Danıştay Kararı · E. 2020/5674 · K. 2024/3643

Danıştay 10. Daire Başkanlığı         2020/5674 E.  ,  2024/3643 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ONUNCU DAİRE Esas No : 2020/5674 Karar No : 2024/3643 DAVACI : ... DAVALI : ... Genel Müdürlüğü / ... VEKİLLERİ : Av. ..., Av. ... Av. ... DAVANIN_KONUSU : Davacı tarafından, pilotaj eğitimini başarıyla tamamlaması halinde pilot lisansı almasının mümkün olup olmadığı hususunda Sivil Havacılık Genel Müdürlüğüne yapılan başvurunun, kamu görevinden çıkarılması nedeniyle mümkün olmadığı belirtilerek reddedilmesi üzerine bu işlemin dayanağı olan, 02/06/2017 tarihli ve 30084 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Pilot Lisans Yönetmeliği (SHY-1)'nin 16. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinin iptali ile kamu görevinden çıkarılmış olmasının alacağı pilotaj eğitimi sonrasında sivil pilot lisansı almasına engel olmamasına ve adli sicil kaydına göre pilotajının lisanslandırılmasına karar verilmesi istenilmektedir. DAVACININ İDDİALARI : Davacı tarafından, Hava Kuvvetleri Komutanlığında pilot olarak görev yapmakta iken 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye eklenen geçici 35. maddeyle kamu görevinden ihraç edildiği, hakkında açılan ceza davasının devam ettiği, herhangi bir hüküm almadığından adli sicil ve arşiv kaydının bulunmadığı, sivil pilot lisansı alabilmek için başlayacağı eğitimler tamamlandıktan sonraki süreçle ilgili başvurusuna verilen cevapta davalı idare tarafından pilot lisansının onaylanmayacağının bildirildiği, Pilot Lisans Yönetmeliğinin 16. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinin Anayasa'ya aykırı olduğu, kamu görevinden ihraç işlemine dayanılarak özel sektörde çalışmasının engellenmesinin hukuka aykırı olduğu, Kanun Hükmünde Kararnamelerde yeniden pilot lisansı almayı engelleyen düzenleme bulunmadığı ileri sürülmektedir. DAVALININ SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, usule ilişkin olarak davanın süresinde açılmadığı, Genel Müdürlük işleminin dayanağı dava konusu Yönetmelik kuralı değil 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye eklenen geçici 35. madde olduğundan dilekçenin usulüne uygun düzenlenmediği, davacıya verilen cevabın bilgilendirme mahiyetinde olup kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte bir işlem olmadığı, esasa ilişkin olarak ise, davacının pilot lisansının iptaline dayanak teşkil eden 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile kamu görevinden çıkarılma işlemi hukuki geçerliliğini koruduğu sürece lisans iptali işleminin de hukuki geçerliliğini koruyacağı, uçuş emniyetini sağlamanın en önemli görevleri olduğu, 4 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin, "Görevler ve Yetkiler" başlıklı 437. maddesinin birinci fıkrasının (m) bendinde “Bu Bölümde öngörülen görev ve yetkileri yerine getirmek üzere yönetmelik ve genelgeleri hazırlamak." hükmü yer aldığı, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye eklenen geçici 35. maddede kamu görevinden çıkarılan ve rütbesi geri alınan kişilerin pilot lisanslarının iptal edileceğinin açıkça hükme bağlandığı, davacının isminin de yer aldığı kamu görevinden çıkarılan pilotların bilgilerinin yer aldığı listenin Milli Savunma Bakanlığı Kara Kuvvetleri Komutanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı yazısı ile Genel Müdürlüklerine bildirildiği, davacının pilot lisansı olsa dahi iptal edilmesi gerektiği, düzenlemede usule ve hukuka aykırılık bulunmadığı savunulmaktadır. DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ... DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir. DANIŞTAY SAVCISI : ... DÜŞÜNCESİ : Dava; Türk Hava Kuvvetleri emrinde pilot subay olarak görev yapmaktayken 701 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname uyarınca kamu görevinden çıkarılan davacı tarafından, sivil havacılık kuruluşlarında pilot olarak görev yapmak amacıyla pilotaj eğitimi alması halinde tarafına hususi pilot lisansı düzenlenip düzenlenmeyeceğine ilişkin Sivil Havacılık Genel Müdürlüğüne yaptığı başvuru üzerine "(...)kamu görevinden çıkarılmamış olmak" koşulunu sağlamadığından bahisle sivil pilot lisansı alamayacağı yolunda tesis edilen ... tarih ve ... sayılı işlemin dayanağı olan 02/06/2017 tarih ve 30084 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Pilot Lisans Yönetmeliği'nin (SHY-1) 16. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinin iptaline, kamu görevinden çıkarılmış olmasının alacağı pilotaj eğitimi sonrasında sivil pilot lisansı almasına engel olmamasına ve adli sicil kaydına göre pilotajının lisanslandırılmasına karar verilmesi istemiyle açlmıştır. 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu'nun 1. maddesinde; bu Kanunun amacının; devamlı ve hızlı bir gelişme gösteren, ileri teknolojinin uygulandığı, sürat ve emniyet faktörlerinin büyük önem taşıdığı sivil havacılık sahasındaki faaliyetlerin ulusal çıkarlarımız ve uluslararası ilişkilerimize uygun bir şekilde düzenlenmesini sağlamak olduğu, 2. maddesinde, bu Kanunun, kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerinin havacılık sahasındaki faaliyetlerini kapsadığı hükmü yer almış, 64. maddesinde, hava araçlarının sınıflandırılması, tescile tabi olmayanlarının belirlenmesi, uçak sicilinin tesisi ve nasıl tutulacağı, personelin nitelikleri, hukuki ilişkilerin nasıl belgeleneceği ve tescil olunacakları, kayıtların düzeltilmesi, değiştirilmesi ve silinmesine ilişkin kurallar ile 55 inci maddenin tatbiki halinde uygulanacak kuralların yönetmelik ile belirleneceği hükme bağlanmıştır. 15/7/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 434. maddesinde, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün teşkilat, görev, yetki ve sorumlulukları ile ilgili esaslar, 440. maddesinde hizmet birimleri düzenlenmiş, "Hizmet Birimlerinin Görevleri" başlıklı 441 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde de;"1) Bakım, onarım, tasarım, üretim ve uçuşa elverişlilik dışındaki havacılık faaliyetlerinde bulunmak isteyen gerçek ve tüzel kişilere verilecek izin, ruhsat ve diğer yetkilendirmelerin esaslarını ve şartlarını uluslararası standartlara uygun olarak düzenlemek, gerekli izinleri vermek, bu işletmelerin faaliyetlerini denetlemek, yetkilerini yenilemek, askıya almak veya gerektiğinde iptal etmek ve bu amaçla yapılan uygulamalara ait kayıtları tutmak. 2) Sivil havacılık alanında yeterlik belgesi gerektiren bakım, onarım, tasarım ve üretim ile hava trafik hizmetleri dışındaki personelin lisans ve sertifika işlemlerine esas olan düzenlemeleri yapmak, belgeleri vermek, onaylamak, yenilemek, askıya almak veya gerektiğinde iptal etmek ve kayıtlarını tutmak. 3) Yeterlik belgesi gerektiren personelin ihtiyaç duyduğu eğitimlere ve sağlık şartlarına ait standartları belirlemek, bu personeli yetiştirecek eğitim kuruluşları ile muayenelerini yapacak sağlık kuruluşlarını ve tabiplerini yetkilendirmek, gerektiğinde bu yetkiyi askıya almak veya iptal etmek, yapılan uygulamaların uluslararası standartlara uygunluğunu denetlemek ve kayıtlarını tutmak.(...). 7) Görev alanına giren konularda yeterlik belgesi alacak personelin belge alması ile ilgili usul ve esasları belirlemek ve bunların yürütülmesini sağlamak. 8) Görev alanına giren konularda yeterlik belgesi alacak personeli yetiştiren kurumların eğitim esaslarını belirlemek, bunları ruhsatlandırmak, denetlemek ve kayıtlarını tutmak. 9) Uçucu personelin uçuş görev saatlerine ve çalışma şartlarına ilişkin düzenlemeleri yapmak ve uygulamalarını denetlemek. 10) Görev ve sorumluluk alanına giren konularda yeterlik belgesi verilmesi ile bunların yenilenmesi hususunda teorik ve uygulamalı sınavların yapılması veya yaptırılması için yetki verilecek kuruluşları belirlemek ve uygunluğunu denetlemek.(...), görevleri hükme bağlanmıştır. Öte yandan, 15.07.2016 günü yapılan darbe teşebbüsü üzerine; kamu düzeni ve güvenliği açısından Anayasa’nın 120. maddesi ve 2935 sayılı Olağanüstü Hal Kanunu çerçevesinde 20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında, darbe teşebbüsü ve terörle mücadele çerçevesinde alınması zaruri olan tedbirler ile bunlara ilişkin usul ve esasları belirlemek amacıyla 667 sayılı KHK hazırlanmış ve 23.07.2016 tarihinde yürürlüğe girmiş, 08.07.2018 tarihinde yürürlüğe giren 701 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirlerin Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin "Kamu personeline ilişkin tedbirler" başlıklı 1. maddesinde de, "(1) Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olan ve ekli (1) sayılı listede yer alan kişiler kamu görevinden başka hiçbir işleme gerek kalmaksızın çıkarılmıştır. Bu kişilere ayrıca herhangi bir tebligat yapılmaz. Haklarında ayrıca özel kanun hükümlerine göre işlem tesis edilir. (2) Birinci fıkra gereğince kamu görevinden çıkarılan kişilerin, mahkûmiyet kararı aranmaksızın rütbe ve/veya memuriyetleri alınır ve bu kişiler görev yaptıkları teşkilata yeniden kabul edilmezler; bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemezler, doğrudan veya dolaylı olarak görevlendirilemezler; bunların uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevleri de sona ermiş sayılır.(...)" hükmü yer almıştır. Dava konusu Pilot Lisans Yönetmeliği, 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanununa, 4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 441 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine ve 5/6/1945 tarihli ve 4749 sayılı Şikago’da 7 Aralık 1944 Tarihinde Akit ve İmza Edilmiş Olan Uluslararası Sivil Havacılık Antlaşması ve Sivil Havacılık Geçici Sözleşmesi ve Bunların Eklerinin Onanması Hakkında Kanuna dayanılarak, hazırlanmış ve yürürlüğe konulmuştur. Yönetmeliğin 1. maddesinde, bu Yönetmeliğin amacı; uçak, helikopter, planör, balon, hava gemisi ve çok hafif hava aracı kategorilerindeki hava araçlarında pilot olarak faaliyette bulunacak kişilerin lisans, yetki, yetkilendirme ve sertifika almalarına ilişkin usul ve esasları düzenlemek olarak belirlenmiş, 2. maddesinde, bu Yönetmeliğin; Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünden sivil havacılık alanında uçak, helikopter, planör, balon, hava gemisi ve çok hafif hava aracı kategorilerindeki hava aracı pilotluğu için gerekli lisans, yetki, yetkilendirme ve sertifika almış, alacak, temdit edecek veya yenileyecek kişileri ve bunlara eğitim veren veya bünyelerinde bulunduran kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişileri kapsadığı düzenlenmiştir, Aynı Yönetmeliğin 16. maddesinin, 1. fıkrasının (c) bendinde, "Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunulduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilerek kamu görevinden çıkarılmamış olmak," 2. fıkrasında da, "Durumları lisans tanziminden sonra değişerek birinci fıkranın (b) ve (c) bentlerindeki şartları sağlamadığı veya lisans tanzimi sırasında gerçeğe aykırı belge sunduğu tespit edilenlerin, pilot lisansları iptal edilir." kuralı getirilmiştir. Kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerinin havacılık sahasındaki faaliyetlerine yönelik olarak sivil havacılık faaliyetlerinin kamu yararına ve milli güvenlik amaçlarına uygun olarak düzenlenmesi seyahat güvenliğinin sağlanması, hava yoluyla seyahatte can güvenliğinin korunması, uçuş emniyeti ve güvenliğinin sağlanması amacıyla düzenlemeler yapma görev ve yetkisi davalı idareye tanınmıştır. Yukarıda yer verilen Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirlerin Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile de; terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olan ve ekli (1) sayılı listede yer alan kişilerin kamu görevinden başka hiçbir işleme gerek kalmaksızın çıkarılacakları, kamu görevinden çıkarılan kişilerin, mahkûmiyet kararı aranmaksızın rütbe ve/veya memuriyetlerinin alınacağı ve bu kişilerin görev yaptıkları teşkilata yeniden kabul edilmeyecekleri; bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemeyecekleri, doğrudan veya dolaylı olarak görevlendirilemeyecekleri açıkça hükme bağlanmıştır. Bu itibarla, ulusal ve uluslararası hukuk çerçevesinde can ve mal güvenliğini, uçuş emniyetini en üst seviyede sağlamak amacıyla lisans alacak olan pilotlara yönelik dava konusu düzenlemede; "Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunulduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilerek kamu görevinden çıkarılmamış olmak," kriterinin getirilmesinde, hizmet gereklerine ve hukuka aykırılık görülmemiştir. Davacı tarafından kamu görevinden çıkarılmış olmasının alacağı pilotaj eğitimi sonrasında sivil pilot lisansı almasına engel olmamasına ve adli sicil kaydına göre pilotajının lisanslandırılmasına karar verilmesi istenilmekte ise de; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinde idari dava türleri; idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları ile İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, olarak ifade edilmiş; aynı maddenin 2. fıkrasında ise; idari yargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlandırılmıştır. Bu durumda, idari işlemler üzerindeki yargısal denetim, bu işlemlerin hukuka uygunluğunun saptanmasıyla sınırlı olup, mahkemelerin yerindelik denetimi yapması ya da yönetimin takdir yetkisini kaldıracak biçimde karar vermesi mümkün olmadığından, kamu görevinden çıkarılmış olmasının alacağı pilotaj eğitimi sonrasında sivil pilot lisansı almasına engel olmadığına ve adli sicil kaydına göre pilotajının lisanslandırılmasına karar verilmesi istemi, idarenin yerine geçerek işlem tesisi sonucunu doğuracak olup, bir idari işlemin iptali talep edilmediğinden, hüküm kurulması olanaklı bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle; Pilot Lisans Yönetmeliği'nin (SHY-1) 16. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendine yönelik davanın reddine, karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ : Davacı, Hv. Plt. Yzb. olarak Hava Kuvvetleri Komutanlığı'nda görev yapmakta iken 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye eklenen geçici 35. madde kapsamında kamu görevinden çıkarılmıştır. Davacı tarafından 17/08/2020 tarihinde davalı idareye başvurularak kamu görevinden çıkarıldığı, ancak herhangi bir adli sicil ve arşiv kaydı olmadığı belirtilip, kamu görevinden çıkarılmış olmasının pilot lisansı almasına engel olup olmadığı sorulmuştur. Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'nün 28/08/2020 tarih ve 13374 sayılı yazısı ile Pilot Lisans Yönetmeliğinin 16. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendi gereğince lisanslandırma yapılamayacağı davacıya bildirilmiştir. Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır. İNCELEME VE GEREKÇE: USUL YÖNÜNDEN: 1- Davalı idarenin usuli itirazları: Davalı idare tarafından davanın süresinde açılmadığı, dava konusu edilen Yönetmelik maddesinin dava konusu işlemin dayanağı olmadığı ve davacıya verilen cevabın bilgilendirme mahiyetinde olup kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte bir işlem olmadığı ileri sürülmüştür. Uyuşmazlıkta, 28/08/2020 tarihli uygulama işleminde Pilot Lisans Yönetmeliğinin 16. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde yer alan şartın taşınması gerektiği, davacının kamu görevinden çıkarılmış olması nedeniyle eğitim sonrasında Genel Müdürlükçe lisanslandırma yapılmayacağının belirtildiği görüldüğünden, davalı idarenin uygulama işleminin salt bilgilendirme niteliğinde olmadığı, davacının hukukunda etki ve sonuç doğurduğu sonucuna varılmış, bu itibarla davalı idarenin söz konusu işlemin kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte bir idari işlem olmadığına yönelik itirazı ile dava konusu edilen Yönetmelik maddesinin işlemin dayanağı olmadığı yönündeki itirazı yerinde görülmemiştir. Diğer taraftan, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinin 1. fıkrasında, dava açma süresinin özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde Danıştay'da ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gün olduğu; 4. fıkrasında, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresinin ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı, ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililerin, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabileceği; 8. maddesinin 1. fıkrasında, sürelerin tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlayacağı kurala bağlanmıştır. Anılan hükümlerin incelenmesinden; bir düzenleyici işleme karşı ilan tarihinden itibaren altmış gün içinde dava açılabileceği gibi söz konusu düzenleyici işleme dayanılarak tesis edilen bir uygulama işleminin varlığı hâlinde, işlemin tebliğinden itibaren altmış gün içinde birel veya düzenleyici işleme yahut her ikisine birden dava açılabileceği görülmektedir. Davacının bakılan davayı, 28/08/2020 tarihli uygulama işleminin 22/09/2020 tarihinde tebliği üzerine 26/10/2020 tarihinde, dolayısıyla 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesi uyarınca 60 günlük yasal süre içinde açtığı anlaşılmıştır. Bu itibarla, davalı idarenin süre itirazı da yerinde görülmemiştir. 2- Davacının, kamu görevinden çıkarılmış olmasının alacağı pilotaj eğitimi sonrasında sivil pilot lisansı almasına engel olmamasına ve adli sicil kaydına göre pilotajının lisanslandırılmasına karar verilmesi istemleri: Davacı tarafından, dava dilekçesinde, kamu görevinden çıkarılmış olmasının alacağı pilotaj eğitimi sonrasında sivil pilot lisansı almasına engel olmamasına ve adli sicil kaydına göre pilotajının lisanslandırılmasına karar verilmesi şeklinde istemde bulunulduğu görülmektedir. 2577 sayılı idari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinde idari dava türleri "iptal ve tam yargı davaları ile kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar" şeklinde sayılmış olup, aynı maddede idari yargı yetkisinin hukuka uygunluk denetimi ile sınırlı olduğu, idari mahkemelerin idari idari eylem ve işlem niteliğinde karar veremeyecekleri kurala bağlandığından davacının dava dilekçesinde idari işlem tesisi niteliğinde talepte bulunması mümkün değildir. Bu durumda, dava dilekçesindeki istemin; bir idari işlemin iptali, bir idari işlem veya eylemden kaynaklanan tam yargı davası veya bir idari sözleşmeden kaynaklanan uyuşmazlık niteliğinde olmadığı anlaşıldığından, davacının idari işlem tesisi niteliğindeki isteminin incelenmesine hukuki olanak bulunmamaktadır. ESAS YÖNÜNDEN: İlgili Mevzuat: 15/07/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin "Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü" başlıklı Otuzbirinci Bölümünde yer alan "Görev ve Yetkiler" başlıklı 437. maddesinin 1. fıkrasında, "Genel Müdürlüğün görev ve yetkileri şunlardır: ... g) Yurt içinde ve yurt dışında hava ulaştırma faaliyetlerinde bulunmak isteyen Türk ve yabancı gerçek veya tüzel kişilere verilecek izinlerin esaslarını ve şartlarını hazırlamak, gerekli görülmesi halinde ilgili Bakanlık ve kamu kurum ve kuruluşları ile koordinasyonu sağlamak. ... m) Bu Bölümde öngörülen görev ve yetkileri yerine getirmek üzere yönetmelik ve genelgeleri hazırlamak. ..."; "Hizmet birimlerinin görevleri" başlıklı 441. maddesinin 1. fıkrasında, "... b) Uçuş Operasyon Daire Başkanlığı: ... (2) Sivil havacılık alanında yeterlik belgesi gerektiren bakım, onarım, tasarım ve üretim ile hava trafik hizmetleri dışındaki personelin lisans ve sertifika işlemlerine esas olan düzenlemeleri yapmak, belgeleri vermek, onaylamak, yenilemek, askıya almak veya gerektiğinde iptal etmek ve kayıtlarını tutmak. 3) Yeterlik belgesi gerektiren personelin ihtiyaç duyduğu eğitimlere ve sağlık şartlarına ait standartları belirlemek, bu personeli yetiştirecek eğitim kuruluşları ile muayenelerini yapacak sağlık kuruluşlarını ve tabiplerini yetkilendirmek, gerektiğinde bu yetkiyi askıya almak veya iptal etmek, yapılan uygulamaların uluslararası standartlara uygunluğunu denetlemek ve kayıtlarını tutmak. ..." hükümleri yer almaktadır. 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu'nun "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Kanunun amacı; devamlı ve hızlı bir gelişme gösteren, ileri teknolojinin uygulandığı, sürat ve emniyet faktörlerinin büyük önem taşıdığı sivil havacılık sahasındaki faaliyetlerin ulusal çıkarlarımız ve uluslararası ilişkilerimize uygun bir şekilde düzenlenmesini sağlamaktır."; "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde, "Bu Kanun, kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve özel hukuk tüzelkişilerinin havacılık sahasındaki faaliyetlerini kapsar. Devlet hava araçları, açık hüküm bulunmayan hallerde bu Kanunun kapsamı dışındadır."; "Yeterlik belgesi" başlıklı 95. maddesinde, "Pilotlar ile hava aracının sevk ve idaresi bakımından gerekli personelin, faaliyette bulunabilmeleri için, Ulaştırma Bakanlığından yeterlik belgesi almaları ve bu belgeleri belirli süreler içinde yenilemeleri zorunludur. Ulaştırma Bakanlığı yeterlik belgesi almaları gereken birinci fıkrada belirtilen personel ve diğer havacılık personelinin kategorilerinin saptanması, belge verilmesi, geçerliliği, yenilenmesi, geri alınması ve sicillerin tutulması kurallarını yönetmelikle düzenler."; "Yeterlik belgesinin iptali ve geri alınması" başlıklı 97. maddesinde, "Yeterlik belgesinin verilmesi için zorunlu bulunan asgari koşulların ortadan kalkması durumunda, belge iptal edilir. Yeterlik belgesinin verilmesi için aranan niteliklerde geçici olarak değişiklik meydana gelenlerin belgeleri, durumlarının düzeldiği saptanıncaya kadar geri alınır."; "Yönetmelikler" başlıklı 148. maddesinde, "Bu Kanunda belirtilen yönetmelikler Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulur." hükümleri yer almaktadır. 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanununa, 4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 441. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendine ve 05/06/1945 tarihli ve 4749 sayılı Şikago’da 7 Aralık 1944 Tarihinde Akit ve İmza Edilmiş Olan Uluslararası Sivil Havacılık Antlaşması ve Sivil Havacılık Geçici Sözleşmesi ve Bunların Eklerinin Onanması Hakkında Kanuna dayanılarak hazırlanan ve 02/06/2017 tarihli, 30084 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Pilot Lisans Yönetmeliği (SHY-1)'nin "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Yönetmeliğin amacı; uçak, helikopter, planör, balon, hava gemisi ve çok hafif hava aracı kategorilerindeki hava araçlarında pilot olarak faaliyette bulunacak kişilerin lisans, yetki, yetkilendirme ve sertifika almalarına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir."; "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde, "Bu Yönetmelik; Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünden sivil havacılık alanında uçak, helikopter, planör, balon, hava gemisi ve çok hafif hava aracı kategorilerindeki hava aracı pilotluğu için gerekli lisans, yetki, yetkilendirme ve sertifika almış, alacak, temdit edecek veya yenileyecek kişileri ve bunlara eğitim veren veya bünyelerinde bulunduran kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişileri kapsar."; "Tüm pilot lisansları için genel şartlar" başlıklı 16. maddesinde, "(1) Pilot lisansı için müracaatlarda aşağıdaki şartlar aranır: a) Lisansın türüne uygun olarak geçerli 1 inci, 2 nci sınıf veya LAPL sağlık sertifikası sahibi olmak, b) 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık, ulaşım araçlarının kaçırılması veya alıkonulması suçlarından, 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkındaki Kanuna muhalefetten veya terör örgütleriyle eylem birliği içerisinde olmak, bu örgütlere yardım etmek, kamu imkan ve kaynaklarını bu örgütleri desteklemeye yönelik kullanmak, bu örgütlerin propagandasını yapmak suçlarından hüküm giymemiş olmak, c) Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunulduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilerek kamu görevinden çıkarılmamış olmak, ç) Ticari hava taşımacılığında bulunmak isteyen, aletli uçuş yetkisi veya uçuş öğretmenliği yetkisi sahibi olmak isteyen pilotlar için en az lise veya dengi okul mezunu olmak. (2) Durumları lisans tanziminden sonra değişerek birinci fıkranın (b) ve (c) bentlerindeki şartları sağlamadığı veya lisans tanzimi sırasında gerçeğe aykırı belge sunduğu tespit edilenlerin, pilot lisansları iptal edilir." düzenlemelerine yer verilmiştir. 31/07/2018 tarih ve 30495 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 7145 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 26. maddesiyle 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye eklenen ve dava tarihi itibarıyla yürürlükte olan haliyle geçici 35. maddesinde, "... (B) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç yıl süreyle; terör örgütlerine veya Millî Güvenlik Kurulunca Devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen; 1) 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanununa tabi personel Milli Savunma Bakanının onayı ile kamu görevinden çıkarılır. ....Bu fıkraya göre görevlerine son verilenlerin silah ruhsatları, gemi adamlığına ilişkin belgeleri ve pilot lisansları iptal edilir ve bu kişiler oturdukları kamu konutlarından veya vakıf lojmanlarından on beş gün içinde tahliye edilir. Bu kişiler özel güvenlik şirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanı olamaz. ... " hükmü yer almıştır. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Anayasa'nın 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabileceği hükmüne yer verilmiştir. Buna göre, idari teşkilat yapısı içinde yer alan Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşları, görev alanlarına ilişkin olarak yönetmelik, yönerge, tebliğ, genelge ve talimat gibi çeşitli adlar altında düzenleme yapabilmektedirler. Bu düzenlemeler arasında uyulması gereken "normlar hiyerarşisi" kuramına göre, hukuk düzeni, farklı kademede yer alan Anayasa, kanun, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normu içermekte ve her norm geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan almaktadır. Kanundan sonra gelen yönetmelik, genelge, tebliğ, talimat gibi düzenlemelerin ancak kanunda verilmiş olan hakkın kullanılmasının açıklanması ile ilgili olacağı, bu metinlerde kanun ile verilmiş olan hakkı genişletici veya daraltıcı mahiyette hükümlere yer verilemeyeceği hukukun genel ilkelerindendir. Pilot Lisans Yönetmeliği'nin tüm pilot lisansları için genel şartları düzenleyen 16. maddesinin 1. fıkrasının dava konusu (c) bendinde, terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunulduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilerek kamu görevinden çıkarılmamış olmak, pilot lisansı için müracaatlarda aranan şartlardan birisi olarak belirlenmiş; aynı zamanda bu koşulun pilot lisansının düzenlenmesinden sonra kaybedilmesi hali, aynı maddenin 2. fıkrasında iptal sebebi olarak düzenlenmiştir. 25/07/2018 tarihli ve 7145 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 26. maddesiyle 27/06/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ye (KHK) eklenen geçici 35. maddenin de yer aldığı bazı maddelerinin iptali istemiyle açılan davada, Anayasa Mahkemesinin 12/01/2023 tarihli ve 32071 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 30/06/2022 tarih ve E:2018/137, K:2022/86 sayılı kararıyla; 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (B) fıkrasının 3. paragrafının birinci cümlesinde yer alan “…ve pilot lisansları…” ibaresi yönünden yapılan değerlendirmede; "698. Kural, 375 sayılı KHK’nın geçici 35. maddesinin (B) fıkrasına göre görevlerine son verilenlerin pilot lisanslarının iptal edileceğini hükme bağlamaktadır. 699. Pilot lisansları ile ilgili düzenlemeler 14/10/1983 tarihli ve 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ve 2/6/2017 tarihli ve 30084 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Pilot Lisans Yönetmeliği (SHY-1) ve bunlara bağlı olarak Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünce yayımlanan talimatlarda yer almaktadır. 700. 2920 sayılı Kanun’un 95. maddesinde, pilotlar ile hava aracının sevk ve idaresi bakımından gerekli personelin bu alanda faaliyette bulunabilmeleri için Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığından yeterlik belgesi almalarının ve bu belgeleri belirli süreler içinde yenilemelerinin zorunlu olduğu, yeterlik belgesi alması gerekenlerin kategorilerinin saptanması, belge verilmesi, geçerliliği, yenilenmesi, geri alınması ve sicillerin tutulması ile ilgili hususların Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikte düzenleneceği belirtilmiştir. 701. Anılan Yönetmelik’in 16. maddesinde; sağlık sertifikasına sahip olmak, belirli suçlardan hüküm giymemek, terör örgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunulduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilerek kamu görevinden çıkarılmamış olmak gibi hususlar pilot lisansına sahip olmanın şartları arasında sayılmıştır. 702. Bunun yanında Yönetmelik’in 8. maddesinde; lisans ve yetkiler için başvuruda bulunan devlet hava araçlarında görev alan pilotların devlet hava araçlarında görev yaparken kazandıkları bilgi, tecrübe ve yeteneklerinin mevzuattaki gereklilikler doğrultusunda kredilendirileceği, kredilendirme ve lisanslandırmayla ilgili izlenecek usullerin Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından Avrupa Havacılık Emniyet Ajansına (EASA) bildirileceği belirtilmiştir. 703. Yönetmelik’in 16. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (c) bendinde, kamu görevinden çıkarılan askerî ve polis pilotların kredilendirme yapmak suretiyle sivil pilot lisansına sahip olmalarının mümkün olmadığı, 37. maddesinin (5) numaralı fıkrasında; Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünce düzenlenen pilot lisanslarının iptal edildiği kişilerin pilotluk yaptığı döneme ilişkin aldığı eğitimler, uçuş süreleri ve benzeri hususlar hakkında kredilendirme ve/veya dönüştürmenin yapılmayacağı, yeni pilot lisansının düzenlenmeyeceği, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünden aldıkları pilot lisansları ile birlikte lisanslarına bağlı tüm sertifika ve yetkilerin iptal edileceği belirtilmiştir. 704. Pilot lisansına sahip kişilerin havacılık alanında özel sektörde faaliyette bulunma imkânını ortadan kaldıran kural, çalışma hak ve özgürlüğüne sınırlama getirmektedir. 705. Kuralda pilot lisansının iptalinin kapsam ve sınırlarının açık ve net olarak düzenlendiği gözetildiğinde çalışma hak ve özgürlüğüne getirilen sınırlamanın kanuni bir temele dayandığı açıktır. 706. Darbe girişiminde kullanılan araçlarla (özellikle uçak, helikopter) gerçekleştirilen şiddetin boyutu, örgüt mensuplarının sadakat ve bağlılık potansiyeli, uçak ya da benzeri hava araçlarının emniyet ve asayişe karşı oluşturabileceği tehlike dikkate alındığında pilot lisansı ile icra edilen havacılık faaliyetleri çerçevesinde kamu güvenliği aleyhine çok ciddi sonuçlar meydana getirebilecek eylemlerde bulunulması mümkündür. Bu nedenle terör örgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu gerekçesiyle kamu görevinden çıkarılan kişilerin pilot lisanslarının iptal edilmesini öngören kuralın meşru bir amaca dayandığı anlaşılmaktadır. 707. Esasen uçak ve benzeri hava araçlarının emniyet ve asayişe karşı faaliyetlerin gerçekleştirilmesinde diğer vasıtalara nispetle daha elverişli bir niteliğinin olması, bunlarla ilgili güvenlik meselesini ön plana çıkarmaktadır. 15 Temmuz darbe girişiminde aktif rol alan örgüt bağlantılı pilotların gerçekleştirdiği eylemler ve darbe girişiminden sonra örgüte sadakat bağıyla hareket eden kişilerce ya da farklı terör örgütü üyesi mensuplarınca işlenen fiillerin güvenlik açısından meydana getirdiği ciddi tehlikeler dikkate alındığında kanun koyucunun güvenlik boyutunun ön planda olduğu havacılık faaliyetlerinin kaynağını oluşturan pilot lisanslarına yönelik düzenlemeler yapması doğal karşılanabilir. 708. Kural kapsamında terör örgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu gerekçesiyle kamu görevinden çıkarılan kişilerin pilot lisansları iptal edilmek suretiyle bu belgelerin sağladığı bir takım avantajların kamu güvenliği aleyhine kullanılmasının önüne geçilmesinin millî güvenlik ve kamu düzeninin sağlanması ve korunmasına yönelik amaçlara ulaşma bakımından elverişli ve gerekli olmadığı söylenemez. Ancak kuralla söz konusu hakka getirilen sınırlama ile yukarıda açıklanan kamu yararı amacı arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekir. 709. 7145 sayılı Kanun’un 26. maddesiyle 375 sayılı KHK’ya eklenen geçici 35. maddenin (A) fıkrasının birinci paragrafının birinci cümlesinin kalan kısmı ve dördüncü cümlesi ile 7333 sayılı Kanun’un 23. maddesiyle anılan fıkrada yer alan “…üç yıl…” ibaresinin “…dört yıl…” şeklinde değiştirilmesi başlığı altında asıl tedbir olan kamu görevinden (meslekten) çıkarma tedbiri ile ilgili olarak açıklanan gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir. 710. Bu itibarla devletin demokratik düzenine açık ve yakın bir tehlike oluşturan terör örgütleri veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplarla mücadele etmek amacıyla bunlarla bağlantısı olduğu gerekçesiyle kamu görevinden çıkarılan kişilerin pilot lisanslarının iptalini düzenleyen kuralın kamu güvenliğinin korunması amacı bakımından çalışma hak ve özgürlüğüne ölçüsüz bir sınırlama getirdiği söylenemez. 711. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 13., 48. ve 49. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir." gerekçesiyle 375 sayılı KHK’nın geçici 35. maddesinin (B) fıkrasına göre görevlerine son verilenlerin pilot lisanslarının iptal edilmesine yönelik düzenlemenin Anayasa’ya aykırı olmadığına karar verilmiştir. Bu durumda, yukarıda yer verilen gerekçeler de dikkate alındığında Pilot Lisans Yönetmeliği'nin tüm pilot lisansları için genel şartları düzenleyen 16. maddesinin 1. fıkrasının dava konusu (c) bendinde, terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunulduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilerek kamu görevinden çıkarılmamış olmak şartının, Anayasa Mahkemesince Anayasa'ya uygun bulunan açık bir kanun hükmüne dayandığı, millî güvenlik ve kamu düzeninin sağlanması, uçuş emniyetinin, can ve mal güvenliğinin korunması amacıyla getirildiği, dava konusu düzenlemenin anılan amacı sağlama bakımından elverişli, gerekli ve orantılı olduğu anlaşılmakta olup, düzenlemede hukuka, kamu yararına ve hizmet gereklerine aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Öte yandan, davacının kamu görevinden çıkarılmasına yönelik işleme karşı açtığı davanın sonucuna göre davalı idareye pilot lisansı hakkında yeniden işlem tesis edilmesi için başvurabileceği de açıktır. KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. Davacının, kamu görevinden çıkarılmış olmasının alacağı pilotaj eğitimi sonrasında sivil pilot lisansı almasına engel olmamasına ve adli sicil kaydına göre pilotajının lisanslandırılmasına karar verilmesi isteminin İNCELENMEKSİZİN REDDİNE, 2. 02/06/2017 tarih ve 30084 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Pilot Lisans Yönetmeliği (SHY-1)'nin 16. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinin iptali istemi yönünden DAVANIN REDDİNE, 3. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ve davacının adli yardım istemi kabul edildiğinden dava açılırken yatırılmamış olan toplam ... TL yargılama giderinin 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 339. maddesinin 1. fıkrası uyarınca davacıdan tahsili için ilgili vergi dairesine müzekkere yazılmasına, 4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen ... TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine, 5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 02/10/2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.