Danıştay Dava Dairesi · E. 2021/1724 · K. 2024/5772

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2021/1724 E.  ,  2024/5772 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y SEKİZİNCİ DAİRE Esas No : 2021/1724 Karar No : 2024/5772 TEMYİZ EDEN (DAVALI) :... Genel Müdürlüğü VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Krom Madencilik A.Ş. VEKİLİ : Av. ... İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:... , K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından işletilen Erzincan ili, Tercan ilçesi sınırları dahilinde bulunan sicil:... sayılı IV. grup maden sahasında, 2015-2016-2017 yıllarını kapsayan üç yıllık dönemde üretim yapılmadığından bahisle, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24/12. maddesi uyarınca davacı şirket adına 62.743,00 TL tutarında idari para cezası verilmesi ve anılan maden sahasına ilişkin ruhsatın iptal edilmesine dair ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararda; dava konusu Maden Ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işleminin davacı şirkete ait ruhsatın iptal edilmesine ilişkin kısmına yönelik olarak; 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24/12. maddesinin 6592 ve 7061 sayılı Kanunlarla değişik hallerinde, ruhsat iptali yaptırımının tesis edilmesinin iki kez para cezası uygulanması koşuluna bağlanmasına karşın, söz konusu mevzuat hükümlerinde idari para cezası verilmesinin farklı eylemlere bağlandığı, dolayısıyla davacının aynı fıkra kapsamında ikinci kez para cezası ile cezalandırıldığının kabul edilemeyeceği sonucuna varıldığından hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline, dava konusu işlemin 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24/12. maddesi uyarınca davacı şirket adına 62.743,00 TL tutarında idari para cezası verilmesine ilişkin kısmına yönelik olarak ise; davacı şirket tarafından söz konusu maden sahasında 2015, 2016 ve 2017 yıllarını kapsayan 3 yıllık dönemde üretim yapılmadığının davalı idare görevlilerince mahallinde yapılan denetim ve tutulan tutanak ile sabit olduğu ve davalı idarece davacı şirket adına mevzuata uygun olarak idari para cezası tahakkuk ettirildiği anlaşıldığından, dava konusu işlemin, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24/12. maddesi uyarınca davacı şirket adına 62.743,00 TL tutarında idari para cezası verilmesine ilişkin kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinafa konu kararın ruhsatın iptal edilmesine ilişkin kısmı yönünden; istinaf başvurusunun reddine, idari para cezası verilmesine ilişkin kısmına yönelik olarak ise; Maden Kanunu'nun 24/12 maddesinde; beş yıllık sürede üç yıldan fazla üretim yapmamak veya bu üç yıllık süre içinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması halinde para cezası uygulanırken, 28/11/2017 tarihinde yapılan değişiklik ile beş yıllık dönemde, üretimin en az olduğu herhangi üç yılında yaptığı toplam üretim miktarının projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %30’undan az olması durumunda para cezası verileceği belirtilerek, para cezası verilmesi şartları zorlaştırıldığı, başka bir deyişle muhataplar lehine bir düzenleme getirildiği, fiilin tekrarı halinde uygulanacak para cezası yönünden durum değerlendirildiğinde ise; yine üretim miktarının %30'undan az olması hali muhatapların lehine olup, önceki maddede fiilin tekrarı için yeni bir beş yıllık süre içindeki üç yıla bakılmakta iken, yeni düzenleme idari para cezasının uygulanmasından itibaren 3 yıllık süreyi esas aldığı ve bu durumun muhatapların aleyhine olduğu, dolayısıyla maddenin değişiklikten önceki ve sonraki halinde genel olarak cezalandırılması amaçlanan eylemin "yeterli üretimin yapılmaması" olduğu görülmekte ise de; üretim dönemi, üretim miktarı gibi cezanın ana şartlarında değişiklik yapıldığından, maddenin aynı eylemleri cezalandırdığından söz edilemeyeceği gibi bu nedenle önceki haline göre verilen para cezasının tekerrüre esas alınabilmesine de imkan bulunmadığı, öte yandan, 2015, 2016 ve 2017 yılları ile ilgili tespitler nedeniyle 28/11/2017 tarihinde yapılan değişikliğe göre para cezası verilmesi ceza hukukunun belirlilik ve kanunilik ilkelerine de aykırılık teşkil ettiğinden, 28/11/2017 tarihinden önceki dönemle ilgili olarak ve önceki madde hükmü tatbik edilmek suretiyle şartları oluşmuşsa para cezası verilebileceği açık ise de; yeni düzenlemeden önce verilen ... tarih ve ... sayılı para cezası tekerrüre esas alınamayacağından ve 2015, 2016 ve 2017 yılları için 28/11/2017 tarihinde yürürlüğe giren madde uygulanamayacağından, dava konusu para cezası işleminde hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle İdare Mahkemesi kararının kaldırılarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, yasa değişikliğinden önceki mevzuat kapsamında da idari para cezası verilebileceği ve ruhsatın iptal edilebileceği, güncel mevzuat uyarınca da aynı işlemin uygulanabileceği, davacıya uygulanan ilk idari para cezasına ilişkin işlemde söz konusu hükmün ikinci kez ihlal edilmesi halinde ruhsatın iptal edileceği uyarısının yapıldığı, tesis edilen işlemin hukuka ve mevzuata uygun olduğu ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından savunma verilmemiştir. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ... 'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE: MADDİ OLAY : Erzincan İli, Tercan İlçesi sınırları dahilinde bulunan sicil:... sayılı IV. grup maden sahasının, 29.09.2009 tarihli işletme izni ile davacı şirket tarafından işletildiği, yıllık üretim proje beyanının 2.000 ton olduğu, davalı idare görevlilerince 29.08.2013-01.09.2013 tarihleri arasında ruhsat sahasında yapılan tetkiklerde, 2012 ve 2013 yıllarında üretim yapılmadığı, 2014 yılında ise 120 ton üretim yapıldığı, 2012, 2013 ve 2014 yıllarında yapılan toplam üretimin proje beyanının %10'unun altında kaldığının tespit edilmesi üzerine... tarih ve ... sayılı Makam Oluru ile 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24/12. maddesi uyarınca davacı şirkete 50.000,00 TL tutarında idari para cezası verildiği, söz konusu idari para cezasının ... tarih ve ... sayılı yazı ile 27.02.2017 tarihinde davacı şirkete tebliğ edildiği, ... tarih ve ... sayılı Makam Oluru ile davalı idarenin teknik elemanlarınca mahallinde yapılan tetkiklerde, anılan maden sahasında 2015, 2016 ve 2017 yıllarını kapsayan 3 yıllık dönemde üretim yapılmadığı tespit edilerek tutanak düzenlendiği, durumun 22.10.2018 tarihli rapor ile Maden İşleri Genel Müdürlüğüne bildirildiği, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile anılan maden sahasında, 2015-2016-2017 yıllarını kapsayan üç yıllık dönemde üretim yapılmadığından bahisle, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24/12. maddesi uyarınca davacı şirket adına 62.743,00 TL tutarında idari para cezası verilmesi ve anılan maden sahasına ilişkin ruhsatın iptal edilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 3213 sayılı Maden Kanunu'nun (10/06/2010 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5995 sayılı Kanun'un 11. maddesiyle eklenen) 24. maddesinin 12. fıkrasında; "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlar, teminatları irad kaydedilerek iptal edilir. Bu üç yıllık süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10'undan az olması halinde de bu hüküm uygulanır" kuralına yer verilmiştir. 04/02/2015 tarih ve 6592 sayılı Kanunun 13. maddesi ile değişik halinde, "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen hâller dışında üç yıldan fazla üretim yapmayan ruhsat sahiplerine 50.000,00 TL idari para cezası verilir. Bu üç yıllık süre içinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması hâlinde de bu hüküm uygulanır. İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir.İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir. Ancak işletme projesinde, işletme izninin yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde madene ulaşmak amacıyla galeri, kuyu ve dekapaj yapılacağı beyan edilmiş ve ruhsat sahasındaki faaliyetlerin bu beyanlara uygun olarak gerçekleştirildiği tespit edilmiş ise idari para cezası uygulanmaz ve ruhsat iptal edilmez." şeklinde düzenlenmiştir. 28/11/2017 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren 7061 sayılı Kanun'un 49. maddesi ile eklenen ve halen yürürlükte bulunan halinde ise, "Beş yıllık dönemde, üretimin en az olduğu herhangi üç yılında yaptığı toplam üretim projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının % 30'undan az olması durumunda, ruhsat sahiplerine 77.632 Türk lirası idari para cezası verilir. Bu fıkra kapsamında beş yıl içerisinde iki defa idari para cezası uygulanması halinde ruhsat iptal edilir. Yılların belirlenmesi, takvim yılı hesabına göre yapılır. Dönemlerin hesaplanmasında, işletme izninin verildiği yıl ile üretime ilişkin tespitin yapıldığı yıl dikkate alınmaz. Ancak mücbir sebepler, beklenmeyen haller veya Genel Müdürlük tarafından kabul edilen işletme projesi ve termin planına göre madene ulaşmak amacıyla galeri, kuyu ve/veya dekapaj için geçirilen süreler, projede beyan edilen yıllık üretim miktarı ile orantılı olarak dikkate alınır..." düzenlemesine, 13. maddesinin 2. fıkrasında; "....bu kanun gereğince uygulanan idari para cezaları her yıl 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranı nispetinde artırılır...." kuralına yer verilmiştir. Aynı Kanunun ''İşletme faaliyeti'' başlıklı 29. maddesinde; ''Ruhsat sahibi, her yıl nisan ayı sonuna kadar bir önceki yıl içinde gerçekleştirdiği işletme faaliyeti ile ilgili teknik belgeleri, işletme faaliyet raporunu ve işletme sahasında arama yapmış ise arama ile ilgili bilgileri Genel Müdürlüğe vermekle yükümlüdür. Yükümlülüğün yerine getirilmemesi hâlinde 30.000 TL idari para cezası uygulanır. Yükümlülük yerine getirilinceye kadar üretim faaliyeti durdurulur.'' düzenlemesi yer almaktadır. 06/11/2010 tarih ve 27751 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği'nin "Üretim yapılmayan işletme ruhsat sahaları ve tesisler" başlıklı 37. maddesinde; "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlar, teminatları irat kaydedilerek iptal edilir. Bu üç yıllık süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması halinde de bu hüküm uygulanır. (2) Birinci fıkra gereğince değerlendirme yapılırken aşağıdaki hususlar göz önünde bulundurularak işlem tesis edilir: a) İşletme ruhsatlarının yürürlükte olduğu süre içinde, işletme izinli olarak tespit yapıldığı tarihten geriye doğru son beş yılda üç yıldan fazla bir süre mücbir sebep veya beklenmeyen hal olmadığı halde üretim yapılmadığının tespit edilmesi veya bu üç yıllık işletme izinli olarak geçen süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olduğunun belirlenmesi hallerinde, teminat irat kaydedilerek ruhsat iptal edilir..." düzenlemesi bulunmaktadır. 21/09/2017 tarihli ve 30187 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Maden Yönetmeliğinin "Üretim yapılmayan işletme izinli ruhsat sahaları ve tesisler" başlıklı 37. maddesinin 1. fıkrasında, "İşletme izinli ruhsat sahalarında tespit tarihinden önceki son beş yıllık sürenin mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında herhangi üç yıldan fazla bir döneminde üretim yapılmaması veya bu beş yıllık sürenin herhangi üç yılındaki toplam üretim miktarının projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan daha az olması halinde ruhsat sahiplerine Kanunun 24 üncü maddesinin on ikinci fıkrası gereğince idari para cezası verilir. İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir." düzenlemesine yer verilmiştir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Madenlerin Devletin hüküm ve tasarrufu altında olması nedeniyle 3213 sayılı Kanun ile özel olarak düzenlendiği, aranmaları ve işletilmelerinin bir takım kurallara bağlandığı, maden mevzuatı hükümleri ile maden sahalarında daha etkin ve sürekli üretim yapılması ve sahaların atıl kalmayarak yer altı zenginliklerinin ekonomiye en etkin ve en verimli şekliyle kazandırılması amaçlanmaktadır. Bu nedenle anılan düzenleme ile sahada üretimin devamlılığının sağlanması ve atıl kalmasının önüne geçilmesi amacıyla üretimin yapılmadığı durumlar için bir takım yaptırımlar öngörülmüştür. Anılan düzenlemede; beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlara uygulanacak yaptırımın, 10/06/2010 yılından değişikliğin yapıldığı 18/02/2015 tarihine kadar teminatın irat kaydedilerek ruhsatın iptal edilmesi olarak düzenlendiği, 18/02/2015 tarihinden değişikliğin yapıldığı 28/11/2017 tarihleri arasında 50.000 TL idari para cezası olduğu, 28/11/2017 tarihinde yapılan değişiklikle de 77.632 TL idari para cezası olarak düzenlendiği anlaşılmaktadır. Söz konusu düzenlemede yaptırım uygulanması öngörülen beş yıllık süre içinde üç yıldan fazla üretim yapmama fiili, yıllara sari bir eylemdir. Fiilin gerçekleşmesi için ise; işletme izninin düzenlenmiş olması, tespit tarihinden önceki işletme izninin bulunduğu son beş yıllık sürenin tamamlanmış olması ve bu süre içerisinde herhangi bir üç yılda üretim yapılmamış olması gerekmektedir. İdarece yapılan denetim sonucunda anılan koşulların sağlanması halinde ise tespitin yapıldığı tarihte fiilin gerçekleştiği kabul edilerek, tespit tarihindeki mevzuatın öngördüğü yaptırımın uygulanması gerekeceği kanaatine varılmıştır. İlaveten; anılan düzenlemede yer alan ''üç yıldan fazla'' ibaresi uyarınca yaptırım uygulanması için en az üç yıl üretim yapılmamasının yeterli olduğu ve yine aynı ibare herhangi bir üç yılı ifade ettiğinden, üretimin yapılmadığı ve ardışık olmayan herhangi üç yılın olması durumunun, yaptırımın uygulanması için yeterli olduğu anlaşılmaktadır. Uyuşmazlıkta, davacının uhdesindeki IV. grup maden sahasının, 29.09.2009 tarihli işletme izni ile davacı şirket tarafından işletildiği, yıllık üretim proje beyanının 2.000 ton olduğu, davalı idare görevlilerince 29.08.2013-01.09.2013 tarihleri arasında ruhsat sahasında yapılan tetkiklerde, 2012 ve 2013 yıllarında üretim yapılmadığı, 2014 yılında ise 120 ton üretim yapıldığı, 2012, 2013 ve 2014 yıllarında yapılan toplam üretimin proje beyanının %10'unun altında kaldığının tespit edilmesi üzerine 07.10.2015 tarih ve 700777 sayılı Makam Oluru ile 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24/12. maddesi uyarınca davacı şirkete 50.000,00 TL tutarında idari para cezası verildiği, söz konusu idari para cezasının ... tarih ve ... sayılı yazı ile 27.02.2017 tarihinde davacı şirkete tebliğ edildiği ve anılan idari para cezası işlemine karşı açılan dava bulunmadığı, ... tarih ve ... sayılı Makam Oluru ile davalı idarenin teknik elemanlarınca mahallinde yapılan tetkiklerde, anılan maden sahasında 2015, 2016 ve 2017 yıllarını kapsayan 3 yıllık dönemde üretim yapılmadığının tespit edildiği görülmüştür. Davacının ilk idari para cezasına konu 2012, 2013 ve 2014 yıllarına yapmış olduğu toplam üretimin (120 ton) projede beyan etmiş olduğu yıllık üretim miktarının %10 undan (200 ton) az olduğu hususunun sabit olduğu ve bu işleme karşı açılmış bir davanın bulunmadığı da görülmüştür. Maden sahasında yapılan ikinci denetimde ise 2015, 2016 ve 2017 yıllarında ise üretim yapılmadığı ve buna ilişkin olarak mücbir sebep veya beklenmeyen hal durumunun söz konusu olmadığı da açık olduğundan dava konusu işlemin 62.743,00 TL tutarında idari para cezası verilmesine yönelik kısmında hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmamaktadır. Dava konusu işlemin ruhsat iptaline yönelik kısmına gelince; yukarıda anılan mevzuat hükümleri uyarınca Maden Kanunu'nun 24/12. maddesinin 28/11/2017 tarihinde yapılan değişiklikten önceki ve sonraki halinde de aynı fıkranın iki kez ihlal edilmesi halinde ruhsatın iptal edileceği düzenlenmiş olup, mevcut uyuşmazlıkta davacının aynı fıkrayı iki kez ihlal eden eylemi gerçekleştirdiği hususu sabit olduğundan, eylemine karşılık olarak tesis edilen ruhsat iptali yaptırımında da hukuka aykırılık bulunmamaktadır. Bu itibarla dava konusu işlemin kısmen iptaline kısmen reddine dair Erzincan İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin kısmen kabulüne kısmen reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır. KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne, 2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:... , K:... sayılı kararının BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 4. Kesin olarak 08/11/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.