Danıştay Kararı · E. 2020/7802 · K. 2024/4372

Danıştay 6. Daire Başkanlığı         2020/7802 E.  ,  2024/4372 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ALTINCI DAİRE Esas No : 2020/7802 Karar No : 2024/4372 TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1- ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı VEKİLİ : Av. ... 2- ... Belediye Baskanlığı VEKİLİ : Av. ... DAVALILAR YANINDA MÜDAHİLLER : 1- ... Tarım Gıda Hayv. San. ve Tic. Anonim Şirketi 2- ... 3- .. VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1- ... 2- ... 3- ... 4- ... 5- ... VEKİLİ : Av. ... İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Aydın ili, Söke ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... sayılı parselin bulunduğu alanda Söke Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ile uygun görülen ve Aydın Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planının iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararda; dosyanın ve yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen raporun birlikte değerlendirilmesinden, dava konusu taşınmazın zeytin bahçesi vasfında olduğu ve tarım dışı amaçla kullanılmasının mümkün olmadığı, "belediye hizmet alanı (BHA)” plan kararının belirli bir kullanıma özgülenerek ayrıntılandırılmadığı, “katar düzenleme (triyaj) alanı” plan kararının üretilmesinde demiryolu hizmeti veren ve bu alandaki yatırımlardan sorumlu kurum olan TCDD görüşünün esas alınmadığı, 20 mt. genişlikte "taşıt yolu (ve kaldırımı)” plan kararının aynı genişlikte sürekliliğinin sağlanmadığı ve parselin kuzey-doğu kısmında devamının “10 m. genişlikte taşıt yolu (ve kaldırımı)” olarak planlanmış olduğu dikkate alındığında dava konusu imar planının şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına, imar mevzuatına, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ve ilgili mevzuatına, 3573 Sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun ile ilgili mevzuatına ve kamu yararına aykırı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlem hukuka aykırı bulunarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: Bakılan davada, uyuşmazlık konusu taşınmazla ilgili olarak 1/1000 ölçekli uygulama imar planının iptalinin istenildiği, 1/5000 ölçekli nazım imar planının ise dava konusu edilmediği, davacıya ait taşınmazın 1/1000 ölçekli uygulama imar planında ve 1/5000 ölçekli nazım imar planında aynı fonksiyonlara ayrıldığı, alt ölçekli planda üst ölçekli plana aykırı bir hüküm getirilmediği anlaşıldığından ve nazım imar planı ile getirilen kullanım kararlarının mevzuata uygunluğunun bu davada incelenmesi mümkün olmadığından, dava konusu planda, planların kademeli birlikteliği ilkesine aykırılık görülmediği, diğer taraftan, ölçeği gereğince uygulama imar planı ile belirlenmesi gereken ayrıntıya ilişkin kullanım kararlarının imar mevzuatına uygunluğu yönünden değerlendirme yapıldığında, ''belediye hizmet alanı'' kullanımına ayrılan alanın hangi belediye hizmetine özgülendiği hususunun uygulama imar planında ayrıntılı olarak tanımlanması gerekirken bu usule uyulmadığı ve davacılara ait taşınmazın belediyenin verdiği hizmetlerden hangisine yönelik olarak kullanılacağı hususunun açık olarak gösterilmediği anlaşıldığından, davaya konu planda bu yönüyle imar mevzuatına ve planlama ilkelerine uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmış ve dava konusu işlemin iptali yolunda verilen idare mahkemesi kararında sonucu itibariyle isabetsizlik görülmediği, belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun belirtilen gerekçeyle reddine karar verilmiştir. TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI: ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından; 1/5000 ölçekli nazım imar planına uygun şekilde hazırlanan dava konusu planda hukuka aykırılık bulunmadığı, temyize konu kararın usûle ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir. ... Belediye Başkanlığı tarafından; öncelikle süresinde açılmayan davanın usulden reddi gerektiği, bilimsellikten uzak bilirkişi raporuna dayanılarak verilen temyize konu kararın usûle ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir. DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...IN DÜŞÜNCESİ : Dosya kapsamında alınan bilirkişi raporunun ve dosyanın birlikte incelenmesinden, uyuşmazlıkta dava konusu uygulama imar planı ile belirlenen kullanım kararlarının dayanağı nazım imar planına uygun olduğu ancak nazım imar planına ilişkin kullanım kararlarında mevzuata ve planlama esaslarına uyarlık bulunmadığı görülmektedir. Dava konusu uygulama imar planının iptali istenirken dayanağı nazım imar planının da birlikte veya ayrı bir dava ile dava konusu edilmesi halinde, hukuka aykırılığı saptanan nazım imar planının iptaline karar verilmesi halinde, dayanağı kalmayan uygulama imar planının da iptaline karar verilmesi gerektiğinde kuşku bulunmamaktadır. Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin 5.maddesinin 1.fıkrasının (a) bendinde, belediye hizmet alanı; belediyelerin görev ve sorumlulukları kapsamındaki hizmetlerinin götürülebilmesi için gerekli itfaiye, acil yardım ve kurtarma, ulaşıma yönelik transfer istasyonu, araç ve makine parkı, bakım ve ikmal istasyonu, garaj ve triyaj alanları, belediye depoları, asfalt tesisi, atık işleme tesisi, zabıta birimleri, mezbaha, ekmek üretim tesisi, pazar yeri, idari, sosyal ve kültürel merkez gibi mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçları karşılamak üzere kurulan tesisler ile sermayesinin yarıdan fazlası belediyeye ait olan şirketlerin sahip olduğu tesislerin yapılabileceği alan, olarak tanımlanmış ve alan kullanım esasları belirlenmiştir. Anılan madde metninden anlaşıldığı üzere belediye hizmet alanı (BHA) fonksiyonu, belediyelerin görev ve sorumlulukları kapsamında bulunan ancak birbirinden oldukça farklı hizmetleri bünyesinde barındıran genel bir kullanım kararını ifade etmektedir. Bu bakımdan, 1/5000 ölçekli nazım imar planında genel nitelikteki BHA kullanım kararının belirlenmesinde ölçeği gereği bir sakınca bulunmamaktadır. Ancak 1/1000 ölçekli uygulama imar planında nazım imar planındaki genel kullanımların uygulamaya esas olacak şekilde ayrıntılandırılması gerekmekte olup bu kapsamda BHA tanımı içerisinde yer alan ve birbirleriyle tek ortak noktası belediyelerin görev ve sorumlulukları kapsamındaki faaliyetlere ilişkin olmaları olan bir çok farklı kullanım kararından birinin veya bir kısmının belirlenmesi olanaklı olacaktır. Nazım imar planındaki BHA fonksiyonu, alt ölçekli uygulama imar planında yasal tanım içerisinde yer alan herhangi bir kullanıma özgülendiğinde ise şeklî ve lafzî anlamda uygulama imar planının üst ölçekli plana ve mevzuata uygun olduğu sonucu ortaya çıkacaktır. Buna karşılık, bir kullanım kararının salt üst ölçekli plana ve mevzuata uygun olmasının imar planının şehircilik ilkeleri ve planlama esasları bakımından da hukuka uygun olduğu sonucunu doğurmayacağı öngörüsü imar hukukuna hakim olan ilkelerin bir gereğidir. Zira, genel kullanım kararı şehircilik ilkeleri ile planlama esaslarına uygun olmakla birlikte alt ölçekte ayrıntılandırıldığında hukuka aykırı hâle gelebilir. Ortaya çıkabilecek sorunlar bir örnekle açıklanmak istenirse; (konut kullanımının, çevresinde barındıracağı nüfusun ihtiyacı olan okul, park, çocuk bahçesi, sağlık ocağı vb. kullanımların bulunmasını da gerektiren bir kullanım kararı olduğu dikkate alınarak) nazım imar planında konut alanları içerisinde BHA fonksiyonu düzenlendiğinde, uygulama imar planında sırf BHA fonksiyonu tanımı içerisinde yer almasından ve yasal olarak bir engel bulunmamasından ötürü ayrıntıya gidilerek mezbaha, asfalt tesisi ve atık işleme tesisi gibi niteliği gereği koku, görüntü, gürültü vb. etkenli kendine has sorunları beraberinde getiren kullanımların da konut, park, okul, sağlık ocağı gibi kullanımların bitişiğinde yer almasının olanaklı olabileceği ve bu durumun ise imar planının şehircilik ilkelerine ve planlama esaslarına aykırılığı sonucunu doğuracağı açıktır. Bu itibarla, somut olayda dava konusu uygulama imar planında taşınmazın BHA genel kullanımına ayrılarak ayrıntılandırılmaması taşınmazın bütününe yönelik olarak planın iptalini gerektirmekte olup ancak bu halde davalı idarece yapılacak yeni planda BHA'nın hangi kullanıma özgülendiği netleştirilirken çevresi ile olan ilişkilerinin dikkate alınması suretiyle işlem tesis edilmesine yönelik bir karar verilmesi olanaklı olabilecek ve böylelikle BHA'nı çevreleyen kullanımların BHA ile ilişkileri gözetilmeksizin doğrudan hukuka uygunluğunun yargı kararıyla kabul edilmesi durumu söz konusu olmayacaktır. Dolayısıyla BHA fonksiyonunun uygulama imar planında belirli bir kullanıma özgülenerek somutlaştırılmamasının sadece şekle indirgenecek bir hukuka aykırılık nedeni olmadığı, çevresindeki diğer kullanım kararları üzerinde de etkileri bulunan ve plan bütünselliği içinde değerlendirilmesi gereken bir fonksiyonu ifade ettiği dikkate alındığında dava konusu imar planının bir bütün olarak taşınmaz yönünden iptali gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Açıklanan nedenlerle, temyiz isteminin reddi ile dava konusu işlemin iptali yolundaki Mahkeme kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun gerekçeli olarak reddine dair Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının yukarıda belirtilen gerekçeyle onanmasının uygun olacağı düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE: MADDİ OLAY : Bakılan dava, Aydın ili, Söke ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, .. sayılı parselin bulunduğu alanda Söke Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ile uygun görülen ve Aydın Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planının iptali istemiyle açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 3194 sayılı İmar Yasasının işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 5. maddesinde, nazım imar planı, varsa bölge ve çevre düzeni planlarına uygun olarak hali hazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları gösteren ve uygulama imar planının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen detaylı bir raporla açıklanan ve raporu ile beraber bir bütün olan plan olarak, uygulama imar planı ise, tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların  yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmıştır. Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin 5.maddesinin 1.fıkrasının (a) bendinde, belediye hizmet alanı; belediyelerin görev ve sorumlulukları kapsamındaki hizmetlerinin götürülebilmesi için gerekli itfaiye, acil yardım ve kurtarma, ulaşıma yönelik transfer istasyonu, araç ve makine parkı, bakım ve ikmal istasyonu, garaj ve triyaj alanları, belediye depoları, asfalt tesisi, atık işleme tesisi, zabıta birimleri, mezbaha, ekmek üretim tesisi, pazar yeri, idari, sosyal ve kültürel merkez gibi mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçları karşılamak üzere kurulan tesisler ile sermayesinin yarıdan fazlası belediyeye ait olan şirketlerin sahip olduğu tesislerin yapılabileceği alan, olarak tanımlanmış ve alan kullanım esasları belirlenmiştir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Temyize konu kararın dava konusu imar planının belediye hizmet alanı kullanım kararına ilişkin bölümü bakımından iptaline ilişkin kısmı incelendiğinde; Dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının iptali yolundaki Mahkeme kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun, dayanağı 1/5.000 ölçekli nazım imar planında öngörülen belediye hizmet alanı (BHA) fonksiyonunun dava konusu 1/1.000 ölçekli uygulama imar planında ayrıntılandırılmamasında hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle reddine dair idari dava dairesi kararında 2577 sayılı İdari Yargılama Usülü Kanununun 49. maddesinin 1. fıkrasında sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmamaktadır. Temyize konu kararın dava konusu imar planının belediye hizmet alanı kullanım kararı dışında kalan bölümü bakımından iptaline ilişkin kısmına gelince; Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri uyarınca, 1/5000 ölçekli nazım imar planında "belediye hizmet alanı (BHA)" olarak belirlenen kullanım kararının, 1/1000 ölçekli uygulama imar planında alanın hangi amaçla kullanılacağının ayrıntılandırılmak suretiyle belirlenmesi gerekmektedir. Dosyanın incelenmesinden, dayanağı 1/5000 ölçekli nazım imar planında BHA olarak belirlenen alanın, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında da BHA olarak gösterildiği ve BHA genel kullanımının belediyelerin görev ve sorumlulukları kapsamındaki hizmetlerinin götürülebilmesi için gerekli olan belirli bir kullanıma özgülenerek ayrıntılandırılmadığı görülmektedir. İmar planları ile getirilen kullanım kararlarının ve yapılaşma koşullarının nazım ve uygulama imar planında ölçeğinin gerektirdiği ayrıntı düzeyinde somutlaştırılması ve taşınmazın hangi kullanımda gelişeceğinin kesin şekilde tespit edilebilir hale getirilmesi gerekmekte iken; dava konusu taşınmaz için birbirinin aynı olan BHA kullanım kararı belirlenmesinin imar planı gösterim tekniğine uygun olmadığı ve taşınmazın imar planlarının ölçeğine uygun biçimde hangi işlevi üstleneceğinin belirsiz bırakılmasında mevzuata, planlamanın amacına ve planların belirliliği ilkesine aykırılık bulunduğu açıktır. Öte yandan, Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesince verilen kararda, dava konusu uygulama imar planının BHA fonksiyonu yönünden hukuka aykırılığı saptandıktan sonra planda uyuşmazlık konusu taşınmaza ilişkin olarak belirlenen diğer kullanım kararlarının üst ölçekli nazım imar planına uygun olduğunun belirlendiği, ancak buna rağmen diğer kullanımlar bakımından herhangi bir gerekçeye yer verilmeksizin ve dava konusu işlemin iptali yolundaki Mahkeme kararının BHA dışındaki kısmı ayrılmaksızın tamamına yönelik istinaf başvurusunun BHA'na dair gerekçelerle reddine karar verildiği görülmektedir. Uyuşmazlıkta, Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesince, dava konusu taşınmaza yönelik olarak dayanağı 1/5000 ölçekli nazım imar planına uygun şekilde belirlenen BHA dışındaki kullanım kararlarının hangi gerekçelerle hukuka aykırı bulunduğu belirtilmeden ve salt BHA fonksiyonu yönünden hukuka aykırılık oluşturan duruma değinmek suretiyle dava konusu planın taşınmaza yönelik BHA fonksiyonu dışındaki kullanım kararları bakımından da iptali yolunda verilen Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddine karar verilmesinde hukuki isabet bulunmamaktadır. KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kabulüne, 2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun gerekçeli olarak reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarihli ve E:..., K:... sayılı kararının belediye hizmet alanı kullanım kararına ilişkin bölümünün ONANMASINA, diğer kısımlarının BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 01/07/2024 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.