Haberin özeti
Uluslararası Adalet Divanı (UAD), Gambiya’nın Myanmar aleyhine açtığı davada, Myanmar’ın 2017’de Arakan eyaletinin kuzeyinde Rohingyalara yönelik operasyonları sırasında soykırım işlediğine 6’ya karşı 9 oyla hükmetti. Karar, Divan’ın bir devleti soykırımı doğrudan gerçekleştirmekten sorumlu tuttuğu ilk karar olarak değerlendiriliyor. Divan, soykırım kastının dolaylı delillerden ancak olayların bütününü açıklayan tek makul sonuç olması halinde ortaya konulabileceğini belirterek; sivillerin, çocukların ve bebeklerin hedef alınması, toplu tecavüzler, köylerin yakılması ve kaçanlara ateş açılması gibi eylemlerin Myanmar’ın savunmalarıyla açıklanamayacağı sonucuna vardı.
Kararda çocuklara yönelik saldırılar, zorla yerinden etme ve geçmiş yıllardaki askeri operasyonlar, Rohingyalara karşı sistematik saldırıların unsurları arasında ele alındı. Divan ayrıca, olayları başka bir uluslararası ceza mahkemesinin bulgularına dayanmadan kendi incelemeleriyle ortaya koydu ve tanık anlatımlarını değerlendirdi. Myanmar’ın, Rohingyaların güvenli, gönüllü ve onurlu biçimde dönüşünü sağlaması, mülklerini iade etmesi ve onları ayrımcılık ile zulümden koruması gerektiği belirtildi; giderilemeyen zararlar için tazminat yükümlülüğüne de işaret edildi.
Metindeki değerlendirmeye göre karar, Gazze’ye ilişkin Güney Afrika-İsrail davası bakımından da önem taşıyor. UAD’nin geçmiş saldırıları, zorla yerinden etmeyi, nefret söylemini ve sivillerin hedef alınmasını soykırım kastının göstergeleri olarak ele alması; saldırıların askeri gerekçelerle açıklanmasının tek başına yeterli olmayabileceğini ortaya koyuyor. Ayrıca Divan, bir devletin soykırımı önleme yükümlülüğünün doğması için soykırımın tamamlandığının kesinleşmesini şart görmeyerek, ciddi risk karşısında devletlerin sorumluluğunun gündeme gelebileceğini ifade etti. Bu yaklaşımın, İsrail’e silah ve askeri destek sağlayan devletlerin sorumluluğu tartışmalarına etkide bulunabileceği belirtiliyor.
Kararın bir diğer sonucu, Soykırım Sözleşmesi’ne taraf devletlerin, doğrudan zarar görmemiş olsalar da sözleşme yükümlülüklerine uyulmasını talep edebileceğinin teyit edilmesi oldu. Divan’ın bu çerçevede mağdurlar adına tazminat isteme imkanını da kabul ettiği aktarılıyor. Bununla birlikte kararın uygulanmasının, diğer devletlerin Myanmar üzerindeki siyasi ve ekonomik baskısına bağlı olduğu değerlendirilirken, Rohingyaların yaşadığı trajedinin Gazze davasına olası etkilerinden bağımsız olarak kendi başına adalet ve koruma gerektiren bir durum olduğu vurgulanıyor.

