Haberin özeti
Türkiye Basım Yayın Meslek Birliği Genel Sekreteri Melahat Boran, yapay zeka şirketlerinin telifli kitapları model eğitiminde kullanmasının çoğaltma hakkı ve lisanslama açısından önemli hukuki sorunlar doğurduğunu belirtti. Boran, fiziksel kitapların satın alınıp taranmasının, eserin dijital olarak çoğaltılması anlamına gelebileceğini; bu işlemin yalnızca kitabın fiziksel nüshasını satın alma hakkıyla açıklanamayacağını ifade etti.
Boran, Almanya’daki GEMA-Suno davasında verilen ilk derece mahkemesi kararında, eserlerin modelde ezberlenmesi ve çıktılarda tanınabilir biçimde ortaya çıkmasının çoğaltma olarak değerlendirildiğini aktardı. Avrupa Birliği Adalet Divanı’nın ise model eğitiminin çoğaltma sayılıp sayılmayacağı ve metin-veri madenciliği istisnasının yapay zeka eğitimini kapsayıp kapsamadığı konusunda bağlayıcı bir değerlendirme yapmasının beklendiğini söyledi.
Fiziksel kitapların taranmasına ilişkin en iyi belgelenmiş örneklerden birinin Anthropic’in “Project Panama” projesi olduğunu belirten Boran, kitapların bir yüklenici aracılığıyla işlendiğini ve tarandıktan sonra fiziksel nüshaların geri dönüşüme gönderildiğini aktardı. ABD’deki Bartz v. Anthropic davasında ise satın alınarak taranan kitaplarla yapılan eğitimin adil kullanım kapsamında değerlendirildiğini, korsan kaynaklardan edinilen kopyalarla eğitimin ihlal sayıldığını ve davanın uzlaşmayla sonuçlandığını kaydetti.
Türkiye’de Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun çoğaltma hakkına ilişkin hükümlerinin belirleyici olduğunu belirten Boran, ülkede AB’deki metin ve veri madenciliği istisnasının karşılığının bulunmadığını ve ticari yapay zeka eğitiminin kişisel kullanım kapsamında değerlendirilemeyeceğini savundu. Hak sahipleriyle yapay zeka geliştiricileri arasında denge kurulması için şeffaflık, lisanslama, adil bedel ve etkili denetim mekanizmaları öneren Boran, yayınevlerine de olağandışı toplu siparişleri kayıt altına almaları ve dijital haklarını açıkça saklı tutmaları çağrısında bulundu.
