşeli Malların İthalatında Gözetim ve Korunma Önlemleri ile Belirli Tekstil Ürünleri İthalatında Gözetim ve Korunma Önlemleri ve İkili Anlaşmalar, Protokoller veya Diğer Düzenlemeler Kapsamı Dışında Belirli Ülkeler Menşeli Tekstil Ürünleri İthalatında Gözetim ve Korunma Önlemlerine ilişkin mevzuatın kapsamında yer alan olaylara uygulanmaz. Bu Yönetmelik, İthalat Yönetmeliği ile İhracat Yönetmeliğinin bu Yönetmeliğe aykırı olmayan hükümlerinin uygulanmasını engellemez.

Bu Yönetmelikte belirtilen hususların uygulanmasına ilişkin tebliğ çıkarmaya Müsteşarlık yetkilidir.

1.6.1995 tarih ve (Mükerrer) 22300 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 1995/6817 sayılı "Türkiye'nin Ticari Haklarının Korunması Hakkında Karar" eki "Türkiye'nin Ticari Haklarının Korunması Hakkında Yönetmelik" yürürlükten kaldırılmıştır.

Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Bu Yönetmeliği Dış Ticaret Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan yürütür.