Danıştay Kararı · E. 2020/5675 · K. 2024/3639

Danıştay 10. Daire Başkanlığı         2020/5675 E.  ,  2024/3639 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ONUNCU DAİRE Esas No : 2020/5675 Karar No : 2024/3639 DAVACI : ... DAVALI : ...Genel Müdürlüğü / ... VEKİLLERİ : Av. ..., Av. ... Av. ... DAVANIN_KONUSU : Davacı tarafından, pilot lisansı almasının mümkün olup olmadığı hususunda Sivil Havacılık Genel Müdürlüğüne yapılan başvurunun, kamu görevinden çıkarılması nedeniyle mümkün olmadığı belirtilerek reddedilmesi üzerine bu işlemin dayanağı olan, 02/06/2017 tarihli ve 30084 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Pilot Lisans Yönetmeliği (SHY-1)'nin 16. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinin iptali ile kamu görevinden çıkarılmış olmasının alacağı pilotaj eğitimi sonrasında sivil pilot lisansı almasına engel olmamasına ve adli sicil kaydına göre pilotajının lisanslandırılmasına karar verilmesi istenilmektedir. DAVACININ İDDİALARI : Davacı tarafından, Hava Kuvvetleri Komutanlığında pilot olarak görev yapmakta iken 701 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile kamu görevinden ihraç edildiği, hakkında açılan ceza davasının sonuçlandığı, herhangi bir hüküm almadığından adli sicil ve arşiv kaydının bulunmadığı, sivil pilot lisansı alabilmek için başlayacağı eğitimler tamamlandıktan sonraki süreçle ilgili başvurusuna verilen cevapta davalı idare tarafından pilot lisansının onaylanmayacağının bildirildiği, Pilot Lisans Yönetmeliğinin 16. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinin Anayasa'ya aykırı olduğu, kamu görevinden ihraç işlemine dayanılarak özel sektörde çalışmasının engellenmesinin hukuka aykırı olduğu, Kanun Hükmünde Kararnamelerde yeniden pilot lisansı almayı engelleyen düzenleme bulunmadığı ileri sürülmektedir. DAVALININ SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, usule ilişkin olarak davanın süresinde açılmadığı, esasa ilişkin olarak ise, davacının pilot lisansının iptaline dayanak teşkil eden 701 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile kamu görevinden çıkarılma işlemi hukuki geçerliliğini koruduğu sürece lisans iptali işleminin de hukuki geçerliliğini koruyacağı, uçuş emniyetini sağlamanın en önemli görevleri olduğu, 4 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin, "Görevler ve Yetkiler" başlıklı 437. maddesinin birinci fıkrasının (m) bendinde “Bu Bölümde öngörülen görev ve yetkileri yerine getirmek üzere yönetmelik ve genelgeleri hazırlamak." hükmü yer aldığı, 701 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede kamu görevinden çıkarılan ve rütbesi geri alınan kişilerin pilot lisanslarının iptal edileceğinin açıkça hükme bağlandığı, davacının pilot lisansı olsa dahi iptal edilmesi gerektiği, düzenlemede usule ve hukuka aykırılık bulunmadığı savunulmaktadır. DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ... DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir. DANIŞTAY SAVCISI :... DÜŞÜNCESİ : Dava; Türk Hava Kuvvetleri emrinde pilot subay olarak görev yapmaktayken 701 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname uyarınca kamu görevinden çıkarılan davacı Kemal Yar tarafından, sivil havacılık kuruluşlarında pilot olarak görev yapmak amacıyla pilotaj eğitimi alması halinde tarafına hususi pilot lisansı düzenlenip düzenlenmeyeceğine ilişkin Sivil Havacılık Genel Müdürlüğüne yaptığı başvuru üzerine "(...)kamu görevinden çıkarılmamış olmak" koşulunu sağlamadığından bahisle sivil pilot lisansı alamayacağı yolunda tesis edilen... tarih ve... sayılı işlemin dayanağı olan 02/06/2017 tarih ve 30084 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Pilot Lisans Yönetmeliği'nin (SHY-1) 16. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinin iptaline, kamu görevinden çıkarılmış olmasının alacağı pilotaj eğitimi sonrasında sivil pilot lisansı almasına engel olmamasına ve adli sicil kaydına göre pilotajının lisanslandırılmasına karar verilmesi istemiyle açlmıştır. Davanın 02/06/2017 tarih ve 30084 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Pilot Lisans Yönetmeliği'nin (SHY-1) 16. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinin iptaline ilişkin kısmının incelenmesi; 15/7/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 441 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendiyle davalı idarenin bu alanı düzenleme ile yetkilendirilmiştir. 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanununun Amaç başlıklı 1. Maddesinde Bu Kanunun amacının; devamlı ve hızlı bir gelişme gösteren,ileri teknolojinin uygulandığı, sürat ve emniyet faktörlerinin büyük önem taşıdığı sivil havacılık sahasındaki faaliyetlerin ulusal çıkarlarımız ve uluslararası ilişkilerimize uygun bir şekilde düzenlenmesini sağlamak olduğu, Kapsam başlıklı 2. maddeinde, Bu Kanunun,kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve özel hukuk tüzelkişilerinin havacılık sahasındaki faaliyetlerini kapsadığı hükmü yer almıştır. Öte yandan,15.07.2016 günü yapılan darbe teşebbüsü üzerine; kamu düzeni ve güvenliği açısından Anayasa’nın 120. maddesi ve 2935 sayılı Olağanüstü Hal Kanunu çerçevesinde 20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında, darbe teşebbüsü ve terörle mücadele çerçevesinde alınması zaruri olan tedbirler ile bunlara ilişkin usul ve esasları belirlemek amacıyla hazırlanan ve 23.07.2016 tarihinde yürürlüğe giren 667 sayılı KHK'den sonra bu kapsamda KHH'lar çıkartılmaya devam edilmiş; 08.07.2018 tarihinde yürürlüğe giren 701 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin "Kamu personeline ilişkin tedbirler" başlıklı 1. Maddesinde, " (1) Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olan ve ekli (1) sayılı listede yer alan kişiler kamu görevinden başka hiçbir işleme gerek kalmaksızın çıkarılmıştır. Bu kişilere ayrıca herhangi bir tebligat yapılmaz. Haklarında ayrıca özel kanun hükümlerine göre işlem tesis edilir. (2) Birinci fıkra gereğince kamu görevinden çıkarılan kişilerin, mahkûmiyet kararı aranmaksızın rütbe ve/veya memuriyetleri alınır ve bu kişiler görev yaptıkları teşkilata yeniden kabul edilmezler; bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemezler, doğrudan veya dolaylı olarak görevlendirilemezler; bunların uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevleri de sona ermiş sayılır...." hükmü getirilmiştir. 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanununa, 4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 441 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine ve 5/6/1945 tarihli ve 4749 sayılı Şikago’da 7 Aralık 1944 Tarihinde Akit ve İmza Edilmiş Olan Uluslararası Sivil Havacılık Antlaşması ve Sivil Havacılık Geçici Sözleşmesi ve Bunların Eklerinin Onanması Hakkında Kanuna dayanılarak hazırlanan Dava konusu Pilot Lisans Yönetmeliğinin Amaç başlıklı 1. maddesinde, bu Yönetmeliğin amacının; uçak, helikopter, planör, balon, hava gemisi ve çok hafif hava aracı kategorilerindeki hava araçlarında pilot olarak faaliyette bulunacak kişilerin lisans, yetki, yetkilendirme ve sertifika almalarına ilişkin usul ve esasları düzenlemek olduğu, Kapsam başlıklı 2. maddesinde, bu Yönetmeliğin; Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünden sivil havacılık alanında uçak, helikopter, planör, balon, hava gemisi ve çok hafif hava aracı kategorilerindeki hava aracı pilotluğu için gerekli lisans, yetki, yetkilendirme ve sertifika almış, alacak, temdit edecek veya yenileyecek kişileri ve bunlara eğitim veren veya bünyelerinde bulunduran kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişileri kapsadığı düzenlemesine yer verilmiş; iptali istenilen Tüm pilot lisansları için genel şartlar başlıklı 16. Maddesinin, (1). Fıkrasının ( c ) bendinde, "Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunulduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilerek kamu görevinden çıkarılmamış olmak, " hükmü yer almış , anılan maddenin (2). Fıkrasında da ," Durumları lisans tanziminden sonra değişerek birinci fıkranın (b) ve (c) bentlerindeki şartları sağlamadığı veya lisans tanzimi sırasında gerçeğe aykırı belge sunduğu tespit edilenlerin, pilot lisansları iptal edilir." hükmüne yer verilmiştir. Dosyanın incelenmesinden,Türk Hava Kuvvetleri emrinde pilot subay olarak görev yapmaktayken 701 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname uyarınca kamu görevinden çıkarılan davacı tarafından, sivil havacılık kuruluşlarında pilot olarak görev yapmak amacıyla pilotaj eğitimi alması halinde tarafına hususi pilot lisansı düzenlenip düzenlenmeyeceğine ilişkin Sivil Havacılık Genel Müdürlüğüne yaptığı başvuru üzerine "(...)kamu görevinden çıkarılmamış olmak" koşulunu sağlamadığından bahisle sivil pilot lisansı alamayacağı yolunda tesis edilen... tarih ve ... sayılı işlem üzerine anılan işlemin dayanağı Yönetmeliğin 16/1-c maddesinin iptali istemiyle açılmıştır. Sivil havacılık faaliyetlerinin kamu yararına ve milli güvenlik amaçlarına uygun olarak düzenlenmesi seyahat güvenliğinin sağlanması, hava yoluyla seyahatte can güvenliğinin korunması, uçuş emniyeti ve güvenliğinin sağlanması amacıyla düzenlemeler yapma görev ve yetkisi bulunan davalı idarenin bu bağlamda pilotlar yönünden bir takım asgari şartlar getirmesi ve kriterler belirlemesinde hukuka aykırılık görülmemiştir., Bu durumda, ulusal ve uluslararası hukuk çerçevesinde can ve mal güvenliğini, uçuş emniyetini en üst seviyede sağlamak amacıyla lisans alacak olan pilotlara yönelik dava konusu düzenlemede yer alan "Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunulduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilerek kamu görevinden çıkarılmamış olmak, " kriteri getiren hükümde hizmet gereklerine ve hukuka aykırılık görülmemiştir. Davanın kamu görevinden çıkarılmış olmasının alacağı pilotaj eğitimi sonrasında sivil pilot lisansı almasına engel olmamasına ve adli sicil kaydına göre pilotajının lisanslandırılmasına karar verilmesi istemine ilişkin kısmının incelenmesi; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinde idari dava türleri; idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları ile İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, olarak ifade edilmiş; aynı maddenin 2. fıkrasında ise ; “ İdari yargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlıdır. İdari mahkemeler; yerindelik denetimi yapamazlar, yürütme görevinin kanunlarda gösterilen şekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veya idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı veremezler.” hükmü yer almıştır. Gerek bu hükümler ve gerekse Anayasanın 125. maddesinin 4. fıkrasında yer alan düzenlemeye göre, idari işlemler üzerindeki yargısal denetim, bu işlemlerin hukuka uygunluğunun saptanmasıyla sınırlı olup, mahkemelerin yerindelik denetimi yapması ya da yönetimin takdir yetkisini kaldıracak biçimde karar vermesi mümkün değildir. Dolayısıyla; kamu hizmetinin etkin ve verimli bir biçimde yürütülmesi için idarelere tanınan takdir hakkı kapsamında yapılacak olan değerlendirmelere yönelik yargısal denetimde yargıya düşen görev, bu değerlendirmenin hukuka uygun olup olmadığının araştırılması ve saptanması çerçevesinde kalır. Yönetimi seçeneklerden birini seçmeye ya da bu yetkisini değiştirecek ve/veya yönlendirecek biçimde kullanmaya zorlayacak şekilde yargı kararı verilmesi, yönetsel yargı yetkisinin kullanımı için çizilen yasal çerçeveyi aşar, yerindelik denetimi niteliği kazanır. Buna göre davacı hakkında " kamu görevinden çıkarılmış olmasının alacağı pilotaj eğitimi sonrasında sivil pilot lisansı almasına engel olmamasına ve adli sicil kaydına göre pilotajının lisanslandırılmasına karar verilmesi" istemi hakkında idarenin yerine geçerek işlem tesisi sonucunu doğuracak şekilde hüküm kurulması, hukuken mümkün değildir. Açıklanan nedenlerle; davanın Pilot Lisans Yönetmeliği'nin (SHY-1) 16. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendine yönelik kısmının reddine, "kamu görevinden çıkarılmış olmasının alacağı pilotaj eğitimi sonrasında sivil pilot lisansı almasına engel olmamasına ve adli sicil kaydına göre pilotajının lisanslandırılmasına karar verilmesi" isteği yönünden ise davanın incelenmeksizin reddine, karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ : Davacı, Hv. Plt. Yzb. olarak Hava Kuvvetleri Komutanlığı'nda görev yapmakta iken 701 sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamında kamu görevinden çıkarılmıştır. Davacı tarafından 27/07/2020 tarihinde davalı idareye başvurularak kamu görevinden çıkarıldığı belirtilip, kamu görevinden çıkarılmış olmasının pilot lisansı almasına engel olup olmadığı sorulmuştur. Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı yazısı ile Pilot Lisans Yönetmeliğinin 16. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendi gereğince lisanslandırma yapılamayacağı davacıya bildirilmiştir. Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır. İNCELEME VE GEREKÇE: USUL YÖNÜNDEN: 1- Davalı idarenin süre itirazı: Davalı idare tarafından davanın süresinde açılmadığı ileri sürülmüştür. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinin 1. fıkrasında, dava açma süresinin özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde Danıştay'da ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gün olduğu; 4. fıkrasında, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresinin ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı, ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililerin, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabileceği; 8. maddesinin 1. fıkrasında, sürelerin tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlayacağı kurala bağlanmıştır. Anılan hükümlerin incelenmesinden; bir düzenleyici işleme karşı ilan tarihinden itibaren altmış gün içinde dava açılabileceği gibi söz konusu düzenleyici işleme dayanılarak tesis edilen bir uygulama işleminin varlığı hâlinde, işlemin tebliğinden itibaren altmış gün içinde birel veya düzenleyici işleme yahut her ikisine birden dava açılabileceği görülmektedir. Davacının bakılan davayı, 05/08/2020 tarihli uygulama işleminin 29/08/2020 tarihinde tebliği üzerine 27/10/2020 tarihinde, dolayısıyla 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesi uyarınca 60 günlük yasal süre içinde açtığı anlaşılmıştır. Bu itibarla, davalı idarenin süre itirazı yerinde görülmemiştir. 2- Davacının, kamu görevinden çıkarılmış olmasının alacağı pilotaj eğitimi sonrasında sivil pilot lisansı almasına engel olmamasına ve adli sicil kaydına göre pilotajının lisanslandırılmasına karar verilmesi istemleri: Davacı tarafından, dava dilekçesinde, kamu görevinden çıkarılmış olmasının alacağı pilotaj eğitimi sonrasında sivil pilot lisansı almasına engel olmamasına ve adli sicil kaydına göre pilotajının lisanslandırılmasına karar verilmesi şeklinde istemde bulunulduğu görülmektedir. 2577 sayılı idari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinde idari dava türleri "iptal ve tam yargı davaları ile kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar" şeklinde sayılmış olup, aynı maddede idari yargı yetkisinin hukuka uygunluk denetimi ile sınırlı olduğu, idari mahkemelerin idari idari eylem ve işlem niteliğinde karar veremeyecekleri kurala bağlandığından davacının dava dilekçesinde idari işlem tesisi niteliğinde talepte bulunması mümkün değildir. Bu durumda, dava dilekçesindeki istemin; bir idari işlemin iptali, bir idari işlem veya eylemden kaynaklanan tam yargı davası veya bir idari sözleşmeden kaynaklanan uyuşmazlık niteliğinde olmadığı anlaşıldığından, davacının idari işlem tesisi niteliğindeki isteminin incelenmesine hukuki olanak bulunmamaktadır. ESAS YÖNÜNDEN: İlgili Mevzuat: 15/07/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin "Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü" başlıklı Otuzbirinci Bölümünde yer alan "Görev ve Yetkiler" başlıklı 437. maddesinin 1. fıkrasında, "Genel Müdürlüğün görev ve yetkileri şunlardır: ... g) Yurt içinde ve yurt dışında hava ulaştırma faaliyetlerinde bulunmak isteyen Türk ve yabancı gerçek veya tüzel kişilere verilecek izinlerin esaslarını ve şartlarını hazırlamak, gerekli görülmesi halinde ilgili Bakanlık ve kamu kurum ve kuruluşları ile koordinasyonu sağlamak. ... m) Bu Bölümde öngörülen görev ve yetkileri yerine getirmek üzere yönetmelik ve genelgeleri hazırlamak. ..."; "Hizmet birimlerinin görevleri" başlıklı 441. maddesinin 1. fıkrasında, "... b) Uçuş Operasyon Daire Başkanlığı: ... (2) Sivil havacılık alanında yeterlik belgesi gerektiren bakım, onarım, tasarım ve üretim ile hava trafik hizmetleri dışındaki personelin lisans ve sertifika işlemlerine esas olan düzenlemeleri yapmak, belgeleri vermek, onaylamak, yenilemek, askıya almak veya gerektiğinde iptal etmek ve kayıtlarını tutmak. 3) Yeterlik belgesi gerektiren personelin ihtiyaç duyduğu eğitimlere ve sağlık şartlarına ait standartları belirlemek, bu personeli yetiştirecek eğitim kuruluşları ile muayenelerini yapacak sağlık kuruluşlarını ve tabiplerini yetkilendirmek, gerektiğinde bu yetkiyi askıya almak veya iptal etmek, yapılan uygulamaların uluslararası standartlara uygunluğunu denetlemek ve kayıtlarını tutmak. ..." hükümleri yer almaktadır. 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu'nun "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Kanunun amacı; devamlı ve hızlı bir gelişme gösteren, ileri teknolojinin uygulandığı, sürat ve emniyet faktörlerinin büyük önem taşıdığı sivil havacılık sahasındaki faaliyetlerin ulusal çıkarlarımız ve uluslararası ilişkilerimize uygun bir şekilde düzenlenmesini sağlamaktır."; "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde, "Bu Kanun, kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve özel hukuk tüzelkişilerinin havacılık sahasındaki faaliyetlerini kapsar. Devlet hava araçları, açık hüküm bulunmayan hallerde bu Kanunun kapsamı dışındadır."; "Yeterlik belgesi" başlıklı 95. maddesinde, "Pilotlar ile hava aracının sevk ve idaresi bakımından gerekli personelin, faaliyette bulunabilmeleri için, Ulaştırma Bakanlığından yeterlik belgesi almaları ve bu belgeleri belirli süreler içinde yenilemeleri zorunludur. Ulaştırma Bakanlığı yeterlik belgesi almaları gereken birinci fıkrada belirtilen personel ve diğer havacılık personelinin kategorilerinin saptanması, belge verilmesi, geçerliliği, yenilenmesi, geri alınması ve sicillerin tutulması kurallarını yönetmelikle düzenler."; "Yeterlik belgesinin iptali ve geri alınması" başlıklı 97. maddesinde, "Yeterlik belgesinin verilmesi için zorunlu bulunan asgari koşulların ortadan kalkması durumunda, belge iptal edilir. Yeterlik belgesinin verilmesi için aranan niteliklerde geçici olarak değişiklik meydana gelenlerin belgeleri, durumlarının düzeldiği saptanıncaya kadar geri alınır."; "Yönetmelikler" başlıklı 148. maddesinde, "Bu Kanunda belirtilen yönetmelikler Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulur." hükümleri yer almaktadır. 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanununa, 4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 441. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendine ve 05/06/1945 tarihli ve 4749 sayılı Şikago’da 7 Aralık 1944 Tarihinde Akit ve İmza Edilmiş Olan Uluslararası Sivil Havacılık Antlaşması ve Sivil Havacılık Geçici Sözleşmesi ve Bunların Eklerinin Onanması Hakkında Kanuna dayanılarak hazırlanan ve 02/06/2017 tarihli, 30084 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Pilot Lisans Yönetmeliği (SHY-1)'nin "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Yönetmeliğin amacı; uçak, helikopter, planör, balon, hava gemisi ve çok hafif hava aracı kategorilerindeki hava araçlarında pilot olarak faaliyette bulunacak kişilerin lisans, yetki, yetkilendirme ve sertifika almalarına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir."; "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde, "Bu Yönetmelik; Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünden sivil havacılık alanında uçak, helikopter, planör, balon, hava gemisi ve çok hafif hava aracı kategorilerindeki hava aracı pilotluğu için gerekli lisans, yetki, yetkilendirme ve sertifika almış, alacak, temdit edecek veya yenileyecek kişileri ve bunlara eğitim veren veya bünyelerinde bulunduran kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişileri kapsar."; "Tüm pilot lisansları için genel şartlar" başlıklı 16. maddesinde, "(1) Pilot lisansı için müracaatlarda aşağıdaki şartlar aranır: a) Lisansın türüne uygun olarak geçerli 1 inci, 2 nci sınıf veya LAPL sağlık sertifikası sahibi olmak, b) 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık, ulaşım araçlarının kaçırılması veya alıkonulması suçlarından, 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkındaki Kanuna muhalefetten veya terör örgütleriyle eylem birliği içerisinde olmak, bu örgütlere yardım etmek, kamu imkan ve kaynaklarını bu örgütleri desteklemeye yönelik kullanmak, bu örgütlerin propagandasını yapmak suçlarından hüküm giymemiş olmak, c) Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunulduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilerek kamu görevinden çıkarılmamış olmak, ç) Ticari hava taşımacılığında bulunmak isteyen, aletli uçuş yetkisi veya uçuş öğretmenliği yetkisi sahibi olmak isteyen pilotlar için en az lise veya dengi okul mezunu olmak. (2) Durumları lisans tanziminden sonra değişerek birinci fıkranın (b) ve (c) bentlerindeki şartları sağlamadığı veya lisans tanzimi sırasında gerçeğe aykırı belge sunduğu tespit edilenlerin, pilot lisansları iptal edilir." düzenlemelerine yer verilmiştir. 08/07/2018 tarih ve 30472 sayılı (Mükerrer) Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 701 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin ''Kamu Personellerine İlişkin Tedbirler'' başlıklı 1. maddesinde, ''(1) Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olan ve ekli (1) sayılı listede yer alan kişiler kamu görevinden başka hiçbir işleme gerek kalmaksızın çıkarılmıştır. Bu kişilere ayrıca herhangi bir tebligat yapılmaz. Haklarında ayrıca özel kanun hükümlerine göre işlem tesis edilir. (2) Birinci fıkra gereğince kamu görevinden çıkarılan kişilerin, mahkûmiyet kararı aranmaksızın rütbe ve/veya memuriyetleri alınır ve bu kişiler görev yaptıkları teşkilata yeniden kabul edilmezler; bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemezler, doğrudan veya dolaylı olarak görevlendirilemezler; bunların uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevleri de sona ermiş sayılır. Bunların silah ruhsatları, gemi adamlığına ilişkin belgeleri ve pilot lisansları iptal edilir ve bu kişiler oturdukları kamu konutlarından veya vakıf lojmanlarından onbeş gün içinde tahliye edilir. Bu kişiler özel güvenlik şirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanı olamazlar. ..." hükmüne yer verilmiştir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Anayasa'nın 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabileceği hükmüne yer verilmiştir. Buna göre, idari teşkilat yapısı içinde yer alan Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşları, görev alanlarına ilişkin olarak yönetmelik, yönerge, tebliğ, genelge ve talimat gibi çeşitli adlar altında düzenleme yapabilmektedirler. Bu düzenlemeler arasında uyulması gereken "normlar hiyerarşisi" kuramına göre, hukuk düzeni, farklı kademede yer alan Anayasa, kanun, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normu içermekte ve her norm geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan almaktadır. Kanundan sonra gelen yönetmelik, genelge, tebliğ, talimat gibi düzenlemelerin ancak kanunda verilmiş olan hakkın kullanılmasının açıklanması ile ilgili olacağı, bu metinlerde kanun ile verilmiş olan hakkı genişletici veya daraltıcı mahiyette hükümlere yer verilemeyeceği hukukun genel ilkelerindendir. Pilot Lisans Yönetmeliği'nin tüm pilot lisansları için genel şartları düzenleyen 16. maddesinin 1. fıkrasının dava konusu (c) bendinde, terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunulduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilerek kamu görevinden çıkarılmamış olmak, pilot lisansı için müracaatlarda aranan şartlardan birisi olarak belirlenmiş; aynı zamanda bu koşulun pilot lisansının düzenlenmesinden sonra kaybedilmesi hali, aynı maddenin 2. fıkrasında iptal sebebi olarak düzenlenmiştir. Davacının kamu görevinden ihracına dayanak teşkil eden 701 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin kabulüne ilişkin olan 31/10/2018 tarihli ve 7150 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’un bazı maddelerinin iptali istemiyle açılan davada, Anayasa Mahkemesinin 09/05/2023 tarihli ve 32185 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 09/11/2022 tarih ve E:2018/164, K:2022/134 sayılı kararıyla; Kanun’un 3. maddesinin beşinci cümlesinde yer alan “… pilot lisansları, ...” ibaresi yönünden yapılan değerlendirmede; "129. Kural, rütbeleri alınan ve emekli kimlikleri iptal edilen Kanun’a ekli (4) sayılı listede yer alan TSK personelinin pilot lisanslarının iptal edileceğini hükme bağlamaktadır. 130. Dava konusu kuralla 7086 sayılı Kanun’un 3. maddesinin dördüncü cümlesinde yer alan “…pilot lisansları…” ibaresi aynı içeriğe sahip olup Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu ibarenin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin reddine hükmedilmiştir. 131. Anılan kararda, 7086 sayılı Kanun’un 1. maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “…pilot lisansları…” ibaresine ilişkin gerekçelerin uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerli olduğu ifade edilmiştir (bkz. § 338). 132. Dava konusu kural açısından söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılı Kanun’un 3. maddesinin dördüncü cümlesinde yer alan “…pilot lisansları…” ibaresinin Anayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir. 133. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 40., 48., 49. ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir." gerekçesiyle düzenlemenin Anayasa’ya aykırı olmadığına karar verilmiştir. Anılan kararda atıf yapılan Anayasa Mahkemesinin 26/01/2022 tarihli ve 31731 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 24/06/2021 tarih ve E:2018/81, K:2021/45 sayılı kararıyla; Kanun’un 1. maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “…ve pilot lisansları iptal edilir...” ibaresi yönünden yapılan değerlendirmede; "218. Kural, Kanun’a ekli (1) sayılı listeyle kamu görevinden çıkarılan kişilerin pilot lisanslarının iptal edileceğini hükme bağlamaktadır. 219. Kişilerin pilot lisanslarının iptalini öngören kural, olağanüstü hâlin ilanına neden olan tehdit ve tehlikelerin bertaraf edilmesine yönelik olarak bu dönemde uygulanmıştır. Bu nedenle kurala ilişkin Anayasa’ya uygunluk denetiminin Anayasa’nın 15. maddesi kapsamında yapılması gerekir. 220. Pilot lisansları ile ilgili düzenlemeler, 14/10/1983 tarihli ve 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ve 2/6/2017 tarihli ve 30084 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Pilot Lisans Yönetmeliği (Yönetmelik) (SHY-1) ve bunlara bağlı olarak Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünce (Genel Müdürlük) yayımlanan talimatlarda yer almaktadır. 221. 2920 sayılı Kanun’un 95. maddesinde, pilotlar ile hava aracının sevk ve idaresi bakımından gerekli olan personelin bu alanda faaliyette bulunabilmeleri için Ulaştırma Bakanlığından yeterlik belgesi almaları ve bu belgeleri belirli süreler içinde yenilemelerinin zorunlu olduğu, yeterlik belgesi alması gerekenlerin kategorilerinin saptanması, belge verilmesi, geçerliliği, yenilenmesi, geri alınması ve sicillerin tutulması ile ilgili hususların Ulaştırma Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikte düzenleneceği belirtilmiştir. 222. Yönetmelik’in 16. maddesinde; sağlık sertifikasına sahip olmak, belirli suçlardan hüküm giymemek, terör örgütlerine veya MGK’ca devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunulduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilerek kamu görevinden çıkarılmamış olmak gibi hususlar pilot lisansına sahip olabilmenin şartları arasında sayılmıştır. 223. Bunun yanında Yönetmelik’in 8. maddesinde; lisans ve yetkiler için başvuruda bulunan devlet hava araçlarında görev alan pilotların devlet hava araçlarında görev yaparken kazandıkları bilgi, tecrübe ve yeteneklerinin mevzuattaki gereklilikler doğrultusunda kredilendirileceği, kredilendirme ve lisanslandırmayla ilgili izlenecek usullerin Genel Müdürlük tarafından Avrupa Havacılık Emniyet Ajansına (EASA) bildirileceği belirtilmiştir. 224. Yönetmelik’in 16. maddesinin (c) bendinde, kamu görevinden çıkarılan askeri ve polis pilotların kredilendirme yapmak suretiyle sivil pilot lisansına sahip olmalarının mümkün olmadığı, 37. maddesinin (5) numaralı fıkrasında, Genel Müdürlükçe düzenlenen pilot lisansları iptal edilen kişilerin, pilotluk yaptığı döneme ilişkin aldığı eğitimler, uçuş süreleri ve benzeri hususlar hakkında kredilendirme ve/veya dönüştürmenin yapılmayacağı, yeni pilot lisansı düzenlenmeyeceği, Genel Müdürlükten aldıkları pilot lisansları ile birlikte lisanslarına bağlı tüm sertifika ve yetkilerin iptal edileceği belirtilmiştir. 225. Söz konusu mevzuat hükümlerine göre, gerekli prosedürler tamamlanarak alınan pilot lisansının, kişilerin mesleki anlamda havacılık sektöründe uçuş ekibi olarak faaliyette bulunmalarını sağlayan belge olduğu, bu kapsamda belli türdeki pilot lisansına (CPL ve ATPL) sahip kişilerin özel sektörde çalışma imkânlarının bulunduğu anlaşılmaktadır. Bu açıdan kamu görevinden çıkarılan kişilerin pilot lisanslarının iptal edilmesinin kişilerin havacılık sektöründe, mesleki yaşamları üzerinde doğrudan ve belirleyici bir etkiye sahip olduğu söylenebilir. Dolayısıyla pilot lisansına sahip kişilerin havacılık alanında özel sektörde faaliyette bulunma imkânını ortadan kaldıran kural, çalışma hak ve hürriyetine sınırlama getirmektedir. 226. Darbe girişiminde kullanılan araçlarla (özellikle uçak, helikopter) gerçekleştirilen şiddetin boyutu, örgüt mensuplarının sadakat ve bağlılık potansiyeli, uçak ya da benzeri hava araçlarının emniyet ve asayişe karşı oluşturabileceği tehlike dikkate alındığında pilot lisansı ile icra edilen havacılık faaliyetleri çerçevesinde kamu güvenliği aleyhine çok ciddi sonuçlar meydana getirebilecek eylemlerde bulunulması mümkündür. Bu nedenle terör örgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu gerekçesiyle kamu görevinden çıkarılan kişilerin pilot lisanslarının iptal edilmesini öngören kuralın meşru bir amaca dayandığı anlaşılmaktadır. 227. Kanun’un 1. maddesinin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin “Birinci fıkra gereğince kamu görevinden çıkarılan kişilerin, mahkumiyet kararı aranmaksızın rütbe…alınır.” bölümüne ilişkin açıklanan gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir. Buna göre dava konusu kuralla Anayasa’nın 48. ve 49. maddelerinde çalışma hak ve hürriyetine getirilen sınırlama olağan dönemde kanunilik şartını taşımadığı gibi söz konusu sınırlamanın ölçülülük ilkesine uygun olduğu da söylenemez. Bu nedenle kuralın olağanüstü dönemlerde temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasının durdurulması ve sınırlanmasını düzenleyen Anayasa’nın 15. maddesi kapsamında incelenmesi gerekir. 228. Olağanüstü hâlin ilanına neden olan 15 Temmuz darbe girişiminde aktif rol alan özellikle hava kuvvetlerinde görevli örgütle bağlantılı pilotlar, kalkışma sırasında uçak ve helikopterlerden ateş etmek ve bomba atmak suretiyle emniyette görevli birçok polis memuru ve vatandaşın hayatını kaybetmesine neden olmuştur. Esasen uçak ve benzeri hava araçlarının emniyet ve asayişe karşı faaliyetlerin gerçekleştirilmesinde diğer vasıtalara nispetle daha elverişli bir niteliğe sahip olması, bunlarla ilgili güvenlik meselesini ön plana çıkarmaktadır. Yukarıda açıklandığı üzere gerek 15 Temmuz darbe girişiminde aktif rol alan örgüt bağlantılı pilotların gerçekleştirdiği eylemler gerekse darbe girişiminden sonra örgüte sadakat bağıyla hareket eden kişilerce ya da farklı terör örgütü üyesi mensuplarınca işlenen fiillerin güvenlik açısından ciddi tehlikeler meydana getirdiği izahtan varestedir. Dolayısıyla kanun koyucunun güvenlik boyutunun ön planda olduğu havacılık faaliyetlerinin kaynağını oluşturan pilot lisanslarına yönelik düzenlemeler yapması doğal karşılanabilir. 229. Terör örgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu gerekçesiyle kamu görevinden çıkarılan kişilerin pilot lisansları iptal edilmek suretiyle bu belgelere dayanılarak kamu güvenliği aleyhine bir takım faaliyetlerin önüne geçilmesini hedefleyen kuralın millî güvenlik ve kamu düzeninin sağlanması amacına yönelik elverişli ve gerekli olduğu söylenebilir. 230. Kuralda öngörülen tedbirin her bir birey yönünden hukuka uygunluğunun denetlenmesi için ilgili kanunlarda gerekli güvencelere yer verildiği görülmektedir. Başka bir ifadeyle bireyselleştirme yapılmadan uygulanan tedbirin her bir birey yönünden hukuka uygunluğunun denetlenmesi için Komisyon ve idare mahkemesine başvuru imkânı getirilmek suretiyle etkili idari ve yargısal güvenceler sağlanmıştır. Buna göre keyfiliğe yol açabilecek uygulamalara karşı Kanun’da gerekli güvencelerin bulunduğu anlaşılmaktadır. 231. Bu itibarla darbe girişimiyle devletin demokratik düzenine açık ve yakın bir tehlike oluşturan terör örgütleri veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplarla mücadele etmek amacıyla olağanüstü hâl şartlarında Kanun’a ekli (1) sayılı listeyle kamu görevinden çıkarılan kişilerin pilot lisanslarının iptalini düzenleyen kuralın, kamu güvenliğinin korunması amacı bakımından çalışma hak ve hürriyetine durumun gerektirdiği ölçüyü aşacak şekilde bir sınırlama getirdiği söylenemez. 232. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 15., 40., 48., 49., 118. ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir." gerekçesiyle kamu görevinden çıkarılan kişilerin pilot lisanslarının iptal edilmesine yönelik düzenlemenin Anayasa’ya aykırı olmadığına karar verilmiştir. Bu durumda, yukarıda yer verilen gerekçeler de dikkate alındığında Pilot Lisans Yönetmeliği'nin tüm pilot lisansları için genel şartları düzenleyen 16. maddesinin 1. fıkrasının dava konusu (c) bendinde, terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunulduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilerek kamu görevinden çıkarılmamış olmak şartının, Anayasa Mahkemesince Anayasa'ya uygun bulunan açık bir kanun hükmüne dayandığı, millî güvenlik ve kamu düzeninin sağlanması, uçuş emniyetinin, can ve mal güvenliğinin korunması amacıyla getirildiği, dava konusu düzenlemenin anılan amacı sağlama bakımından elverişli, gerekli ve orantılı olduğu anlaşılmakta olup, düzenlemede hukuka, kamu yararına ve hizmet gereklerine aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Öte yandan, davacının kamu görevinden çıkarılmasına yönelik işleme karşı açtığı davanın sonucuna göre davalı idareye pilot lisansı hakkında yeniden işlem tesis edilmesi için başvurabileceği de açıktır. KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. Davacının, kamu görevinden çıkarılmış olmasının alacağı pilotaj eğitimi sonrasında sivil pilot lisansı almasına engel olmamasına ve adli sicil kaydına göre pilotajının lisanslandırılmasına karar verilmesi isteminin İNCELENMEKSİZİN REDDİNE, 2. 02/06/2017 tarih ve 30084 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Pilot Lisans Yönetmeliği (SHY-1)'nin 16. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinin iptali istemi yönünden DAVANIN REDDİNE, 3. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ve davacının adli yardım istemi kabul edildiğinden dava açılırken yatırılmamış olan toplam ... TL yargılama giderinin 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 339. maddesinin 1. fıkrası uyarınca davacıdan tahsili için ilgili vergi dairesine müzekkere yazılmasına, 4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen ... TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine, 5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 02/10/2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.