Danıştay Kararı · E. 2020/1530 · K. 2024/4293

Danıştay 10. Daire Başkanlığı         2020/1530 E.  ,  2024/4293 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ONUNCU DAİRE Esas No : 2020/1530 Karar No : 2024/4293 DAVACI : ... Derneği VEKİLİ : Av. ... DAVALI : ... Bakanlığı / ... VEKİLİ : Huk. Müş. Av.... DAVANIN_KONUSU: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının 26/12/2019 tarih ve 97317 sayılı Bakan Olur'u ile yayımlanan Tehlikeli Yüklere İlişkin Deniz Ticareti Gözetim Hizmeti Yönergesi'nin 12. maddesinin 3. fıkrasının ve 23. maddesinin iptali istenilmektedir. DAVACININ_İDDİALARI :Dava konusu Yönerge ile ilga edilen 13/07/2017 tarihli Yönerge'de, tehlikeli yük deniz gözetim yetkililerinin lisans diplomasına sahip mühendis olma zorunluluğunun bulunmadığı, belirlenen eğitimleri almaları koşuluyla söz konusu görevlerin yerine getirilebildiği, dava konusu Yönerge'de belirtilen gözetim hizmetlerinin yerine getirilebilmesi için mühendis veya lisans mezunu olmaya gerek bulunmadığı, Dernek üyesi şirketlerin Türk Akreditasyon Kurumu tarafından periyodik olarak uluslararası standartlara göre denetlendiği, bu denetim esnasında personelin yeterliliklerinin de uluslararası standartlara göre kontrol edildiği, Yönerge'nin yürürlüğe girdiği 01/03/2020 tarihinden itibaren mevcut personelin eğitimleri yenilense de mühendis olmayanların işten çıkarılması söz konusu olacağından tazminat ödenmek zorunda kalınacağı, yeni personelin tecrübesiz olmasından dolayı ticari hak kayıplarının olacağı, Yönerge kapsamında yapılan işle ilgisi olmayan mühendislik alanlarından mezun olan kişilerin istihdam edileceği, konuyla ilgili lisans mezunlarının limanlarda çalışamayacak hale getirildiği, mühendislik kriterinin kazanılmış hakları zedeleyeceği, yeni istihdam edilecek personel açısından eşitlik ilkesine aykırılık teşkil edeceği, Yönerge'nin geçici maddesinin 5. fıkrasında, "Bu Yönerge yayımlandığı tarihten önce, herhangi bir mühendislik alanında yeterliliğe (lisans diplomasına) sahip olmaksızın ilgili eğitim seminerlerine katılım sağlayarak IBC Kod veya IGC Kod veya MARPOL 73/78 kapsamındaki yüklere ilişkin deniz gözetim yetkilisi olarak yetkilendirilenlerin yetkisi, lisans diploması aranmaksızın gerekli eğitimleri almaları halinde yenilenir. Ancak, eğitim almadan tehlikeli yük deniz gözetim yetkilisi listesinde yer alanlar gerekli şartları sağlamadan bu kapsamdaki eğitime katılamazlar ve mevcut yetkileri iptal edilir." hükmü bulunsa da, davalı Bakanlığın ... tarih ve E... sayılı yazısına istinaden bir kısım işletmelerin yetkisi dolan personeline eğitimlerini yeniletmeyerek yeni düzenlemeyi beklediği, dava konusu Yönerge'nin dayanaklarından olan Deniz Ticareti Gözetim Hizmetleri Yönetmeliği'nin geçici 1. maddesinde, "Bu Yönetmeliğin yayımı tarihinden önce düzenlenen deniz gözetim işletme yetki belgeleri ve tehlikeli madde gözetim hizmeti uygunluk belgeleri, belge üzerinde belirtilen süre sonuna kadar geçerlidir." düzenlemesinin yer aldığı, bu nedenle de mevcut personelin kazanılmış haklarının korunmasının gerektiği ileri sürülmektedir. DAVALININ_SAVUNMASI:Dava konusu Yönerge ile düzenlenen alanın, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 477. maddesi kapsamında Bakanlığın görevleri arasında olduğu, dava konusu Yönerge ile tehlikeli yük deniz gözetim yetkililerinin alması gereken eğitimlerin önceki Yönergeye nazaran çok büyük oranda hem sayı hem de eğitim gün sayısı olarak azaltıldığı, gözetim şirketlerinin akredite olma şartının kaldırıldığı, zira akredite olmanın tehlikeli yüke ilişkin gözetim hizmetlerinin gerekliliklerini karşılamadığı, tehlikeli yüklerin tanımının, Tehlikeli Maddelerin Deniz Yoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik'te yer aldığı, teknik içeriği yüksek olan tehlikeli yüklere ve işlere ilişkin eğitimlerin içeriğinin Bakanlık Ulaştırma Hizmetleri Genel Müdürlüğünce ayrı ayrı belirlendiği, MARPOL 73/78, IBC Kod, IGC Koda tabi ürünlerin tehlikelilik oranlarının çok yüksek olduğu, deniz gözetim yetkililerinde ayrıca lisans şartı aranmasının işin daha profesyonelce ve emniyetli şekilde icra edilmesi için gereklilik arz ettiği, yetki alan ya da yetki alacak olan gözetim firmalarında görev yapan lise ve daha alt eğitimi haiz, ancak gerekli mühendislik eğitimini almamış kişilerin mağdur olmaması amacıyla, bu kişilerin belirli bir tarihe (01/07/2020) kadar eğitim almalarının önü açılarak, mevcut işlerinde çalışmaya devam etmelerini sağlamak amacıyla Tehlikeli Yüklere İlişkin Deniz Ticareti Gözetim Hizmeti Yönergesinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönergenin 28/02/2020 tarih ve 15234 sayılı Bakan Olur'u ile yayımlandığı, dava konusu Yönerge'nin 23. maddesinin, "Bu Yönergenin üçüncü bölüm hükümleri 1/7/2020 tarihinde, diğer hükümleri ise 1/3/2020 tarihinde yürürlüğe girer." şeklinde değiştirilerek lise ve daha alt eğitimi haiz ancak gerekli mühendislik eğitimini almamış kişilere 6 aylık ek süre tanınıp mağduriyetin giderildiği, nitekim 01/04/2020-18/06/2020 tarihleri arasında lise mezunu personelin de bulunduğu IGC Kodda 198, IBC kodda 223, MARPOL 73/78'de 374 kişiye eğitim düzenlendiği, bu nedenle davacının talebinin konusuz kaldığı, davacının belirttiği kontrol, nezaret, izleme, ölçüm ve belgelendirme konularının Deniz Ticareti Gözetim Hizmetleri Yönetmeliği'nin 7. maddesi kapsamında değerlendirildiği, bu konularda gözetim yapacak personelin Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü mevzuatı kapsamında eğitim almalarının gerekmediği, alakasız mühendislik dallarından personel istihdam edilmesinin söz konusu olmadığı, davacı Dernek üyelerinin başka bir kurumdan, tehlikeli yüklere ilişkin gerekli teknik bilgileri içermeyen ve zaten idarenin talep etmediği, genel içerikli bir akreditasyon almakla tehlikeli yük gözetimine ilişkin gereklilikleri sağlayamayacakları savunulmaktadır. DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ: ... DÜŞÜNCESİ : Dava konusu Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının 26/12/2019 tarih ve 97317 sayılı Bakan Olur'u ile yayımlanan Tehlikeli Yüklere İlişkin Deniz Ticareti Gözetim Hizmeti Yönergesi'nin 12. maddesinin 3. fıkrasının iptali, 23. maddenin iptali istemi yönünden ise davanın reddi gerektiği düşünülmektedir. DANIŞTAY SAVCISI: ... DÜŞÜNCESİ : Dava, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından 26/12/2019 tarih ve 97317 sayılı Bakan olur'u ile yayımlanan Tehlikeli Yüklere İlişkin Deniz Ticareti Gözetim Hizmeti Yönergesi'nin 12. maddesinin 3. fıkrasının ve 23. maddesinin iptali istemiyle açılmıştır. Deniz Ticareti Gözetim Hizmetleri Yönetmeliği, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 480 inci maddesinin birinci fıkrasının (c) ve (d) bentleri ile 481 inci maddesinin birinci fıkrasının (j) bendi ve 655 sayılı Ulaştırma ve Altyapı Alanına İlişkin Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 28 inci maddesine dayanılarak hazırlanmış olup, deniz ticaretinin gerektirdiği her türlü gözetim faaliyetini gerçekleştiren tüzel kişileri ve bunların faaliyetleri ile faaliyet alanları kapsamı olarak belirlenmiş, Yönetmeliğin 4. maddesinde; Deniz Gözetim Hizmeti; taraflar arasında anlaşmaya konu olan deniz ticareti çerçevesinde ticari ve teknik uzmanlık gerektiren; bağımsız işletmeler marifetiyle denizde, gemide, yükte, yük taşıma birimlerinde, kıyı tesisinde veya bunlar arasındaki ilişkilerde yük ilgilisinin talebi ile yerine getirilen kontrol, nezaret, izleme, ölçüm ve belgelendirme hizmetleri, olarak tanımlanmış, 6. maddesinde; tehlikeli yük deniz gözetim yetkilisinin; bu Yönetmelik kapsamında tehlikeli yüklerle ilgili tehlikeli yük deniz gözetim yetki belgesine sahip işletmelerde tehlikeli yüklerle ilgili gözetim hizmetinde bulunacak kişilerin TMKTDGM'den yetki belgesi almalarının zorunlu olduğu, tehlikeli yük deniz gözetim yetkilisinin eğitimleri, belgelendirilmeleri, görev ve sorumlulukları ile çalışma usul ve esaslarının TMKTDGM tarafından belirleneceği, kurala bağlanmış, 7. maddesinde; (1) deniz gözetim hizmet alanları belirtilmiş, a) bendinde; gemiye dair gözetim hizmetleri; (...), b) yükleme ve boşaltma işlemlerine dair gözetim hizmetleri;(...), (2) tehlikeli yüklere ilişkin gözetim hizmeti veren işletmeler ve yük ilgililerinin, görev, yetki ve sorumlulukları ile bu işletmelerin gözetim hizmet alanlarının TMKTDGM tarafından belirleneceği, kuralı, 8. maddesinin 1. fıkrasında; işletmelerin faaliyetlerini yürütürken; a) bu Yönetmelik kapsamında alınması gerekli yetki belgelerini almak ve geçerli durumda bulundurmak, b) ilgili mevzuat ve uluslararası denizcilik kuralları ile Bakanlık tarafından verilen yazılı talimatlara uymak, c) Bakanlık tarafından istenecek bilgi ve belgeleri belirtilen zamanda sunmak, ç) yetki belgesi düzenlenmesine esas bilgi ve belgeler ile adres, irtibat bilgileri değişikliklerini otuz iş günü içerisinde Bakanlığa bildirmek, d) istihdam edilen personelden tehlikeli yük gözetimi yapacakların, TMKTDGM tarafından belirlenen eğitim seminerlerine katılımını sağlamak ve bu seminerlere katılanların kayıtlarını tutmak, e) istihdam ettikleri personelin her türlü eğitim ve donanıma sahip olmasını sağlamak zorunda oldukları, kuralı getirilmiş, "İdari yaptırımlar" başlıklı 11. maddesinin 3. fıkrasında da; TMKTDGM tarafından yapılan denetimlerde tehlikeli yük deniz gözetim yetki belgesi gerekliliklerini idame ettirmediği tespit edilen işletmeye, eksikliklerini gidermek üzere üç ay süre verileceği, bu süre sonunda eksikliklerini yerine getirmeyen işletmelerin bu belgelerinin askıya alınacağı ve belgeleri askıya alınan işletmelerin tehlikeli yük gözetimi faaliyetinde bulunamayacakları, kuralına yer verilmiştir. Denizyoluyla Taşınan Tehlikeli Yüklere İlişkin Uluslararası Kod Kapsamında Eğitim ve Yetkilendirme Yönetmeliği ile Tehlikeli yük: IMDG Kod kapsamında bulunan yükleri, ifade edeceği belirtilmiş, IMDG Kod ise: denizyoluyla taşınan tehlikeli yüklere ilişkin uluslararası kod, olarak tanımlanmış, deniz yoluyla taşınan tehlikeli yüklerle ilgili faaliyetlerde bulunulan liman ve kara tesislerinde görev alan kişilere verilecek eğitimleri, bu eğitimleri verecek olan kurum ve kuruluşların yetkilendirilmesi ve eğitimin içeriği, kapsamı olarak düzenlenmiştir. Anılan Yönetmelik dayanak alınarak dava konusu Tehlikeli Yüklere İlişkin Deniz Ticareti Gözetim Hizmeti Yönergesi yayımlanmıştır. Yönergenin, deniz ticareti çerçevesinde tehlikeli yükler veya yükleme güvenliği bakımından tehlike arz eden yüklerle ilgili gözetim hizmeti veren tüzel kişileri ve gözetim hizmet alanlarını, tehlikeli yük deniz gözetim yetkililerini kapsayacağı belirlenmiş, 12. maddesinin 3. fıkrasında: IBC Kod, IGC Kod ve MARPOL 73/78 kapsamındaki tehlikeli yüklere ilişkin gözetim hizmeti verecek tehlikeli yük deniz gözetim yetkililerinin herhangi bir mühendislik alanında yeterliliğe (lisans diplomasına) sahip olması ve ilgili eğitim seminerlerine katılım sağlamış olmaları gerekeceği, 23. maddesinde de; bu Yönergenin üçüncü bölüm hükümlerinin 1/5/2020 tarihinde, diğer hükümlerinin ise 1/3/2020 tarihinde yürürlüğe gireceği kuralına yer verilmiştir. Yönerge, mevcut yetki belgelerinin durumunu bir geçici madde ile düzenlemiş, Geçici maddesinin 5. fıkrasında; bu Yönergenin yayımlandığı tarihten önce, herhangi bir mühendislik alanında yeterliliğe (lisans diplomasına) sahip olmaksızın ilgili eğitim seminerlerine katılım sağlayarak IBC Kod veya IGC Kod veya MARPOL 73/78 kapsamındaki yüklere ilişkin deniz gözetim yetkilisi olarak yetkilendirilenlerin yetkisinin, lisans diploması aranmaksızın gerekli eğitimleri almaları halinde yenileneceği, ancak eğitim almadan tehlikeli yük deniz gözetim yetkilisi listesinde yer alanların gerekli şartları sağlamadan bu kapsamdaki eğitime katılamayacakları ve mevcut yetkilerinin iptal edileceği, kuralı yer almıştır. Bu halde, 1/3/2020 tarihinden önce mühendislik alanında lisans diploması olmayanların gerekli eğitimleri tamamlaması halinde deniz gözetim yetki belgelerinin yenileneceği, ancak eğitim almadan tehlikeli yük deniz gözetim yetkilisi listesinde yer alanların gerekli şartları sağlamadan bu kapsamdaki eğitime katılamayacakları ve mevcut yetkilerinin iptal edileceği anlaşılmaktadır. 28/02/2020 tarihli ve 15324 sayılı Bakan Olur'u ile imzalanmış olan Tehlikeli Yüklere İlişkin Deniz Ticareti Gözetim Hizmeti Yönergesinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönerge'nin 4. maddesi ile Geçici maddenin 5. fıkrası yeniden düzenlenmiş ve "Bu Yönergenin yayımlandığı tarihten önce bir veya birden fazla işletmede toplamda en az 1(bir) yıl deniz gözetim hizmeti vermiş olduğunu işletmelerin sigortalı hizmet listesi ile ispatlamak kaydıyla, 1/7/2020 tarihinden önce IBC Kod veya IGC Kod veya MARPOL 73/78 kapsamındaki eğitim seminerlerine katılım sağlayarak başarılı olanlardan Bu Yönergenin 12. maddesinin 3. fıkrasında belirtilen herhangi bir mühendislik alanında yeterliliğe (lisans mezuniyetine) sahip olma şartı aranmayacağı, bu kapsamda eğitim alanların yenileme eğitimine de katılabilecekleri" kuralı getirilmiştir. Mevcut belge sahipleri için yeni düzenleme ile 28/2/2020 tarihi öncesinde toplam bir yıl sigortalı deniz gözetim hizmeti verilmesi ve 1/7/2020 tarihi öncesinde IBC Kod veya IGC Kod veya MARPOL 73/78 kapsamındaki eğitim seminerlerine katılarak başarılı olmaları bu Yönerge kapsamında yenileme eğitimine katılım için yeterli bulunmuştur. Bu durumda, davacı tarafından ileri sürülen mevcut deniz gözetim hizmeti yürütenler için yapılan eğitim çalışmalarının dikkate alınmadığı ve gerekli eğitimleri alan personelin tecrübe sahibi olmalarına rağmen görevlerini yapamayacakları, yine Bakanlığın ilgili Genel Müdürlüğünün gönderdiği 27/12/2017 tarihli yazıya istinaden eğitim sürecinde aksamalar olduğu, işverenlerin işten çıkarmalar nedeniyle yüklü tazminatlar ödemek zorunda kalacakları, işi sağlıklı yürütecek kişiler yerine mühendis tanımlamasının hizmetin gerçekleştirilmesinde tecrübenin dikkate alınmaması sonucunu doğuracağı iddiaları göz önüne alındığında, yeni düzenlemenin bu iddiaların dikkate alınması suretiyle yapıldığı, lisans mezuniyeti ve mühendislik alanında yeterlilik koşulunun ortadan kaldırıldığı, öncesi eğitimlerin alınma tarihinin 1/7/2020 olarak düzenlendiği ve sigortalı hizmet listesi ile belgelenmek kaydıyla toplam 1 yıl süreyle çalışılmış olması halinde yeni eğitime alınmalarının sağlandığı görüldüğünden, Yönergenin 12. maddesinin 3. fıkrasına yönelik iptal istemi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekmektedir. Yönergenin 23. maddesinin de, madde içeriğinde yer alan tarihlerin personelin eğitimlerinin tamamlanması açısından kısa bir süre olduğu ileri sürülerek iptali istenilmiş ise de; yukarıda yer verilen değişiklik ile "üçüncü bölüm hükümlerinin 1/7/2020 tarihinde, diğer hükümlerinin 1/3/2020 tarihinde" yürürlüğe gireceği belirlenmiş olup, Yönergenin yürürlüğe girdiği tarihte eksik olan eğitim sürecinin tamamlanması için 3 aylık bir süre bulunmakta iken, düzenlemede yapılan değişiklik ile eksik olan eğitimin tamamlanması için 1/7/2020 tarihine kadar bir süre tanınmış, yenileme eğitimi öncesi eğitimi tamamlama süresi altı aya çıkarılmış bulunmaktadır. Bu durumda, davacı tarafından Yönergenin belirtilen maddesinin iptali için ileri sürülen iddialar yeniden yapılan düzenleme ile ortadan kaldırıldığından bu madde hakkında da karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekmektedir. Açıklanan nedenlerle, dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği, düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 24/10/2024 tarihinde, davacı ... Gözetim Firmaları Derneğini temsilen gelen olmadığı, davalı Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığını temsilen vekili Huk. Müş. Av. ...'in geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Hazır bulunan davalı idare vekiline usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra davalı idare vekiline son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE : MADDİ OLAY : Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Makamının 13/07/2017 tarihli ve 57300 sayılı Oluru ile yürürlüğe konulan Tehlikeli Yüklerle İlgili Gözetim Hizmeti Faaliyetinde Bulunacak Gözetim Şirketlerinin Yetkilendirilmesi Hakkında Yönerge'de, tehlikeli madde gözetim hizmeti uygunluk belgesi sahibi olan gözetim şirketlerinde görev yapacak deniz gözetim yetkilileri yönünden herhangi bir mezuniyet koşulu öngörülmemiş, yalnızca Yönergede öngörülen zorunlu eğitimleri almaları (m.8/3, 15/1,4) gözetim faaliyetlerini yerine getirmeleri bakımından yeterli görülmüştür. Bilahare anılan Yönerge, 26/12/2019 tarih ve 97317 sayılı Bakan Olur'u ile yayımlanan dava konusu Tehlikeli Yüklere İlişkin Deniz Ticareti Gözetim Hizmeti Yönergesi'nin 22. maddesi ile yürürlükten kaldırılmış ve Yönergenin 12. maddesinin 3. fıkrası ile IBC Kod, IGC Kod ve MARPOL 73/78 kapsamındaki tehlikeli yüklere ilişkin gözetim hizmeti verecek tehlikeli yük deniz gözetim yetkilileri yönünden, Yönergede öngörülen eğitim seminerlerine katılmanın yanı sıra herhangi bir mühendislik alanında yeterliliğe (lisans diplomasına) sahip olma koşulu da aranmış; 23. maddesi ile de Yönergenin üçüncü bölüm hükümlerinin 1/5/2020 tarihinde, diğer hükümlerinin ise 1/3/2020 tarihinde yürürlüğe gireceği kurala bağlanmıştır. Bunun üzerine davacı tarafından bakılan dava açılmıştır. Her ne kadar Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının 28/02/2020 tarih ve 15324 sayılı Bakan Olur'u ile yayımlanan Tehlikeli Yüklere İlişkin Deniz Ticareti Gözetim Hizmeti Yönergesinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönerge ile ana Yönerge'nin belirli maddelerinde değişlikler yapılmış ise de, ana Yönerge'nin dava konusu edilen 12. maddesinin 3. fıkrasında dava açıldıktan sonra herhangi bir değişiklik yapılmadığı, yalnızca bu maddede düzenlenen mühendislik lisans diploması şartına istisna olarak getirilen geçiş hükmü niteliğindeki geçici maddenin 5. fıkrasında değişiklik yapıldığı, yine ana Yönerge'nin "İkinci Bölümü"nde yer alan dava konusu "Yürürlük" başlıklı 23. maddesinde bir değişiklik yapılmış olmakla birlikte, söz konusu değişikliğin davacının hukuka aykırılık iddialarını yönelttiği mühendislik diploması şartını düzenleyen 12. maddenin 3. fıkrasının yürürlük tarihine yönelik olmadığı, anılan maddenin maddede yapılan değişikliğin yalnızca "Üçüncü Bölüm"de yer alan hükümlerin yürürlüğe gireceği tarihe ilişkin olduğu anlaşıldığından, davacının iddialarının ortadan kalkmadığı ve davanın konusuz kalmadığı görüldüğünden işin esasına geçilmiştir. ESAS YÖNÜNDEN: İlgili Mevzuat: 10/07/2018 tarih ve 30474 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin, dava konusu Yönerge'nin çıkartıldığı tarihte yürürlükte olan haliyle; "Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı" başlıklı On Altıncı Bölümü'nde yer alan, Tehlikeli Mal ve Kombine Taşımacılık Düzenleme Genel Müdürlüğünün görev ve yetkilerinin sayıldığı 480. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde, "Tehlikeli mal taşımacılığı alanında hizmet üretenler ile hizmetten yararlananların hak, yükümlülük ve sorumluluklarını belirlemek" hükmüne; (d) bendinde ise, "Tehlikeli mal taşımacılığı alanında faaliyette bulunanlar ile şoförler, makinistler, hava ve deniz araçlarının ilgili personeli başta olmak üzere bu işlerde çalışanların mesleki yeterlilik şartlarını belirlemek, bununla ilgili eğitim vermek veya verdirmek, sınav yapmak veya yaptırmak ve bunları yetkilendirmek ve denetlemek" kuralına; Deniz Ticareti Genel Müdürlüğünün görev ve yetkilerinin sayıldığı 481. maddesinin 1. fıkrasının (j) bendinde; "Deniz ticaretinin gerektirdiği her türlü gözetim hizmetlerine ilişkin usul ve esasları belirlemek, bu hizmeti yapacakları yetkilendirmek ve denetlemek" düzenlemesine yer verilmiştir. Dava konusu Yönerge'nin dayanaklarından birini teşkil eden Deniz Ticareti Gözetim Hizmetleri Yönetmeliği'nin "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Yönetmeliğin amacı; deniz ticaretinin gerektirdiği her türlü gözetim hizmetlerinin yürütülmesine ve gözetim hizmeti sunacak tüzel kişilerin yetkilendirilmesi ile denetlenmesine ilişkin usul ve esasları belirlemektir. hükmü; "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasında, "...ç) Deniz gözetim işletme yetki belgesi: İdare tarafından, bu Yönetmelikle belirlenen koşulları sağlayan işletmeler adına düzenlenen yetki belgesini, ... ı) Tehlikeli yük deniz gözetim yetkilisi: Bu Yönetmelik kapsamındaki tehlikeli yüklere ilişkin gözetim hizmetlerini yerine getirmek üzere Tehlikeli Mal ve Kombine Taşımacılık Düzenleme Genel Müdürlüğü tarafından yetkilendirilmiş gerçek kişileri i) Tehlikeli yük deniz gözetim yetki belgesi: Tehlikeli yüklerle ilgili gözetim faaliyetinde bulunacak olan işletmelere Tehlikeli Mal ve Kombine Taşımacılık Düzenleme Genel Müdürlüğü tarafından düzenlenen yetki belgesini, j) TMKTDGM: Tehlikeli Mal ve Kombine Taşımacılık Düzenleme Genel Müdürlüğünü ... ifade eder." hükmü; "Yetki belgesi" başlıklı 5. maddesinde, "(1) Bu Yönetmelik kapsamında deniz gözetim hizmeti verecek işletmeler İdareden deniz gözetim işletme yetki belgesi almak zorundadır. ... (5) Tehlikeli yük deniz gözetim yetki belgesi düzenlenmesi, bu belgeyi düzenlemek amacıyla yapılan denetimlerin şartları, denetim ücreti ve tehlikeli yük gözetim hizmeti verecek işletmelerde aranacak şartlar TMKTDGM tarafından belirlenir." hükmü; "Tehlikeli yük deniz gözetim yetkilisi" başlıklı 6. maddesinde, "(1) Bu Yönetmelik kapsamında tehlikeli yüklerle ilgili tehlikeli yük deniz gözetim yetki belgesine sahip işletmelerde tehlikeli yüklerle ilgili gözetim hizmetinde bulunacak kişilerin TMKTDGM’den yetki almaları zorunludur. (2) Tehlikeli yük deniz gözetim yetkilisinin eğitimleri, belgelendirilmeleri, görev ve sorumlulukları ile çalışma usul ve esasları TMKTDGM tarafından belirlenir." hükmü; "Gözetim hizmeti" başlıklı 14. maddesinde ise, "(1) Bu Yönetmelik kapsamında deniz gözetim hizmeti almak isteyen tarafların, Bakanlığın yetkilendirdiği işletmelerden hizmet alması zorunludur. (2) Bu Yönetmelik kapsamında deniz gözetim işletme yetki belgesi alacak işletmelerin, tehlikeli yüklerle ilgili gözetim faaliyetlerinde bulunmak istemeleri halinde, ayrıca TMKTDGM tarafından belirlenen ücret karşılığında tehlikeli yük deniz gözetim yetki belgesi almaları zorunludur." hükmü yer almaktadır. Dava konusu Yönerge'nin çıkartıldığı tarihte yürürlükte olan ve 03/03/2015 tarih ve 29284 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tehlikeli Maddelerin Deniz Yoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik'in "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasında, "(1) Bu Yönetmelikte geçen; ... ş) Tehlikeli yük (tehlikeli madde): Denizlerin Gemiler Tarafından Kirletilmesinin Önlenmesine Ait Uluslararası Sözleşme (MARPOL 73/78) Ek-I kapsamına giren petrol ve petrol ürünleri, Deniz yoluyla Taşınan Tehlikeli Yüklere İlişkin Uluslararası Kod (IMDG Kod) içinde listelenmiş paketli maddeler, Uluslararası Denizcilik Katı Dökme Yükler Kodu (IMSBC Kod) Ek-1’de verilen UN Numarasına sahip dökme maddeler, Dökme Halde Tehlikeli Kimyasalları Taşıyan Gemilerin İnşa ve Teçhizatı Hakkında Uluslararası Kod (IBC Kod) Bölüm 17’de verilen maddeler ile Dökme Halde Sıvılaşmış Gaz Taşıyan Gemilerin İnşa ve Teçhizatı Hakkında Uluslararası Kod (IGC Kod) Bölüm 19’da verilen maddeler ile henüz bu listelere girmemiş ancak fiziksel, kimyasal özellikleri veya taşınma şekli sebebi ile taşıma sırasında can, mal ve çevreye veya diğer maddelere zarar verebilme potansiyeli taşıyan maddeleri, bu maddelerin taşındığı ve gerektiği şekilde temizlenmemiş ambalajları ve yük taşıma birimlerini, ... ifade eder." kuralı düzenlenmiştir. Dava konusu, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının 26/12/2019 tarih ve 97317 sayılı Bakan Olur'u ile yayımlanan Tehlikeli Yüklere İlişkin Deniz Ticareti Gözetim Hizmeti Yönergesi'nin "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Yönergenin amacı, tehlikeli yükler veya yükleme güvenliği bakımından tehlike arz eden yüklerle ilgili deniz gözetim hizmeti verecek işletmelerin yetkilendirilmeleri ile bu işletmelerde görev alacak tehlikeli yük deniz gözetim yetkililerinin alması zorunlu eğitimlere ilişkin usul ve esasları belirlemektir." hükmüne; "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasında, "(1) Aksi belirtilmedikçe bu Yönergede yer alan; ... b) Deniz gözetim hizmeti: Taraflar arasında anlaşmaya konu olan, deniz ticareti çerçevesinde ticari ve teknik uzmanlık gerektiren, bağımsız işletmeler marifetiyle denizde, gemide, yükte, kıyı tesisinde veya bunlar arasındaki ilişkilerde yük ilgilisinin talebi ile yerine getirilen kontrol, nezaret, izleme, ölçüm ve belgelendirme hizmetlerini, ... ç) IBC Kod: Tehlikeli Kimyasalları Dökme Halde Taşıyan Gemilerin İnşa ve Teçhizatı Hakkında Uluslararası Kod’u, d) IGC Kod: Sıvılaştırılmış Gazları Dökme Halde Taşıyan Gemilerin İnşa ve Teçhizatı Hakkında Uluslararası Kod’u, e) IMDG Kod: Uluslararası Denizcilik Tehlikeli Yükler Kodu’nu, f) IMSBC Kod: Uluslararası Denizcilik Katı Dökme Yükler Kodu’nu ... h) MARPOL 73/78: Denizlerin Gemiler Tarafından Kirletilmesinin Önlenmesine Ait Uluslararası Sözleşmeyi, ı) Tehlikeli yük: 3/3/2015 tarihli ve 29284 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Tehlikeli Maddelerin Denizyoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelikte tanımlanan tehlikeli yükleri, i) Tehlikeli Yük Deniz Gözetim Yetki Belgesi (TYDGYB): İdare tarafından, bu Yönerge ile belirlenen koşulları sağlayan işletmelere düzenlenen belgeyi, j) Tehlikeli yük deniz gözetim yetkilisi: Bu Yönerge kapsamındaki gözetim hizmetlerini yerine getirmek üzere İdare tarafından yetkilendirilmiş gerçek kişileri, ... l) Yükleme güvenliği: Gemi ambarına veya gemi güvertesine yüklenen yükün veya yük taşıma biriminin emniyetli bağlanması ve istiflenmesi ile yük taşıma biriminin içine yüklenecek yüklerin emniyetli bağlanması ve istiflenmesini, ... ifade eder." hükmüne; Yönetmeliğin İkinci Bölümünde yer alan "Tehlikeli yük deniz gözetim yetkilisi" başlıklı 12. maddesinin 3. fıkrasında, "IBC Kod, IGC Kod ve MARPOL 73/78 kapsamındaki tehlikeli yüklere ilişkin gözetim hizmeti verecek tehlikeli yük deniz gözetim yetkililerinin herhangi bir mühendislik alanında yeterliliğe (lisans diplomasına) sahip olması ve ilgili eğitim seminerlerine katılım sağlamış olmaları gerekir." hükmüne; "İşletmenin sorumlulukları" başlıklı 15. maddesinde, "... (2) Bu Yönerge kapsamında ifa edeceği gözetim faaliyetlerinde, İdare tarafından verilmiş yetki belgesine sahip tehlikeli yük deniz gözetim yetkilisi çalıştırır. (3) İşletmesinde görev yapan tehlikeli yük deniz gözetim yetkilileri için gözetim hizmet alanı kapsamında zorunlu olan yenileme eğitimlerini aldırır. " hükmüne; "Yürürlük" başlıklı 23. maddesinde, "Bu Yönergenin üçüncü bölüm hükümleri 1/5/2020 tarihinde, diğer hükümleri ise 1/3/2020 tarihinde yürürlüğe girer." hükmüne; "Mevcut yetki belgeleri" başlıklı geçici maddesinin 5. fıkrasında ise, "Bu Yönerge yayımlandığı tarihten önce, herhangi bir mühendislik alanında yeterliliğe (lisans diplomasına) sahip olmaksızın ilgili eğitim seminerlerine katılım sağlayarak IBC Kod veya IGC Kod veya MARPOL 73/78 kapsamındaki yüklere ilişkin deniz gözetim yetkilisi olarak yetkilendirilenlerin yetkisi, lisans diploması aranmaksızın gerekli eğitimleri almaları halinde yenilenir. Ancak, eğitim almadan tehlikeli yük deniz gözetim yetkilisi listesinde yer alanlar gerekli şartları sağlamadan bu kapsamdaki eğitime katılamazlar ve mevcut yetkileri iptal edilir." hükmüne yer verilmiştir. Öte yandan, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının 28/02/2020 tarih ve 15324 sayılı Bakan Olur'u ile yayımlanan Tehlikeli Yüklere İlişkin Deniz Ticareti Gözetim Hizmeti Yönergesinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönerge’nin 4. maddesiyle dava konusu Yönerge'nin "Mevcut yetki belgeleri" başlıklı geçici maddesinin 5. fıkrası, "Bu Yönergenin yayımlandığı tarihten önce bir veya birden fazla işletmede toplamda en az 1 (bir) yıl deniz gözetim hizmeti vermiş olduğunu işletmelerin sigortalı hizmet listesi ile ispatlamak kaydıyla, 1/7/2020 tarihinden önce IBC Kod veya IGC Kod veya MARPOL 73/78 kapsamındaki eğitim seminerlerine katılım sağlayarak başarılı olanlardan bu Yönergenin 12 nci maddesinin üçüncü fıkrasında belirtilen herhangi bir mühendislik alanında yeterliliğe (lisans mezuniyetine) sahip olma şartı aranmaz. Bu kapsamda eğitim alanlar, yenileme eğitimine de katılabilirler." şeklinde; 5. maddesiyle dava konusu Yönerge'nin "Yürürlük" başlıklı 23. maddesi, "Bu Yönergenin üçüncü bölüm hükümleri 1/7/2020 tarihinde, diğer hükümleri 1/3/2020 tarihinde yürürlüğe girer." şeklinde değiştirilmiştir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 1) Dava konusu Yönergenin yetki yönünden incelenmesi: Anayasa'nın 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelikler çıkarabileceği hükmüne yer verilmiştir. Buna göre, idari teşkilat yapısı içinde yer alan Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşları, görev alanlarına ilişkin olarak ve yönetmelik, yönerge, tebliğ, genelge ve talimat gibi çeşitli adlar altında düzenleme yapabilmektedirler. Bu düzenlemeler arasında uyulması gereken "normlar hiyerarşisi" kuramına göre, hukuk düzeni, farklı kademede yer alan Anayasa, kanun, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normu içermekte ve her norm geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan almaktadır. Bu itibarla, kanundan sonra gelen yönetmelik, genelge, tebliğ, talimat gibi düzenlemelerin ancak kanunda verilmiş olan hakkın kullanılmasının açıklanması ile ilgili olacağı, bu metinlerde kanun ile verilmiş olan hakkı genişletici veya daraltıcı mahiyette ve bu normları aşar nitelikte hükümlere yer verilemeyeceği hukukun genel ilkelerindendir. Yukarıda aktarılan mevzuatın incelenmesinden; davalı Bakanlığın, tehlikeli mal taşımacılığı alanında hizmet üretenlerin hak, yükümlülük ve sorumluluklarını belirlemek; tehlikeli mal taşımacılığı alanında faaliyette bulunanlar ile bu işlerde çalışanların mesleki yeterlilik şartlarını belirlemek, bununla ilgili eğitim vermek veya verdirmek, sınav yapmak veya yaptırmak ve bunları yetkilendirmek ve denetlemek; deniz ticaretinin gerektirdiği her türlü gözetim hizmetlerine ilişkin usul ve esasları belirlemek, bu hizmeti yapacakları yetkilendirmek ve denetlemek konularında yetkili olduğu; anılan yetkiye dayanılarak çıkarılan Deniz Ticareti Gözetim Hizmetleri Yönetmeliği uyarınca deniz ticaretinin gerektirdiği her türlü gözetim hizmetini yürütecek gözetim şirketlerinin "deniz gözetim işletme yetki belgesi" almaları ve deniz gözetim faaliyetini bilfiil yerine getirmek üzere "deniz gözetim yetkilisi" istihdam etmeleri gerektiği, ancak bu şirketlerin tehlikeli yükler veya yükleme güvenliği bakımından tehlike arz eden yükler ile ilgili gözetim faaliyetinde bulunmak istemeleri halinde "deniz gözetim işletme yetki belgesi"ne ek olarak ayrıca, bahse konu Yönetmelikle verilen yetkiye istinaden dava konusu Yönerge'de düzenlenen "tehlikeli yük deniz gözetim yetki belgesi" almakla yükümlü oldukları, yine Yönerge uyarınca söz konusu şirketlerin tehlikeli yük deniz gözetim faaliyetlerini ancak "tehlikeli yük deniz gözetim yetkilisi" aracılığıyla yürütebilecekleri, bu kişilerin mesleki yetkinlikleri, eğitimleri ve yetkilendirilmelerine ilişkin esaslar ile hangi tarihten itibaren bu esaslara tâbi olacaklarına ilişkin kuralların da Yönerge'nin dava konusu kurallarıyla düzenlendiği görülmektedir. Bu haliyle, dava konusu düzenlemede yetki yönünden hukuka aykırılık bulunmadığı açıktır. 2) Dava konusu Yönergenin 12. maddesinin 3. fıkrasının incelenmesi: Yönerge'nin dava konusu 12. maddesinin 3. fıkrası ile IBC Kod (Dökme Halde Tehlikeli Kimyasalları Taşıyan Gemilerin İnşa ve Teçhizatı Hakkında Uluslararası Kod Bölüm 17’de yer alan tehlikeli kimyasallar ve zararlı sıvı maddeler), IGC Kod (Dökme Halde Sıvılaşmış Gaz Taşıyan Gemilerin İnşa ve Teçhizatı Hakkında Uluslararası Kod Bölüm 19’da yer alan maddeler) ve MARPOL 73/78 (Denizlerin Gemiler Tarafından Kirletilmesinin Önlenmesine Ait Uluslararası Sözleşme Ek-I kapsamına giren petrol ve petrol ürünleri) kapsamındaki yüklere ilişkin gözetim hizmeti verecek gözetim şirketlerinde istihdamı zorunlu bulunan "tehlikeli yük deniz gözetim yetkilileri" için Yönergede belirtilen eğitim seminerlerini başarıyla tamamlamalarının yanı sıra herhangi bir mühendislik alanında yeterliliğe (lisans diplomasına) sahip olma şartı da getirilmiştir. Davacı tarafından, öncelikle, tehlikeli yük deniz gözetim yetkililerinin, tehlikeli yüklere ilişkin deniz gözetim hizmetini sunabilmeleri için teknik ve bilimsel yönden mühendis ve hatta lisans mezunu olmalarına dahi ihtiyaç bulunmadığı, nitekim dava konusu Yönerge öncesinde uygulamanın bu yönde olduğu, öte yandan dava konusu kuralla halihazırda tehlikeli yük deniz gözetim yetkilisi olarak görev yapan ancak mühendislik diploması bulunmayan personelin kazanılmış haklarının korunmadığı, ayrıca ilk defa istihdam edilecek tehlikeli yük deniz gözetim yetkilileri ile kazanılmış hakkı bulunanlar yönünden mezuniyet koşulunun farklılaşması nedeniyle her iki personel arasında eşitlik ilkesinin ihlal edildiği ileri sürülmektedir. Dolayısıyla davacının, fıkranın, tehlikeli yük deniz gözetim yetkililerinin eğitim seminerlerine katılım sağlama zorunluluğuna ilişkin kısmı yönünden herhangi bir hukuka aykırılık iddiası bulunmamaktadır. Bu nedenle, Yönerge'nin 12. maddesinin 3. fıkrasının hukuka uygunluk denetiminin, fıkrada yer alan ve davacı tarafından herhangi bir hukuka aykırılık iddiası öne sürülmeyen "ve ilgili eğitim seminerlerine katılım sağlamış olmaları" ibaresi dışında kalan kısımlar yönünden yapılması gerekmekte olup; anılan kısımlara yönelik hukuka aykırılık iddialarının ise, ilk olarak tehlikeli yük deniz gözetim yetkilisi sıfatıyla faaliyet gösterebilmek için üniversitelerin mühendislik bölümlerinde öğretilen teknik ve bilimsel bilgilerin gerekli olup olmadığı yönünden incelenmesi; ardından da düzenlemenin tesis edildiği tarih itibarıyla halihazırda tehlikeli yük deniz gözetim yetkilisi olarak faaliyet gösteren ancak mühendislik lisans diplomasına sahip olmayanların kazanılmış haklarının ihlal edilip edilmediği hususunun, aynı Yönerge'nin mevcut yetki belgelerinin durumunu düzenleyen geçici maddesinin 5. fıkrası da dikkate alınarak irdelenmesi ve bu alanda ilk defa çalışmak isteyen ancak mühendislik lisans diplomasına sahip olmayanlar açısından eşitlik ilkesinin ihlal edilip edilmediğinin değerlendirilmesi suretiyle açıklığa kavuşturulması gerekmektedir. a) Yönerge'nin 12. maddesinin 3. fıkrasının, "herhangi bir mühendislik alanında yeterliliğe (lisans diplomasına) sahip olma" şartı yönünden incelenmesi: Dava konusu Yönergenin yürürlükten kaldırdığı 13/07/2017 tarih ve 57300 sayılı Bakan Olur'uyla yürürlüğe giren eski Yönerge'de, IBC Kod, IGC Kod ve MARPOL 73/78 kapsamındaki yüklere ilişkin gözetim hizmeti verecek tehlikeli yük deniz gözetim yetkililerinin öğretim düzeyine ilişkin herhangi bir şart aranmadığı, yalnızca anılan Yönerge'de düzenlenmiş olan eğitimlerin alınmasının gerekli ve yeterli kabul edildiği, bir başka ifadeyle, ilgili eğitimlerin başarıyla tamamlanmış olması şartıyla herkesin anılan tehlikeli yüklere ilişkin deniz gözetim yetkilisi olmasının mümkün olduğu anlaşılmaktadır. İdarelerin, teknik niteliği haiz alanları düzenlerken belirlediği yeterliliğe ilişkin şartları, değişen teknolojik imkanlar ve koşullar ile uygulamada ortaya çıkan sorunlar, ilgili alana ilişkin gerek faaliyet gösterenlerin gerekse de hizmetten yararlananların talepleri doğrultusunda ve en nihayetinde kamu yararı gayesiyle değiştirmesi her zaman mümkün ve değişikliğin içeriğine ilişkin idarenin takdir yetkisinin bulunduğu tabii ise de, idareyi bu değişikliği yapmaya yönelten teknik gerekliliklerin ve değişiklikle amaçlanan kamu yararı boyutunun da somut olarak ortaya konulabilir olması gerekmektedir. Bu çerçevede, dava konusu düzenlemeyle getirilen "herhangi bir mühendislik alanında yeterliliğe (lisans diplomasına) sahip olma" şartının; MARPOL 73/78, IBC Kod, IGC Koda tabi ürünlerin deniz gözetiminin, teknik açıdan daha nitelikli ve detaylı bir şekilde ifasına yönelik kamu yararını amaçladığı ve bu amaca ulaşmak için tehlikeli yük deniz gözetim hizmetini sunan yetkililerin standartlarının yükseltilmesi ihtiyacı üzerine yürürlüğe konulduğu anlaşılmaktadır. Buna göre, tehlikelilik oranlarının çok yüksek olduğu uluslararası düzeyde kabul edilen MARPOL 73/78, IBC Kod, IGC Koda tabi ürünlere, yani tehlikeli kimyasallar ve zararlı sıvı maddelere, petrol ve petrol ürünleri ile sıvılaştırılmış gazlara ilişkin deniz ticaretinin gözetim faaliyetlerini bilfiil yerine getiren deniz gözetim yetkililerinde; diğer tehlikeli yükler {IMDG Kod (Deniz yoluyla Taşınan Tehlikeli Yüklere İlişkin Uluslararası Kod içinde listelenmiş paketli maddeler), IMSBC Kod (Uluslararası Denizcilik Katı Dökme Yükler Kodu Ek-1’de verilen UN Numarasına sahip dökme maddeler) kapsamındaki tehlikeli yükler ile henüz bu listelere girmemiş ancak fiziksel, kimyasal özellikleri veya taşınma şekli sebebi ile taşıma sırasında can, mal ve çevreye veya diğer maddelere zarar verebilme potansiyeli taşıyan maddeler} ile Deniz Ticareti Gözetim Hizmetleri Yönetmeliği ve Deniz Ticareti Gözetim Hizmetleri Uygulama Yönergesi kapsamında tehlikeli yük harici her türlü yükün deniz gözetimini yapacak deniz gözetim yetkililerine nazaran daha farklı ve fazla şartlar aranmasının, hem 4922 sayılı Denizde Can ve Mal Koruma Hakkında Kanun hem de 24/06/1990 tarihinde taraf olduğumuz Denizlerin Gemiler Tarafından Kirletilmesinin Önlenmesine Dair Uluslararası Sözleşme (MARPOL 73/78) hükümlerinin gereği olduğu; başka bir ifadeyle, diğer tehlikeli yüklere kıyasen teknik olarak daha nitelikli ve detaylı bir gözetim-denetim gerektiren MARPOL 73/78, IBC Kod, IGC Koda tabi ürünlerin deniz gözetimini yapacak yetkililerde eğitim/mezuniyet yönünden daha fazla kriter aranmasının, ulaşılmak istenen amaç bakımından elverişli, gerekli ve orantılı olduğu anlaşılmaktadır. Her ne kadar mühendislik öğretimine ilişkin olarak dava konusu düzenlemede "herhangi bir" ifadesi kullanılmak suretiyle bir belirsizlik veya ilgisiz de olsa her mühendislik bölümü mezununun tehlikeli yük deniz gözetim yetkilisi olmasına olanak sağlamak suretiyle hizmet gereklerine aykırılık oluşturulduğu düşünülebilirse de; esasen mühendislik eğitiminin, gerek matematiksel hesaplamalar gerekse rasyonel düşünme ve muhakeme yapma noktasında bir yetkinlik kazandırdığı dikkate alındığında, anılan tehlikeli yüklere ilişkin hem ilgili eğitimlerin başarıyla tamamlanması hem de gözetim faaliyetlerinin gereği gibi yerine getirilmesi için tehlikeli yük deniz gözetim yetkililerinde aranan niteliğin tespiti bakımından "herhangi bir mühendislik alanında yeterliliğe (lisans diplomasına) sahip olma" koşulu getirilmesinin, amaca uygun ve yeterli olduğu, davalı idarenin takdir yetkisini hukuka uygun kullandığı sonucuna varılmaktadır. Bu itibarla, Yönerge'nin 12. maddesinin 3. fıkrasında, IBC Kod, IGC Kod ve MARPOL 73/78 kapsamındaki yüklere ilişkin deniz gözetim hizmeti verecek tehlikeli yük deniz gözetim yetkililerinin mühendislik lisans diplomasına sahip olması şartı yönünden üst hukuk normlarına ve hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. b) Yönerge'nin 12. maddesinin 3. fıkrasının, halihazırda tehlikeli yük deniz gözetim yetkilisi olarak faaliyet gösterenlerin kazanılmış hakkını ihlal edip etmediği yönünden incelenmesi: Belirli bir alanda idareye düzenleme yapma yetkisi verildiği durumlarda, dayanak üst hukuk normunda geçiş hükümlerine yer verilmese de, idare tarafından yapılacak düzenlemelerde, hukuk devleti ilkesi göz önünde bulundurularak, ilgililerin kazanılmış haklarının ve haklı beklentilerinin korunması için gerekli düzenlemelerin yapılması gerekmektedir. Kazanılmış hak, yürürlükteki hukuka uygun olarak doğmuş ve böylece kişinin bulunduğu statüye ilişkin olarak tahakkuk etmiş, kendisi yönünden kesinleşmiş, kişisel alacak niteliğine dönüşmüş ve kendine özgü lehte sonuçlar doğurmuş olmakla birlikte, daha sonra mevzuat değişikliği ya da işlemin geri alınması gibi durumların varlığına rağmen hukuk düzenince kural olarak korunması gereken bir haktır. Uyuşmazlıkta, 13/07/2017 tarih ve 57300 sayılı Bakan Olur'u ile yürürlüğe giren mülga Yönerge'de, IBC Kod, IGC Kod ve MARPOL 73/78 kapsamındaki yüklere ilişkin gözetim hizmeti verecek tehlikeli yük deniz gözetim yetkililerinin öğretim düzeyine ilişkin herhangi bir şart aranmayıp yalnızca anılan Yönerge'de düzenlenmiş olan eğitimlerin alınması gerekli ve yeterli kabul edildiğinden, ilgili eğitimleri alıp başarılı olduğu için idare tarafından tehlikeli yük deniz gözetim yetkilisi olarak yetkilendirilenler açısından, yürürlükteki hukuka uygun olarak elde edilen ve böylece kendileri yönünden tahakkuk edip kesinleşen bir niteliği haiz olan "tehlikeli yük deniz gözetim yetkililiği statüsü"nün kazanılmış hak teşkil ettiği, bu nedenle geçiş düzenlemesi ile korunması gerektiği anlaşılmaktadır. Dava konusu düzenlemenin yapıldığı tarih itibarıyla halihazırda tehlikeli yük deniz gözetim yetkilisi olarak faaliyet gösteren ancak mühendislik lisans diplomasına sahip olmayanlara ilişkin geçiş hükmü niteliğinde olan dava konusu Yönerge'nin geçici maddesinin 5. fıkrasının ilk halinde, mühendislik lisans diploması olmayanların Yönerge'nin yayımlandığı 26/12/2019 tarihinden önce gerekli eğitimleri tamamlaması halinde deniz gözetim yetki belgelerinin yenileneceğinin, ancak eğitim almadan tehlikeli yük deniz gözetim yetkilisi listesinde yer alanların gerekli şartları -mühendislik diplomasını- sağlamadan bu kapsamdaki eğitime katılamayacaklarının ve mevcut yetkilerinin iptal edileceğinin düzenlendiği, dolayısıyla bahse konu yetkililerin kazanılmış haklarının -ilgili eğitimleri almaları kaydıyla- ömür boyu korunduğu anlaşılmaktadır. Yine, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının 28/02/2020 tarih ve 15324 sayılı Bakan Olur'u ile yayımlanan Tehlikeli Yüklere İlişkin Deniz Ticareti Gözetim Hizmeti Yönergesinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönerge’nin 4. maddesiyle değiştirilen ana Yönerge'nin geçici maddesinin 5. fıkrasının mevcut halinde, 28/02/2020 tarihi öncesinde sigortalı olarak çalışılan deniz gözetim şirketlerinde toplam 1 yıl deniz gözetim hizmeti verilmesi ve ana Yönergenin üçüncü bölümünün yürürlüğe girdiği 01/07/2020 tarihi öncesinde IBC Kod veya IGC Kod veya MARPOL 73/78 kapsamındaki eğitim seminerlerine katılarak başarılı olunması durumunda, mühendislik lisans diploması şartı aranmayacağı, aynı şekilde yenileme eğitimlerine de katılım sağlanabileceği düzenlenerek, dava konusu düzenlemenin yürürlüğe konulduğu tarih itibarıyla halihazırda tehlikeli yük deniz gözetim yetkilisi olarak faaliyet gösteren ancak mühendislik lisans diplomasına sahip olmayanlara ilişkin kazanılmış hakkın korunmaya devam edildiği, bu değişiklikle kazanılmış hakkı korumaya yönelik olarak getirilen, işin teknik niteliği ve ehemmiyeti gereği bir yıllık tecrübe aranmasına yönelik ek şartın ise ulaşmak istenilen amaç yönünden elverişli, gerekli ve orantılı olduğu görülmektedir. Bu durumda, Yönergenin dava konusu 12. maddesinin 3. fıkrasında kazanılmış haklara yönelik koruyucu bir düzenlemeye yer verilmemekle birlikte aynı Yönergenin geçici maddesinin 5. fıkrasında yer alan düzenlemelerle dava konusu Yönergenin yürürlüğe konulduğu tarih itibarıyla halihazırda tehlikeli yük deniz gözetim yetkilisi olarak faaliyet gösteren ancak mühendislik lisans diplomasına sahip olmayanlara ilişkin kazanılmış hakların -ilgili eğitimleri almaları kaydıyla- korunduğu anlaşıldığından, dava konusu düzenlemenin kazanılmış hakları ihlal etmediği sonucuna varılmıştır. Öte yandan, davacı tarafından, ilk defa istihdam edilecek tehlikeli yük deniz gözetim yetkilileri ile kazanılmış hakkı bulunan tehlikeli yük deniz gözetim yetkilileri arasında mezuniyet koşulunun farklılaşması nedeniyle eşitliğe aykırı durum yaratıldığı ileri sürülmekte ise de; mülga Yönerge döneminde hukuka uygun olarak yetkilendirilmiş ve fiilen tehlikeli yük deniz gözetim yetkilisi olarak faaliyette bulunan kişiler ile mühendislik fakültesinden mezun olmuş ve ilk defa tehlikeli yük deniz gözetim faaliyetinde bulunacak kişilerin aynı hukuki durumda olduklarının kabulüne olanak bulunmadığından, hukuk devletinin önemli unsurlarından biri olan ve hukuki anlamda/ kanun önünde eşitlik olarak da ifade edilen, aynı durumda olanlara eşit muamelelerde bulunulmasına ilişkin ilkenin ihlal edilmediği açıktır. Bu itibarla, davacının söz konusu iddiasına itibar edilmemiştir. 3) Dava konusu Yönergenin 23. maddesinin incelenmesi: Yönerge'nin dava konusu 23. maddesinin, Yönerge hükümlerinin yürürlüğe gireceği tarihleri belirlediği, buna göre kıyı tesisi, yük ilgilileri ve işletmenin sorumluluğunun düzenlendiği üçüncü bölümün 01/05/2020 tarihinde, Yönerge'nin dava konusu diğer hükmü olan 12. maddesinin 3. fıkrasının da yer aldığı diğer hükümlerinin ise 01/03/2020 tarihinde yürürlüğe gireceğinin kurala bağlandığı görülmektedir. Davacı tarafından, maddeyle belirlenmiş olan yürürlük tarihlerinin, gerek mevcut personelin gerekse yeni işe alınacak personelin eğitimlerinin tamamlanması açısından oldukça kısa ve yetersiz olduğu, bu sürede yeni Yönergeye uyum sağlanmasının mümkün olmadığı ileri sürülmüştür. MARPOL 73/78, IBC Kod, IGC Koda tabi tehlikeli yüklerin deniz gözetim faaliyetini yürütecek tehlikeli yük deniz gözetim yetkililerinin eğitim seminerlerini başarıyla tamamlamaları için, Yönergenin 23. maddesiyle, 01/03/2020 tarihine kadar süre verildiği, Yönergenin geçici maddesinin 5. fıkrasında 28/02/2020 tarihinde yapılan değişiklik ile de 01/07/2020 tarihine kadar gerekli eğitimleri almaları halinde, mühendislik lisans diploması şartına tabi olmadan kazanılmış haklarının korunması suretiyle çalışmaya devam edebileceklerinin düzenlendiği, böylelikle ana Yönerge'nin yayımlandığı 26/12/2019 tarihinden itibaren önce 2 aylık, bilahere 6 aylık, değişikilik tarihinden itibaren ise 4,5 aylık bir sürenin tanındığı; bu süreler içinde alınması gereken eğitimin ise, dava konusu Yönerge'nin Ek-5'inde belirtildiği üzere MARPOL 73/78, IBC Kod, IGC Koda ilişkin olarak gerek temel eğitim gerekse yenileme eğitimi yönünden 16'şar saatten ibaret olduğu ve aynı Yönerge'nin 17. maddesinin 1. fıkrası uyarınca da bir günlük eğitimin 8 saat olduğu hususları birlikte değerlendirildiğinde; yeterli ve makul bir süre olduğu görülmektedir. Bu nedenle, tehlikeli yük deniz gözetim yetkililerinin MARPOL 73/78, IBC Kod, IGC Koda ilişkin eğitim yükümlülüklerinin yürürlüğe gireceği tarihe ilişkin dava konusu kuralda hukuka aykırılık görülmemiş olup davacının iddiasına itibar edilmemiştir. Öte yandan, her ne kadar davacı tarafından, Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Tehlikeli Mal ve Kombine Taşımacılık Düzenleme Genel Müdürlüğünün gönderdiği 27/12/2017 tarih ve ... sayılı yazıda belirtilen Yönerge revizyon çalışmaları nedeniyle eğitim sürecinde aksamalar olduğu iddia edilmekte ise de, anılan yazıda Yönerge revizyon çalışmalarının 01/07/2018 tarihine kadar tamamlanmasının planlandığının belirtildiği ve dava konusu Yönerge'nin 29/12/2019 tarihinde yayımlandığı görüldüğünden, davacı ve diğer ilgililer açısından, idarenin yönlendirmesi neticesinde personele eğitim aldırılmayarak beklenmesini haklı gösterecek sürenin 01/07/2018 tarihi itibarıyla sona erdiği ve dava konusu Yönerge'nin yayımlandığı 29/12/2019 tarihine kadar arada geçen yaklaşık 1,5 yıllık sürede, ilgili eğitimlerin personele aldırılmasının davacı ve diğer ilgililerin sorumluluğunda olduğu kanaatine varılmıştır. KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. DAVANIN REDDİNE, 2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...... TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, 3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için belirlenen ... TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine, 4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine, 5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 24/10/2024 tarihinde oy çokluğuyla karar verildi. (X)-KARŞI OY : Dava, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının 26/12/2019 tarih ve 97317 sayılı Bakan Olur'u ile yayımlanan Tehlikeli Yüklere İlişkin Deniz Ticareti Gözetim Hizmeti Yönergesi'nin 12. maddesinin 3. fıkrasının ve 23. maddesinin iptali istemiyle açılmıştır. Öncelikle, dava konusu Yönergenin temel dayanağı, 19/11/2019 tarihli ve 30953 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Deniz Ticareti Gözetim Hizmetleri Yönetmeliği olup, söz konusu Yönetmelikte (m.6), tehlikeli yük deniz gözetim yetkilisinin yalnızca "tehlikeli yükler" ile ilgili gözetim hizmetinde bulunacağı ve bu kişilerin eğitimleri, belgelendirilmeleri, görev ve sorumlulukları ile çalışma usul ve esaslarının davalı idarece belirleneceği belirtilmekle yetinilmiş; "tehlikeli yük" kavramı, 3/3/2015 tarihli ve 29284 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tehlikeli Maddelerin Deniz Yoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelikte tanımlanan tehlikeli yüklere atıf yapılmak suretiyle tanımlanmıştır. Atıfta bulunulan Yönetmeliğin 4. maddesinin 1. fıkrasının (ş) bendinde ise, "tehlikeli yük (tehlikeli madde)", Denizlerin Gemiler Tarafından Kirletilmesinin Önlenmesine Ait Uluslararası Sözleşme (MARPOL 73/78) Ek-I kapsamına giren petrol ve petrol ürünleri, Deniz yoluyla Taşınan Tehlikeli Yüklere İlişkin Uluslararası Kod (IMDG Kod) içinde listelenmiş paketli maddeler, Uluslararası Denizcilik Katı Dökme Yükler Kodu (IMSBC Kod) Ek-1’de verilen UN Numarasına sahip dökme maddeler, Dökme Halde Tehlikeli Kimyasalları Taşıyan Gemilerin İnşa ve Teçhizatı Hakkında Uluslararası Kod (IBC Kod) Bölüm 17’de verilen maddeler ile Dökme Halde Sıvılaşmış Gaz Taşıyan Gemilerin İnşa ve Teçhizatı Hakkında Uluslararası Kod (IGC Kod) Bölüm 19’da verilen maddeler ile henüz bu listelere girmemiş ancak fiziksel, kimyasal özellikleri veya taşınma şekli sebebi ile taşıma sırasında can, mal ve çevreye veya diğer maddelere zarar verebilme potansiyeli taşıyan maddeleri, bu maddelerin taşındığı ve gerektiği şekilde temizlenmemiş ambalajları ve yük taşıma birimleri şeklinde tanımlanmıştır. Dava konusu Yönerge de "tehlikeli yük" kavramını, dayanağı Deniz Ticareti Gözetim Hizmetleri Yönetmeliği gibi, 3/3/2015 tarihli ve 29284 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tehlikeli Maddelerin Deniz Yoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelikte tanımlanan tehlikeli yüklere atıf yapmak suretiyle tanımlanmıştır. Dolayısıyla, dayanağı Yönetmelik ile dava konusu Yönergenin "tehlikeli yük" kavramlarının kapsam ve içeriğinin birebir aynı olduğu hususunda duraksama bulunmamaktadır. Hal böyle iken, dava konusu Yönergeyle, tehlikeli yük deniz gözetim yetkililerinin deniz gözetim hizmet alanı, tehlikeli yükler ile sınırlı tutulmamış ve -dayanağı Yönetmelikle verilen yetki aşılarak- tehlikeli yüklere ilaveten "yükleme güvenliği bakımından tehlike arz eden yükler" ile genişletilmiştir. Bir başka anlatımla, Resmi Gazete'de yayımlanan dayanak Yönetmeliğin hükümleri, Bakan Oluruyla yürürlüğe konulan ve yalnızca Bakanlığın resmi internet sayfasında yayımlanan dava konusu Yönergeyle, yükleme güvenliği bakımından tehlike arz eden yükler yönünden değiştirilmiştir. Nitekim, dava konusu Yönergenin amacı, "tehlikeli yükler" veya "yükleme güvenliği bakımından tehlike arz eden yükler" ile ilgili deniz gözetim hizmeti verecek işletmelerin yetkilendirilmeleri ile bu işletmelerde görev alacak tehlikeli yük deniz gözetim yetkililerinin alması zorunlu eğitimlere ilişkin usul ve esasları belirlemek olarak ifade edilmiş; ayrıca "yükleme emniyeti", gemi ambarına veya gemi güvertesine yüklenen yükün veya yük taşıma biriminin emniyetli bağlanması ve istiflenmesi ile yük taşıma biriminin içine yüklenecek yüklerin emniyetli bağlanması ve istiflenmesi şeklinde tanımlanmak suretiyle tehlikeli olsun veya olmasın bütün yüklerin emniyetinin sağlanmasına ilişkin bir kavram olarak ele alınmış ve "tehlikeli yük" kavramından ayrıştırılmıştır. Esasen aynı tanımlar, "tehlikeli yük" kavramı bakımından atıf yapılan, 3/3/2015 tarihli ve 29284 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tehlikeli Maddelerin Deniz Yoluyla Taşınması Hakkında Yönetmeliği yürürlükten kaldıran 14/11/2021 tarihli ve 31659 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tehlikeli Yüklerin Deniz Yoluyla Taşınması ve Yükleme Emniyeti Hakkında Yönetmelikte de yapılmıştır. Bu itibarla, dava konusu Yönergenin 12. maddesinin 3. fıkrasının ve 23. maddesinin, yetki ve şekil bakımından hukuka aykırı bulunması nedeniyle "yükleme güvenliği bakımından tehlike arz eden yükler" yönünden iptaline karar verilmesi gerekmektedir. Diğer taraftan, dava konusu Yönergenin "Tehlikeli yük deniz gözetim yetkilisi" başlıklı 12. maddesinin 3. fıkrasında, "IBC Kod, IGC Kod ve MARPOL 73/78 kapsamındaki tehlikeli yüklere ilişkin gözetim hizmeti verecek tehlikeli yük deniz gözetim yetkililerinin herhangi bir mühendislik alanında yeterliliğe (lisans diplomasına) sahip olması ve ilgili eğitim seminerlerine katılım sağlamış olmaları gerekir." düzenlemesi yer almaktadır. Uyuşmazlıkta, 13/07/2017 tarih ve 57300 sayılı Bakan Olur'u ile yürürlüğe konulmuş iken dava konusu Yönergeyle ilga edilen Yönerge'de, IBC Kod, IGC Kod ve MARPOL 73/78 kapsamındaki yüklere ilişkin gözetim hizmeti verecek tehlikeli yük deniz gözetim yetkililerinin, öğretim düzeyine ilişkin herhangi bir şart aranmadığı, yalnızca anılan Yönerge'de düzenlenmiş olan eğitimlerin alınmasının gerekli ve yeterli kabul edildiği, ancak dava konusu düzenlemeyle herhangi bir mühendislik alanında lisans diplomasına sahip olunması zorunluluğunun getirildiği anlaşılmaktadır. İdarelerin teknik niteliği haiz alanları düzenlerken belirlediği yeterliliğe ilişkin şartları, değişen teknolojik imkanlar ve koşullar doğrultusunda değiştirmesi olanaklı ise de, idareyi bu değişikliği yapmaya yönelten teknik gerekliliklerin neler olduğunun açıkça ortaya konulması gerektiği de kuşkusuzdur. Dava konusu kuralda, tehlikeli yükler ile ilgili gözetim faaliyetinde bulunacaklar açısından, işin daha profesyonelce ve nitelikli bir şekilde icra edilmesi için mühendislik lisans diploması şartı öngörülmekle birlikte, mühendislik eğitiminin, birbirinden çok farklı gereklilikleri, uzmanlıkları ve çalışma alanlarını içinde barındıran yaklaşık 30 farklı dalı olduğu dikkate alındığında, salt ve yalnızca "herhangi bir mühendislik alanında yeterliliğe (lisans diplomasına) sahip olma" şeklinde öngörülen koşulun, düzenlemeyi, belirsiz veya ilgisiz de olsa her mühendislik bölümü mezununun tehlikeli yük deniz gözetim yetkilisi olmasına olanak sağlamak suretiyle hukuka ve hizmet gereklerine aykırı hale getirdiği sonucuna varılmaktadır. Daha açık bir ifadeyle, tehlikeli yüklere ilişkin deniz gözetim faaliyetinde bulunacak yetkililerde aranacak eğitim koşulu yönünden, sadece bu faaliyetle ilgili olabilecek mühendislik dallarından (örneğin kimya mühendisliği) mezuniyetin gerekli kabul edilmesi veya en azından lisans eğitimi içeriğinde yer alması gereken program ve derslerin belirlenerek bu zorunluluğun yerine getirilmesinin öngörülmesi gerekirken, anılan faaliyetle herhangi bir irtibatı olmayacak mühendislik dallarından (örneğin yazılım mühendisliği) mezuniyetin de tehlikeli yük deniz gözetim yetkilisi olma bakımından yeterli görülmesinde kamu yararı bulunmadığı değerlendirilmektedir. Bu itibarla, dava konusu düzenlemede, teknik gerekliliklerin sağlanması açısından alınacak lisans eğitimi içeriğinde yer alması gereken program ve ders ya da doğrudan bu program ve dersleri içeren mühendislik dallarına ilişkin bir belirleme yapılmadan, "herhangi bir" ifadesinin kullanılmasıyla ortaya çıkan belirsizliğin, IBC Kod, IGC Kod ve MARPOL 73/78 kapsamındaki yüklere ilişkin gözetim hizmetine özgü yeterlilik ve gerekliliklere yönelik kamu yararını ortadan kaldırdığı, ayrıca düzenlemenin bu haliyle mühendislik alanı olmamasına rağmen tehlikeli yüklerle bağlantılı lisans (örneğin kimya) ve önlisans (örneğin rafineri ve petro-kimya teknolojisi) öğrenimi görmüş kişiler açısından eşitlik ilkesini ihlal ettiği anlaşıldığından, dava konusu Yönergenin 12. maddesinin 3. fıkrasının hukuka aykırı olduğu sonucuna varılmıştır. Açıklanan nedenlerle, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının 26/12/2019 tarih ve 97317 sayılı Bakan Olur'u ile yayımlanan Tehlikeli Yüklere İlişkin Deniz Ticareti Gözetim Hizmetleri Yönergesi'nin dava konusu Yönergenin 12. maddesinin 3. fıkrası ile 23. maddesinin "yükleme güvenliği bakımından tehlike arz eden yükler" yönünden, ayrıca 12. maddesinin 3. fıkrasının yukarıda aktarılan gerekçeyle iptaline karar verilmesi gerektiği oyuyla çoğunluk kararının bu kısımlarına katılmıyorum.