Danıştay Dava Dairesi · E. 2020/1785 · K. 2024/975

Danıştay 13. Daire Başkanlığı         2020/1785 E.  ,  2024/975 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ONÜÇÜNCÜ DAİRE Esas No:2020/1785 Karar No:2024/975 TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Kurumu (E-Tebligat) VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Petrol İnşaat Madencilik Nakliyat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. VEKİLİ : Av. ... İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Bayilik lisansı sahibi davacı şirkete ait akaryakıt istasyonunda 23/07/2014 tarihinde yapılan denetimde, otomasyon sistemine izinsiz müdahale edildiği tespit edildiğinden bahisle 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 19. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca 72.751,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararı ile bu kararın kaldırılması talebiyle yapılan başvurunun reddine dair ... tarih ve ... sayılı Kurul kararının iptaline ve 26/12/2017 tarihinde ödenen tutarın ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacı şirkete ait akaryakıt istasyonunda yapılan denetimde otomasyon sistemine müdahale edildiği tespit edilmiş ise de, davalı idare tarafından idarî para cezasının hangi nedenle üst sınırdan verildiğinin somut bilgi ve belgelerle ortaya konulamadığı, ayrıca bu konuda herhangi bir açıklama da getirilmediği göz önünde bulundurulduğunda, idari para cezası tayininde herhangi bir kriter gözetilmeksizin salt takdir yetkisinden hareketle 5015 sayılı Kanun'da öngörülen üst sınırdan idarî para cezası verilmesinde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemlerin iptaline, davacı tarafından ödenen 72.751,00-TL'nin ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davacı şirkete ödenmesine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi.... İdari Dava Dairesi'nce; "kaçak akaryakıt satışında kullanılabilecek düzenek ve ekipman bulundurulması ile 5607 sayılı Kanun'a muhalefet"ten şirket yetkilisi hakkında ... Asliye Ceza Mahkemesi'nde yapılan yargılama sırasında yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucu hazırlanan raporda, olay öncesinde sanığın işlettiği akaryakıt istasyonunun bir marka bayiliğinden başka bir marka bayiliğine geçmiş olduğu, yeni bayiliğe geçilmesi ile birlikte akaryakıt pompalarına güncel akaryakıt markasına ait yeni otomasyon cihazlarının monte edildiği, eski otomasyona ait cihazların atıl vaziyette pompa içerisinde durmaya devam ettiği, ancak yapılan incelemelere göre bu cihazların enerji bağlantılarının bulunmadığı, çalışmaz durumda oldukları, yazar kasasız satış yapılmasına olanak verecek şüpheli bir durumun görülmediği, suç delilleri arasında gösterilen anahtarlık şeklindeki uzaktan kumanda aletinin incelenen parçalarla herhangi bir bağlantısının tespit edilemediği, bu cihazların (uzaktan kumanda butonu hariç) daha önceden bu sistemde kullanılan otomasyon cihazları olduğunun anlaşıldığı, vaziyet planında görülen tankların herhangi bir şüpheye mahal vermeyecek şekilde otomasyona bağlı vaziyette olduğunun tespit edildiği, Asliye Ceza Mahkemesi'nce, "iddianamede bahsi geçen ve düzenek olarak adlandırılan cihazların, istasyonun bir önceki bayiliği döneminde kullanılmış olan ancak hâlen kullanım dışı kalmış eski otomasyon cihazları olduğu, kolluk görevlilerinin yaptığı kontroller sırasında bu durumun bir yanılsamaya yol açmış olabileceği, mahkememizde sanığın kaçak akaryakıt satmaya yarar düzenek ve ekipman bulundurma eyleminde bulunduğuna dair bir kanaat oluşmadığı" saptamasında da bulunulduğu dikkate alınarak istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, usul yönünden, kararda aleyhlerine harca hükmedilmesinin bozmayı gerektirdiği; esas yönünden, davacıya ait istasyonda yapılan denetimde tespit edilen elektronik düzeneklere, uzaktan kumanda kitine ve yakıt tanklarını ayırmada kullanılan diğer düzenek ve ekipmanlara el konulduğu, yazar kasaların servisi tarafından ortadaki pompaya dışarıdan 1 adet daha arabirim ve farklı devrenin bağlı olduğunun tespit edildiği, otomasyon şirketince düzenlenen servis raporunda, davalı idare görevlilerince sunulan 1 adet pompadaki iki adet elektronik kartın ve bazı ilave kabloların ... Akaryakıt pompasına ait olmadıkları ve diğer pompalardaki cihazların normal olduğu tespitine yer verildiği, konuya ilişkin davacının bayisi olduğu dağıtım şirketinin savunmasında, 2013 ve 2014 yılında çeşitli dönemlerde satış ve tank verilerindeki uyumsuzluk nedeniyle otomasyon mutabakatı sağlanamadığı, sistemin manipüle edildiği, kayıt dışı ikmal ve satış yapıldığına dair tespitler yapılarak davacıya ihtarnameler gönderildiğinin beyan edildiği, bayilik lisansı sahibi davacının 5015 sayılı Kanun'a aykırılık teşkil eden fiilinin herhangi bir yanılsamaya yer vermeyecek şekilde hukuken geçerli somut delillerle ortaya konulduğu, davacının ödemiş olduğu para cezasının iade talebinin iptal davasının bir sonucu olduğu, dolayısıyla nispi vekalet ücretine hükmedilmesinde hukuka uygunluk bulunmadığı ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, şirket yetkilisi hakkındaki ceza yargılaması sonucunda, kaçak akaryakıt kullanılmadığı, kaçak akaryakıt kullanımı için düzenek ya da teçhizat bulunmadığı gerekçesiyle beraat kararı verildiği, davalı idarenin, kendilerine noter ihtarları ile kayıt dışı ikmal ve satış yapıldığına dair beyanlarını yargılama sürecinde temyiz aşamasına kadar sunmadığı, bu iddiaların davanın konusu olmadığı, idari para cezasının 23/07/2014 tarihli denetime dayandığı, dava açılmasının sebebinin itirazi kayıtla yatırılan idari para cezasının iadesi olduğu, davanın sadece idari para cezasının iptali için açılmadığı, bu nedenle nispi vekalet ücretine hükmedilmesinin hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'UN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE: ESAS YÖNÜNDEN: MADDİ OLAY : ... tarih ve ... sayılı bayilik lisansı sahibi davacı şirketin "... Bulvarı ... Mevkii (Pafta:..., Parsel:...) .../Muğla" adresinde kurulu akaryakıt istasyonunda 23/07/2014 tarihinde denetim gerçekleştirilmiştir. Konuya ilişkin olarak davalı idare Denetim Dairesi Başkanlığı'nca hazırlanan ... tarih ve ... sayılı Soruşturma Raporu'nda, denetim sırasında yapılan tespitler ile tank otomasyon bilgileri değerlendirilerek otomasyon sistemine izinsiz müdahale edildiği tespit edildiğinden bahisle ... tarih ve... sayılı Kurul kararı ile davacı şirkete 72.751,00-TL idari para cezası verilmesine karar verilmiştir. Davacı şirketçe, verilen bu karardan kamu ihalelerine katılabilmek için gerekli olan "borcu yoktur" belgesinin alınması esnasında haberdar olunması üzerine, bu kararın kaldırılması talebiyle 22/11/2017 tarihinde davalı idareye yapılan başvuru ... tarih ve ... sayılı Kurul kararı ile reddedilmiştir. Bunun üzerine mezkûr Kurul kararlarının iptali ile 26/12/2017 tarihinde ödenen idari para cezasının yasal faiziyle birlikte iadesi istemiyle bakılan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 3. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, akaryakıt dağıtımı, taşıması ve bayilik faaliyetlerinin yapılması için lisans alınmasının zorunlu olduğu; üçüncü fıkrasında, lisansların verilmesi, güncelleştirilmesi, geçici olarak durdurulması veya iptaline ilişkin işlemlerin Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nca yapılacağı; onuncu fıkrasının (ı) bendinde, lisans kapsamında olsun veya olmasın piyasa ile ilgili faaliyetlerin yönlendirilmesi, gözetimi, denetimi ve benzeri konulara ait usul ve esasların Kurumca çıkarılacak yönetmeliklerle düzenleneceği; 4. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında ve anılan Kanun'un verdiği yetkiye dayanılarak çıkarılan Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 18. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında, lisansın, sahibine lisansta yer alan faaliyetlerin yapılması ile bu konularda taahhütlere girişilmesi haklarını verdiği ve lisans ile tanınan hakların, bu Kanunun, ilgili diğer mevzuatın ve lisansta yer alan kayıtlı hususların yerine getirilmesi koşuluyla kullanılacağı kurala bağlanmış, aynı Kanun'un "İdari para cezaları" başlıklı 19. maddesinin yedinci fıkrasında, "Yukarıda belirtilenlerin dışında kalan ancak bu Kanunun getirdiği yükümlülüklere uymayanlara Kurumca bin beş yüz Türk Lirasından yetmiş bin Türk Lirasına kadar idari para cezası verilir." kuralına yer verilmiştir. 06/07/2007 tarih ve 26574 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren "Petrol Piyasasında Dağıtıcı Lisansı Sahiplerinin Bayi Denetim Sistemine İlişkin Usul ve Esaslar" Hakkındaki 27/06/2007 tarih ve 1240 sayılı Kurul Kararı'nın (01/06/2015 tarihinden önce yürürlükte olan) "İstasyon Otomasyon Sistemine İlişkin Usul ve Esaslar" başlıklı mülga 5. maddesinin (14) numaralı bendinde, "Bayilik lisansı sahipleri, istasyonlarında kurulu olan istasyon otomasyon sisteminin güvenliğinden sorumludur. Bayiler bağlı olduğu dağıtıcı lisansı sahibinin izni olmadan istasyon otomasyon sistemine müdahale edemez. Bayiler istasyon otomasyon sisteminde meydana gelen arızaları en geç 24 saat içerisinde dağıtıcı lisansı sahibine bildirir." kuralı yer almakta iken, 01/06/2015 tarihinden itibaren yürürlükte olan 27/06/2007 tarih ve 1240 sayılı Kurul Kararı'nın 5. maddesinin ikinci fıkrasında, "a) Akaryakıt istasyonlarında kurulu olan istasyon otomasyon sisteminin güvenliğinden sorumludur. b) İstasyon otomasyon sistemine izinsiz müdahalede bulunamaz. c) İstasyon otomasyon sistemi çevrim içi olmayan yerlerde (tank, geçici tank, pompa vs.) akaryakıt hareketine konu eylem (satış, dolum vs.) gerçekleştiremez." kurallarına yer verilmiştir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Aktarılan kurallardan, petrol piyasasında faaliyette bulunabilmek için lisans alınmasının zorunlu olduğu, lisansların verilmesine ilişkin işlemlerin davalı idarece yapılacağı, piyasa ile ilgili faaliyetlerin yönlendirilmesi, gözetimi, denetimi ve benzeri konulara ait usul ve esasların Kurumca çıkarılacak yönetmeliklerle düzenleneceği, lisansın, sahibine lisansta yer alan faaliyetlerin yapılması ile bu konularda taahhütlere girişilmesi haklarını verdiği ve lisans ile tanınan hakların, 5015 sayılı Kanun'un, ilgili diğer mevzuatın ve lisansta yer alan kayıtlı hususların yerine getirilmesi koşuluyla kullanılacağı, bu Kanun'un getirdiği yükümlülüklere uymayanlara Kurumca bin beş yüz Türk Lirasından yetmiş bin Türk Lirasına kadar idari para cezası verileceği anlaşılmaktadır. Ayrıca "Petrol Piyasasında Dağıtıcı Lisansı Sahiplerinin Bayi Denetim Sistemine İlişkin Usul ve Esaslar" hakkındaki ... tarih ve ... sayılı Kurul Kararı uyarınca, bayilik lisansı sahiplerinin, istasyonlarında kurulu olan istasyon otomasyon sisteminin güvenliğinden sorumlu olduğu, bayilerin bağlı olduğu dağıtıcı lisansı sahibinin izni olmadan istasyon otomasyon sistemine müdahale edemeyeceği, otomasyon sisteminde meydana gelen arızaların dağıtıcı lisansı sahibine bildirileceği ve otomasyon sisteminin çevrim içi olmadığı yerlerde akaryakıt satışı gerçekleştiremeyeceği açıktır. Her ne kadar dava konusu idari para cezasına dayanak soruşturma raporunda 23/07/2014 tarihinde gerçekleştirilen denetim sırasında yapılan tespitler ile tank otomasyon bilgilerine atıf yapılmış ise de, davacı şirketin bu cezaya karşı yaptığı başvuru üzerine hazırlanan, davalı idare Denetim Dairesi Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı müzekkeresinde aktarılan, denetime ilişkin olarak davacının bağlı olduğu dağıtım şirketinin davalı idareye sunduğu ... tarih ve ... sayılı yazılı savunmasında, 2013 ve 2014 yılında çeşitli dönemlerde satış ve tank verilerindeki uyumsuzluk nedeniyle davacı şirketle otomasyon mutabakatı sağlanamadığı, sistemin manipüle edildiği, kayıt dışı ikmal ve satış yapıldığına dair tespitler yapılarak davacıya çeşitli tarihlerde ihtarnameler gönderildiğinin beyan edildiği görülmüştür. Davalı idarece dosya kapsamında sunulan davacı şirkete ait otomasyon sistemi dökümünün incelenmesinden, denetimin gerçekleştirildiği 2014 yılında, öncesinde ve sonrasında çeşitli tarihlerde akaryakıt hareketlerinin otomasyon sistemine tam ve doğru şekilde yansımadığı, birçok gün ve işleme dair (dönem başı stok, dolum, satış ve dönem sonu stok gibi) verilerde tutarsızlıkların bulunduğu tespit edilmiştir. Denetime ilişkin olarak davacı şirketin dağıtıcısı tarafından yapılan yazılı savunmadan da, davacının istasyon otomasyon sisteminin sağlıklı çalışması noktasında özen göstermediği anlaşılmaktadır. Öte yandan, bayilik lisansı sahibi davacının, istasyon otomasyon sistemi stok hareketleri ve akaryakıt alım satım işlemlerinin elektronik ortamda günlük olarak izlenebilmesini teminen istasyonlarında kurulu olan otomasyon sisteminin güvenliğinden sorumlu olmalarına, istasyon otomasyon sistemine izinsiz müdahale edememelerine ve istasyon otomasyon sisteminin çevrim içi olmayan yerlerinde (tank, pompa v.s) akaryakıt satışı ve dolum yapamamalarına rağmen, otomasyon sisteminin sağlıklı veriler içermediği tespit edilen davacı tarafından, sektörde faaliyet gösteren tüm bayilik lisansı sahiplerinin uymakla yükümlü oldukları ve ilgili mevzuat ile belirlenen usul ve esaslara göre faaliyet göstermediği anlaşılmaktadır. Bu nedenle sabit olduğu anlaşılan eylemin ağırlığı ve yürütülen faaliyetin niteliği göz önüne alınarak, 5015 sayılı Kanun'da öngörülen üst sınırdan idarî para cezası uygulanması yönünde idarece takdir yetkisinin kullanılmış olmasında ölçülülük ilkesine aykırılık görülmemiştir. Bu itibarla, dava konusu işlemlerin iptali ile davacı tarafından yapılan ödemenin ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte hesaplanarak davacı şirkete ödenmesine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun aktarılan açıklamayla reddi yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Davalının temyiz isteminin kabulüne, 2. Dava konusu işlemlerin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ve davacı tarafından ödenen tutarın yasal faiziyle geri ödenmesine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun aktarılan açıklamayla reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesi'ne gönderilmesine, 28/02/2024 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.